Nederland heeft er straks een rivier bij: de 'slingerende' Vismigratierivier verbindt zoet en zout water

Wist je dat er vissen zijn die zowel in zoet als in zout water leven? Sterker nog: ze hebben beide nodig om zich voort te planten en op te groeien. Daar zijn palingen hét boegbeeld van.

"Ze komen van de Caraïben de Atlantische Oceaan over. Dan zijn ze nog klein en willen ze naar zoet water om volwassen te worden. Na een aantal jaren in dat zoete water, willen ze dan weer de zee opzwemmen en maken ze de reis andersom", legt mariene bioloog bij de Waddenvereniging Wouter van der Heij uit in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

Ook zalmen, stekelbaarzen en forellen wisselen zout met zoet water af. Maar dat is in de praktijk niet altijd makkelijk, zeker niet in Nederland. Sinds 1932 scheidt de Afsluitdijk de Zuiderzee en Waddenzee, met ontstaan van het IJsselmeer als gevolg. Het zoute water van de Waddenzee en het zoete water van het IJsselmeer zijn dus gescheiden, wat de oversteek van trekvissen bemoeilijkt.

Sommige vissen vinden hun weg door sluizen in de dijk bedoeld voor scheepvaart. "Maar de aantallen die dat doen, tonen dat het knap ingewikkeld is om die barrière voorbij te komen", zegt Van der Heij. De dieren hebben dan ook maar enkele minuten om van de ene kant naar de andere kant te glippen, wanneer de sluizen opengaan om boten door te laten.

Nochtans willen veel vissen die tocht afleggen. "Wetenschappers spreken van honderden miljoenen vissen per jaar." Om de vissen te helpen, wordt de Vismigratierivier aangelegd. De Waddenvereniging is een van de initiatiefnemers van het project.

"De rivier komt precies naast de plek waar we nu zoet water via sluizen de Waddenzee in spuien", zegt Van der Heij. Eerder werd al een doorgang in de Afsluitdijk gemaakt waar de vissen door kunnen. Afgelopen zomer werd de buitenste dam in het IJsselmeer gebouwd waarbinnen rivier zal worden aangelegd. Die dam beschermt de rivier van golven, wind en stroming en scheidt het van het IJsselmeer.

Bekijk: ondertussen werd de dam rond de rivier al voltooid

De rivier en het eiland errond zijn volop in aanbouw. "Beetje bij beetje kun je die rivier nu zien ontstaan", klinkt het. Als alles volgens plan verloopt, zwemmen trekvissen binnen 2 jaar vrij tussen het IJsselmeer en de Waddenzee en moeten ze niet meer wachten tot de sluizen geopend worden.

In dat eiland komt een 'slingerende rivier' van in totaal ongeveer 4 kilometer lang. "We hebben geprobeerd om de rivier zoals een harmonica in elkaar te drukken. Zo wordt het eiland niet te groot, maar heeft de rivier toch zijn lengte."

Die lange slingerconstructie is nodig om de scheiding tussen het zoute water van de Waddenzee en het zoete water van het IJsselmeer te garanderen. "Als het vloed is in de Waddenzee, stroomt er water door de rivier. Dat drukt het zoete IJsselmeerwater weg. Maar voor het zout water helemaal aan het einde van de rivier is, keert het getij om en begint het water de andere kant op te lopen."

Zo wordt koste wat kost vermeden dat in het IJsselmeer zout water huist. "Het IJsselmeer is voor Nederland een belangrijke zoetwaterbron. Voor drinkwater en landbouw is afgesproken dat het ook een zoetwatermeer blijft."

De kunstmatige getijdenrivier op de grens van zoet en zout water is de eerste van zijn soort en de initiatiefnemers hopen er een gezonde en rijke visstand mee te bereiken. "Als de Vismigratierivier doet wat we denken dat het kan doen, dan zal er op termijn ook meer gevist kunnen worden. In eerste instantie door visetende vogels en vissen, maar op termijn ook voor hengelaars en beroepsvissers."