In de Amerikaanse stad New Orleans heeft een familie een bijzondere ontdekking gedaan tijdens het opkuisen van hun achtertuin: een grafsteen met Latijnse opschriften. Volgens archeologen gaat het om de grafsteen van een man die diende in de Romeinse militaire vloot zo'n 2.000 jaar geleden. Het artefact verdween decennia geleden uit een Italiaans museum.
2.000 jaar oude grafsteen duikt op in achtertuin in New Orleans: "Dit is wat een Romein wil, voor altijd herinnerd worden"
Gianni Paelinck
Gepubliceerd:
In het voorjaar beslisten Daniella Santoro, een antropologe aan de Tulane University, en haar man om hun overwoekerde tuin eens een beurt te geven. Ze waren druk bezig met vuil, modder en takken op te ruimen, toen ze op iets bijzonders stootten: een marmeren plaat met een Latijnse inscriptie.
"Het feit dat het in het Latijn was, stemde tot nadenken", vertelt Daniella Santoro aan persagentschap AP. "Je ziet zoiets en je beseft meteen dat het iets speciaal is."
Santoro nam een foto en stuurde een mailtje naar haar collega Susan Lusnia, een archeologe aan de universiteit. Wat kon dit in godsnaam zijn? "Toen ik de foto zag, kreeg ik koude rillingen", zegt Lusnia. "Dit in iemands achtertuin, in New Orleans..." De datum van het mailtje: 1 april. "Niet dat ik echt sceptisch was, maar het was wel een grappig toeval", aldus Lusnia in The New York Times.
Een grap was het zeker niet. Professor Lusnia kon al snel achterhalen dat het wel degelijk om een echte grafsteen uit de Romeinse tijd ging. Een grafzerk van ene Sextus Congenius Verus, die ergens in de 2e eeuw na Christus in de keizerlijke vloot heeft gediend.
Wat staat er te lezen op de grafsteen?
D(is) M(anibus)/S(e)x(to) Congenio Vero/mi(liti) cl(assis) p(raetoriae) Mi(senensis) natio(ne) Bes(so)/vixit an(nis) XLII mi(litavit) an(nis)/XXII, Tutela ((triere)) Asc(l)epio/fece(runt) Atilius Carus/et Vettius Longi/nus heredes/b(ene) m(erenti)
Aan de geesten van de doden voor Sextus Congenius Verus, soldaat van de pretoriaanse vloot van Misenum, behorend tot de stam van de Bessi, die 42 jaar heeft geleefd en 22 jaar heeft gediend in het leger onder de bescherming van (de god) Asclepius. Atilius Carus en Vettius Longinus, zijn erfgenamen, maakten dit voor zijn wel verdiende nagedachtenis.
Nu hebben de Romeinen wel straffe toeren uitgehaald, aan de overkant van de Atlantische Oceaan zijn ze toch niet geraakt. Hoe is deze grafsteen dan in een Amerikaanse achtertuin beland?
Professor Lusnia ontdekte dat de steen in de 19e eeuw was gevonden op een oude Romeinse begraafplaats in Civitavecchia, niet ver van Rome. In 1910 werd hij ondergebracht in een bibliotheek, om 8 jaar later in een museum terecht te komen. Dat museum werd tijdens een bombardement in de Tweede Wereldoorlog zo goed als verwoest.
Sindsdien was de grafsteen spoorloos, om anno 2025 op te duiken in een Amerikaanse achtertuin. Quid?
Tweede Wereldoorlog
Toen Amerikaanse media deze week over de ontdekking uit het voorjaar verslag deden, kreeg Erin Scott O'Brien een telefoontje van haar ex-man. Ze moest stoppen met wat ze aan het doen was en naar het nieuws kijken. "Je zal het niet geloven", zei hij.
Daar zag ze het huis waar ze vroeger woonden, met de huidige bewoonster die een 2.000 jaar oude grafsteen had gevonden. 21 jaar geleden, toen ze het huis met haar toenmalige man had gekocht, had zij die steen in de tuin geplaatst. "We dachten dat het gewoon een cool decoratief object was."
De steen was een erfstuk dat ze via haar grootouders had gekregen. En wat wil nu de geschiedenis? De grootvader van Erin O'Brien heeft gediend in het Amerikaanse leger en was tijdens de Tweede Wereldoorlog gestationeerd in Italië waar hij zijn latere vrouw leerde kennen.
Hoe hij precies aan de steen is geraakt, blijft een mysterie. De grootouders van O'Brien zijn in de jaren 1980 gestorven. "We hebben de steen altijd gezien bij hen in een uitstalkast. Maar niemand wist waar hij vandaan kwam", herinnert Erin O'Brien zich.
De Amerikaanse autoriteiten zijn nu in gesprek met hun Italiaanse collega's om de steen terug te brengen naar Italië. Of hoe zo'n 2.000 jaar na zijn dood er opnieuw - en wereldwijd - gesproken wordt over Sextus Congenius Verus. Zijn erfgenamen die de grafsteen lieten maken te zijner gedachtenis zijn hoe dan ook in hun opzet meer dan geslaagd.
"En dat is net wat een Romein wou, voor altijd herinnerd worden", aldus nog professor Lusnia.
