"Moedige en toegewijde kampioen van de vrede": oppositieleider María Corina Machado uit Venezuela wint Nobelprijs voor de Vrede

María Corina Machado (58) staat aan het hoofd van Plataforma Unitaria Democrática de Venezuela (PUD) of het Democratisch Eenheidsplatform van Venezuela. Dat is een alliantie van oppositiepartijen die zich verenigd hebben in de strijd tegen de radicaal-linkse president Nicolás Maduro. In die hoedanigheid zet Machado zich al jaren in voor de democratie in haar land.

Het Noorse Nobelprijscomité noemt haar een "moedige en toegewijde kampioen van de vrede". Een vrouw ook "die de vlam van de democratie brandende houdt in een groeiende duisternis".

Machado krijgt de Nobelprijs voor haar "onvermoeibare werk om de democratische rechten van het volk van Venezuela te promoten" en voor haar "strijd om een rechtvaardige en vreedzame transitie van een dictatuur naar een democratie te bereiken".

Volgens het Nobelprijscomité is ze "een van de meest buitengewone voorbeelden van burgerlijke moed in Latijns-Amerika in recente tijden". Het comité noemt haar een "sleutelfiguur in de politieke oppositie die ooit heel erg verdeeld was, een oppositie die gemeenschappelijke grond heeft gevonden in de vraag om vrije verkiezingen en een regering die de bevolking vertegenwoordigt".

Het Nobelprijscomité wijst er ook op dat het "in een tijd waarin democratie onder druk staat belangrijker dan ooit is om deze gemeenschappelijke grond te verdedigen".

María Corina Machado had eigenlijk dé grote uitdager moeten worden van Maduro bij de presidentsverkiezingen van 28 juli 2024. In oktober 2023 won ze met grote overmacht de voorverkiezingen van het oppositiefront. 

Sindsdien heeft het regime van Maduro er alles aan gedaan om haar tegen te werken. Zo werd ze beschuldigd van corruptie, waardoor ze 15 jaar lang geen politieke functie mag opnemen. Daardoor mocht ze ook niet deelnemen aan de presidentsverkiezingen.

"Ik ben onschuldig. Maduro wil dat ik het veld ruim, omdat hij weet dat de bevolking achter mij staat, want ons team is Venezuela", reageerde ze destijds op die veroordeling.

Het oppositiefront schoof uiteindelijk Edmundo González Urrutia naar voren. Volgens de Nationale Kiesraad won Maduro die verkiezingen met 51 procent, tegenover 44 procent voor González. Maar volgens de oppositie is er toen massaal gefraudeerd en haalde González bijna 70 procent. De man is intussen het land uit gevlucht en heeft politiek asiel gekregen in Spanje.

Tegen González en Machado loopt ook een strafonderzoek wegens "aanzetten tot rebellie", omdat ze na de verkiezingen een verklaring hebben ondertekend waarin ze González tot de echte winnaar van de verkiezingen hebben uitgeroepen.

Anders dan González woont Machado wel nog in Venezuela. Ze leeft wel ondergedoken uit vrees om opgepakt te worden. Begin dit jaar gebeurde dat inderdaad na een betoging tegen Maduro. Kort daarna werd ze weer vrijgelaten.

Machado noemt de Nobelprijs in een eerste reactie een "immense erkenning voor de strijd van alle Venezolanen om vrijheid te veroveren". Ze zegt ook dat de prijs de vrijheid in haar land zal ondersteunen. "We staan op de drempel van de overwinning."

Ze draagt de prijs ook op aan het Venezolaanse volk én aan president Trump "voor zijn vastberaden steun aan onze zaak".

Eind vorig jaar kregen Machado en González ook al de Europese Sacharovprijs. Met die prijs onderscheidt het Europees Parlement elk jaar een persoon of organisatie die zich heeft ingezet voor de mensenrechten en de vrije meningsuiting. 

Maduro kwam aan de macht in het voorjaar van 2013, na de dood van president Hugo Chávez. Daarna won hij driemaal de presidentsverkiezingen. Maar de verkiezingen van 2018 en van 2024 werden zowel door de oppositie in Venezuela als een deel van de internationale gemeenschap fel bekritiseerd omdat ze oneerlijk zouden zijn verlopen. Er volgden telkens ook nieuwe sancties van de Verenigde Staten en de Europese Unie.

Machado is lang niet de enige oppositieleider die het leven zuur werd gemaakt door het regime van Maduro. Tijdens zijn regeerperiode liet de president al meerdere keren opkomende oppositieleiders arresteren of uitsluiten van politieke functies. Maar de oppositie slaagde er ook niet altijd in om zich te verenigen tegen Maduro. Pas de laatste jaren is daar echt verandering in gekomen en dat is grotendeels te danken aan Machado. 

Toch staat niet iedereen in Venezuela die tegen Maduro gekant is daarom ook achter Machado. Politieke ideologische verschillen hebben daar veel mee te maken. Machado is eerder conservatief. In Venezuela staat ze ook wel bekend als de 'IJzeren Dame', vanwege haar bewondering voor de voormalige Britse premier Margaret Thatcher, die ze als haar grootste ideologische inspiratiebron beschouwt. Ze zou ook voorstander zijn van een militaire interventie in Venezuela en ook haar banden met Trump en de Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro worden niet door iedereen in dank afgenomen.

De laatste tijd zijn de ogen van de internationale pers weer geregeld op Venezuela gericht en wel door de dreigende taal vanuit het Witte Huis. De Amerikaanse president Donald Trump stuurde verschillende oorlogsschepen naar de Caraïben, in de strijd tegen de drugskartels en andere criminele bendes in Venezuela. 

Trump liet ook al verschillende keren aanvallen uitvoeren op wat hij "drugsboten" noemde. Tot nog toe zijn al een vijftal van die bootjes vernietigd, toen ze volgens Trump vanuit Venezuela met drugs op weg waren naar de Verenigde Staten. Op die aanvallen komt heel wat kritiek, omdat de Amerikaanse regering geen bewijzen levert en de aanvallen in internationale wateren gebeuren.

Opvallend daarbij is dat Machado zelf die Amerikaanse aanvallen niet veroordeelt, maar openlijk steunt. Dat heeft allicht veel te maken met de steun die ze krijgt van de Amerikaanse regering in haar strijd tegen het regime van Maduro. 

De eerste reactie van het Witte Huis is dan ook opvallend. "Dit is het bewijs dat het Nobelprijscomité politiek boven vrede plaatst", klinkt het. Wellicht is die reactie ingegeven door ontgoocheling, omdat Trump zelf gehoopt had de prijs te winnen.