Schrijver en Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee krijgt eredoctoraat aan de VUB 

Hij leidt een teruggetrokken leven, Nobelprijswinnaar John Maxwell Coetzee, zonder veel publiciteit en media-optredens. Het zijn zijn boeken die spreken. Geen wonder dat De Munt in Brussel uitverkocht is voor een zeldzame lezing. Coetzee krijgt in Brussel de titel van doctor honoris causa van de VUB. 

Met deze onderscheiding eert de VUB niet alleen “een van de meest gelauwerde schrijvers van onze tijd, maar ook een denker die de literatuur inzet als instrument van kritisch inzicht en morele verbeelding”. Naast zijn schrijverschap bouwde Coetzee ook een lange en rijke academische carrière uit aan de universiteiten van Kaapstad (Zuid-Afrika) en Adelaide (Australië). Het is de eerste keer dat een Nederlandstalige universiteit een eredoctoraat toekent aan J.M. Coetzee.

Bij zijn lezing in De Munt is onder meer muziek te horen van de Belgische componist Nicholas Lens. Die componeerde de opera’s ‘Slow man ’, ‘Is this the gate’ en ‘Costello in limbo’ op tekst van J.M. Coetzee. 

Inspiratie bood Coetzee ook aan beeldend kunstenares Berlinde De Bruyckere. In 2012 werkte ze samen met hem voor een boek, en een jaar later was hij de curator van haar grote installatie ‘Cripplewood/Kreupelhout’ in het Belgisch paviljoen op de Biënnale van Venetië.

“Haar sculpturen onderzoeken het leven en de dood. Dood in het leven, leven in het dood, het leven voor het leven, de dood voor de dood, op de meest intieme en ontregelende manier. Ze brengen verlichting, maar dan een duistere en diepe verlichting,” schreef Coetzee over Berlinde de Bruyckeres werk. Hij had het over zijn eigen oeuvre kunnen hebben.

Wie is J.M. Coetzee, de schrijver die niet enkel veel lezers en jury's begeestert, maar ook kunstenaars uit andere disciplines inspireert? Hij werd in 1940 geboren in Kaapstad en heeft behalve de Zuid-Afrikaanse ook de Australische nationaliteit, waar hij ook woont. Hij schrijft in het Engels, maar begrijpt en hanteert ook het Afrikaans en het Nederlands. Behalve romancier is hij ook vertaler, essayist en literatuurwetenschapper.

Twee keer won Coetzee de Booker-prijs, in 1983 voor ‘Life and times of Michael K’, vertaald als ‘Wereld en wandel van Michael K’, en in 1999 voor zijn belangrijkste roman ‘Disgrace’ (1999), vertaald als ‘In ongenade’. In 2003 volgde de allergrootste onderscheiding, de Nobelprijs voor literatuur. In zijn toespraak had hij het over auteur Daniel Defoe en zijn creatie Robinson Crusoe, als twee aspecten van zijn persoonlijkheid. Bij het diner bedankte hij zijn moeder:

J.M. Coetzee schrijft over diepe morele dilemma’s en grote thema’s als liefde, eenzaamheid, angst, goed en kwaad, verraad, lafheid, vervreemding. De mens tot op het bot, schraal en weerloos, tussen beschaving en barbarij. Dat alles onderzoekt Coetzee in een directe, zuinige, scherpe en kale taal. 

In verschillende romans voert Coetzee zijn vrouwelijke alter ego op, Elizabeth Costello, een fictieve oudere schrijfster en dierenrechtenactiviste. Ter gelegenheid van zijn bezoek aan Brussel verschijnt bij zijn Nederlandse uitgeverij Cossee 'Wereld en wandel van Elizabeth Costello ', waarin Coetzee nieuwe en herwerkte verhalen over Costello samenbrengt.

Costello is niet het enige personage waarachter Coetzee zich verschuilt. In zijn werk neemt hij verschillende gedaanten aan via zijn personages en vertellers.

J.M. Coetzee publiceerde meer dan 30 boeken, zowel romans, verhalen- als essaybundels. Een paar titels:

‘In ongenade’: een hoogleraar letterkunde valt in ongenade nadat zijn relatie met een studente aan het licht komt. Hij trekt in bij zijn dochter op het platteland, waar ze worden overvallen. Een roman over macht, seks, schuld, boete, geweld en ras in het post-apartheidstijdperk in Zuid-Afrika. 'Disgrace' werd verfilmd in 2008, met John Malkovich in de hoofdrol.

‘Wachten op de barbaren’: een allegorisch verhaal over een oude rechter die klem zit tussen zijn loyauteit voor de staat en zijn medeleven met een vervolgd nomadenvolk. Ook deze roman werd verfilmd, in 2018, met Mark Rylance, Johnny Depp en Robert Pattinson. 

In de trilogie ‘De kinderjaren van Jezus’, ‘De schooldagen van Jezus’ en ‘De dood van Jezus’ componeert Coetzee een bizar parallel en vaak verknipt evangelie. David is een Afrikaans kind dat samen met een zwarte vluchteling een heilige familie vormt met een eenzame vrouw op een Spaanstalig eiland. Zoals Jezus is David uiterst onrustig en eigengereid en houdt hij zich op met gevaarlijke marginalen en misdadigers. Hij verricht wonderen, zijn eerste is het herstellen van een verstopt toilet…

In zijn autobiografische romans ‘Jongensjaren’, ‘Portret van een jonge man’ en ‘Zomertijd’ tekent Coetzee genadeloze zelfportretten. Zijn voorlopig laatste roman 'De Pool' is milder van toon. Hij beschrijft een wat afstandelijke, maar mooie en gevoelige liefde tussen een bejaarde pianist en een jonge vrouw die klassieke concerten organiseert.