Koning in pilotenjas en stralende minister: feestvreugde op basis in Florennes bij aankomst eerste Belgische F-35's

Met de blik naar boven gericht troepen enkele honderden mensen samen op de landingsbasis van Florennes wanneer de eerste 3 Belgische F-35's het luchtruim doorklieven. Het is een bonte verzameling van topmilitairen uit binnen- en buitenland, politici, journalisten, burgemeesters en industriëlen.

Ook koning Filip - zelf piloot - laat de gelegenheid niet aan zich voorbijgaan en zakte af naar het zuidelijk gelegen Florennes.

Minister van Defensie Theo Francken is duidelijk in zijn nopjes. Wanneer de wielen van de eerste gevechtsvliegtuigen het tarmac van Florennes raken, straalt hij van oor tot oor. Net zoals de andere aanwezigen draagt hij fluogele oordopjes. De F-35 is immers een stuk luider dan zijn voorganger F-16, en dat hebben de aanwezigen (en zeker de omwonenden) geweten.

Een hoogdag voor defensie, die wel een beetje in mineur is begonnen. Zo kreeg de minister eerder te horen dat vandaag niet de beloofde 4, maar slechts 3 F-35’s richting België zouden vliegen. Eentje moet door technische problemen verstek geven op de tussenstop in de Azoren "uit veiligheidsoverwegingen", zo klinkt het bij defensie.

Al kan dat de feestvreugde nauwelijks bederven: de koning heeft er zijn pilotenvest voor vanonder het stof gehaald en waagt zich zelfs even achter het stuur.

In de toespraken van legerchef Vansina, minister Francken en luchtmachtbaas De Decker is er alvast een opvallende constante: de woorden "mijlpaal" en "historisch" vallen meerdere keren. Defensieminister Francken noemt de aankomst van de F-35’s zelfs "de aankoop van de eeuw".

"Slechts 1 keer per eeuw worden nieuwe gevechtstoestellen aangekocht", verduidelijkt legerchef Vansina. "Het is de bedoeling dat ze opnieuw bijna een halve eeuw meegaan, zoals hun voorganger de F-16."

Volgens Vansina begint met de komst van deze F-35’s een nieuw tijdperk voor defensie dat zowel onze luchtverdediging als de Belgische defensie-industrie een serieuze duw in de rug moeten geven. 

Ook politiek is de touchdown voor Francken en zijn partij N-VA een overwinning. Het was immers Franckens voorganger Steven Vandeput die tijdens zijn ministerschap in de regering Michel de knoop doorhakte: 34 F-35A-toestellen moesten de verouderde vloot F-16's vervangen. Ondertussen werden er onder defensieminister Francken nog eens 11 van die toestellen bijbesteld.

Met de aankomst van de F-35 komt ook een einde aan een lange politieke strijd, want lang niet iedereen was voorstander van de (peperdure) aankoop. Vooral de radicaal-linkse partij PVDA en de linkse partij Groen hekelden het prijskaartje. De partij Vooruit maakte zich dan weer voornamelijk druk over de transparantie van het dossier en de betrokkenheid van producent Lockheed Martin bij het opstellen van studies.

Ter info: de Belgische bestelling van F-35's kost ongeveer 4 miljard euro voor de eerste 34 toestellen plus de bijbehorende ondersteuning, trainings- en infrastructuurkosten. Als je ook rekening houdt met de volledige levenscycluskosten (onderhoud, reserveonderdelen, operationeel gebruik over tientallen jaren), wordt dat bedrag geschat op circa 12,4 tot 15 miljard euro.

Niet alleen de aankoop van de toestellen zelf voegde enkele nullen bij het defensiebudget, ook de basis van Florennes zelf moest een transformatie ondergaan. Zo werd ook een volledig nieuw commandocentrum met bijhorende hangars ingehuldigd, waarvan de gangen nog ruiken naar net aangebrachte verf. 

