Geert Wilders schrapt debatten na terreurdreiging: "Afwezigheid domineert Nederlandse kiescampagne"

Het zou wel eens hét beeld kunnen worden van de Nederlandse verkiezingscampagne: de lege stoel van Geert Wilders gisteren in de NOS-radiostudio tijdens het eerste grote lijsttrekkersdebat.

Het nieuws dat de PVV-leider verstek liet gaan, was slechts 10 minuten voor de start van het debat binnengelopen. Net tevoren had Wilders immers vernomen dat hij een mogelijk doelwit was van de terreurverdachten die donderdag in Antwerpen werden opgepakt.

Een bericht dat hij later op de dag zelf bevestigde op X. "De NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in Nederland, red.) heeft mij zojuist bevestigd dat ik, door de gisteren gearresteerde verdachten van de verijdelde aanslag op de Belgische premier, ook ben genoemd als doelwit."

De dreiging tegen de PVV-leider werd weliswaar als minder groot beschouwd dan tegen premier Bart De Wever. "De NCTV verwacht geen 'restdreiging'", gaf Wilders aan, "maar ik heb hier zelf een slecht gevoel bij en dus schort ik al mijn campagne-activiteiten voorlopig op."

Nieuws dat in politiek Nederland insloeg als een bom. Want over een dikke twee weken - op 29 oktober - trekken de Nederlanders opnieuw naar de stembus.

"Een beslissing met grote gevolgen voor de campagne", klinkt het ook bij politiek verslaggever Ewoud Kieviet van de NOS. "Want de PVV is niet alleen de grootste partij, ze leidt ook opnieuw duidelijk in de peilingen".

Voor de camera uitten politieke concurrenten gisteren in eerste instantie vooral steunbetuigingen. Zo gaf VVD-voorzitter Dilan Yeşilgöz-Zegerius aan dat het "de kern van de democratie" raakt "als politici niet in vrijheid campagne kunnen voeren".

Uittredend premier Dick Schoof noemde de bedreiging "buitengewoon onacceptabel". Rob Jetten van D66 wenste Wilders sterkte "en hoopt dat hij zich veilig weet". Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA hoopte dan weer dat Wilders zo snel als mogelijk opnieuw campagne kan voeren.

"Maar achter de schermen is er onrust", weet Kieviet. "Je voelt ongemak bij de andere partijen, die zich afvragen of er misschien ook strategische bedoelingen meespelen. Want Bart De Wever ging gisteren bijvoorbeeld wel gewoon meteen terug aan de slag. Bovendien kan Wilders nu geen lastige vragen krijgen."

De afwezigheid van Wilders hing gisteren dan ook als een schaduw boven het lijsttrekkersdebat op NOS Radio. "Zijn afwezigheid is momenteel hét onderwerp van de campagne", ziet ook Kieviet.

“Je krijgt andere debatten. Rustiger, bijvoorbeeld in discussies over asiel en migratie. Maar tegelijk gaat het nog steeds de hele tijd over hem. Hij domineert, ook al is hij er niet bij."

Bovendien was Wilders' afwezigheid eerder al een thema. Nog voor gisteren bekend werd dat Wilders terreurdoelwit was, zegde hij immers ook al af voor een verkiezingsinterview met Nieuwsuur en voor een groot kopstukkendebat van televisiezender RTL op 19 oktober.

Opvallend, omdat het Wilders zelf was die begin juli de Nederlandse regering liet vallen na onenigheid over een strenger asiel- en migratiebeleid. Die regering kwam er na een uitgesproken verkiezingsoverwinning van zijn partij twee jaar geleden, en een daaropvolgende historisch lange regeringsvorming.

"Wilders doet sowieso niet mee aan interviews", zegt Kieviet. "Niet op televisie en niet op de radio. De enige plek waar hij nog zou verschijnen, zijn de debatten. Maar ook die vallen nu dus weg."

En dat zorgt dus voor onrust bij de andere partijen. “Bij vorige verkiezingen was Wilders wel heel aanwezig. Toen wilde hij meebesturen en stelde hij zich nadrukkelijk milder op. Nu zit hij weer vol in de oppositierol en krijgt hij ook weer lastige vragen. Dan is het voor de andere partijen wel opvallend dat hij opeens weer ontbreekt in de media.”

Die andere partijen dringen er dan ook voorzichtig op aan dat Wilders toch snel weer op het toneel verschijnt. Zo pleitte VVD-voorzitter Yeşilgöz er gisteravond al voor om het televisiedebat bij RTL4 morgen eventueel op een geheime locatie te laten doorgaan, opdat Wilders toch aanwezig zou kunnen zijn.

Dat debat moest  het eerste grote televisiedebat worden, waarin de kopstukken van de 4 partijen die begin deze maand het grootst waren in de peilingen - de PVV, GroenLinks-PvdA, CDA en VVD - de degens zouden kruisen. Al zal dat dus zonder de leider van de grootste partij zijn.

RTL bood Wilders gisteren al aan om eventueel vanop afstand deel te nemen, bijvoorbeeld via een live-videoverbinding, maar daarvan liet zijn partij weten dat dat "geen optie" is.

Ook vervanging door een ander PVV-lid lijkt niet meteen aan de orde. “Er is niemand anders”, zegt Kieviet. “De PVV ís Wilders. Hij zou allicht ook niet accepteren dat daar iemand anders staat. En dus valt zijn afwezigheid extra op."

Bij de PVV beperken ze zich tot de communicatie dat "voorlopig alle campagne-activiteiten van Geert Wilders zijn opgeschort". En dus wordt dé vraag die Nederland de komende weken in de ban zal houden allicht waar Wilders vóór 29 oktober nog zal verschijnen.

“Het debat morgen was normaal gezien een van de enige debatten waar hij nog aan zou deelnemen", zegt Kieviet. "Nu blijven enkel nog twee debatten aan het einde van de campagne over, bij SBS6 en NOS."

"Uit dat debat bij SB6 kwam hij vorige keer erg goed uit. Daar heeft hij toen sterk van geprofiteerd. Het is ook nog 12 dagen tot dat debat, dus misschien verschijnt hij daar nog", denkt Kieviet. "Maar voorlopig is het afwachten."