Toch weerlegt kolonel Van Thienen het argument over het kostenplaatje. “Als je alle kosten samentelt, dan is de F-35 gewoon goedkoper in aankoop en gebruik”, zegt F-35-programmamanager kolonel Van Thienen.

"Van de F-35 zijn vandaag al meer dan 1.245 toestellen geleverd. Dat is meer dan alle huidige Europese gevechtstoestellen (Franse Rafale, Zweedse Grippen en Duits-Britse Eurofighter) samen. Van die Europese toestellen zijn tot nu toe elke keer een paar honderden gebouwd, waardoor ze over hun volledige gebruiksduur duurder zijn in aankoop, onderhoud en soms ook gebruik."

"De schaalgrootte van de F-35 zorgt ervoor dat de eenheidsprijs daalt en onderhoud, onderdelen en upgrades goedkoper zijn", aldus Van Thienen.

3 van de beloofde 4 toestellen glimmen nu op het tarmac van de militaire luchtmachtbasis in Florennes. De basis zal in totaal 17 toestellen kunnen huisvesten, de overige bestelde F-35’s mogen in 2027 naar Kleine-Brogel.

Hoewel het de eerste Belgische toestellen zijn die hier landen, zijn het niet de enige die al voor ons land geproduceerd werden.

In totaal maakte de Amerikaanse producent Lockheed Martin al 12 toestellen voor België, maar 8 vliegtuigen blijven voorlopig op de Amerikaanse vliegbasis in Arizona, waar alle piloten van de hele internationale F-35 vloot worden opgeleid. De komende jaren zullen ze daar ook blijven en gebruikt worden om Belgische piloten mee op te leiden.

Naast de piloten, is ook het toestel een beetje Belgisch. "Ongeveer 25 procent van het toestel wordt in Europa gemaakt", weet Francken. "De verfcoating, bijvoorbeeld, is Belgisch en ook delen van de staart zijn in ons land gemaakt."

Ook het Belgische familiebedrijf Jan De Nul werd betrokken in de bouw van het F-35-commandocentrum. "Een lastige klus, met strakke deadlines, maar ik ben trots op wat we neergezet hebben", vertelt CEO Jan De Nul tijdens de ceremonie.

"Er bestaat geen beter toestel dan de F-35", benadrukt Francken nog eens op de landingsbaan van de luchtmachtbasis in Florennes. Hij verwijst daarbij naar de capaciteiten van het toestel: het is snel, moeilijk op radar waar te nemen door zijn speciale verfcoating en kan voor uiteenlopende missies ingezet worden. Dat het daardoor wat meer kost, neem Francken er graag bij.

Ook kolonel Van Thienen is erg lovend over de aankoop. "In tijden van geostrategische spanningen zijn ze erg nuttig", zegt hij. "De F-35 speelt een cruciale rol bij de uitschakeling van doelen diep in vijandelijk gebied en bij de ondersteuning van de land- en zeestrijdkrachten."

"De oorlog in Oekraïne toont wat er gebeurt zonder luchtoverwicht: aanhoudende aanvallen, hoge kosten en talloze slachtoffers. Een toestel van de nieuwste (vijfde) generatie, zoals de F-35, is ontworpen om dat luchtoverwicht te behalen en dus een loopgravenoorlog te voorkomen."

"De F-35 kan ook de Amerikaanse kernwapens dragen die in Kleine-Brogel gestationeerd zijn", vult VRT NWS-defensiespecialist Jens Franssen aan. "Daarmee houdt ons land mee de nucleaire NAVO-paraplu vast. Dat is de sokkel van de afschrikkingsstrategie tegen Rusland."

Ze zijn ook cruciaal voor het detecteren en het uitschakelen van drones, zoals recentelijke getoond door de Nederlandse F-35’s in Polen.

Moet ons land dan niet investeren in drones? Is dat niet de toekomst? "Op dit ogenblik is er geen enkele luchtmacht ter wereld die alles inzet op drones", zegt Franssen. "De nabije toekomst zal er één zijn waarbij bemande toestellen, zoals de F-35, samen ingezet worden naast drones."