'Strategische incompetentie' op het werk: wanneer collega’s veinzen dat ze iets niet kunnen

'Zou jij dat PowerPointje niet maken? Ik ben er zo slecht in.' Of: 'Kan jij de inventaris doen? Ik maak altijd fouten.' Sommige collega’s schuiven taken systematisch door met het excuus dat ze er niet goed in zijn. 

Volgens docent arbeids- en organisatiepsychologie Jeroen Camps (Thomas More) gaat het om meer dan zomaar gemakzucht. "Gedrag wordt altijd bepaald door een combinatie van wie je bent en de context waarin je werkt. Niet elke medewerker in dezelfde situatie vertoont dergelijk gedrag, maar de persoonlijkheid én de rechtvaardigheid van de werkcontext spelen een belangrijke rol."

Camps stelt dat mensen sneller strategische incompetentie vertonen in organisaties waar zij onrechtvaardigheid ervaren. "Wie het gevoel heeft dat inspanningen niet worden beloond, ziet dit gedrag soms als een manier om die scheefgroei recht te trekken."

Het voorbeeldgedrag van leidinggevenden speelt daarbij een grote rol. "Als een baas de kantjes eraf loopt, is de kans groot dat medewerkers dat gedrag overnemen."

Het blijkt ook besmettelijk te zijn. "Wanneer collega’s zien dat anderen wegkomen met minder inzet, kan de motivatie van hardwerkende medewerkers afnemen", waarschuwt Camps. "Dat leidt tot frustraties, een gevoel van ongelijkheid en zelfs verloop van goede krachten."

Toch benadrukt hij dat niet iedereen die een taak weigert, dat uit sluwheid doet. "Soms gaat het om oprechte onzekerheid. Mensen voelen zich simpelweg niet bekwaam en durven een taak niet op zich te nemen. Maar er zijn ook collega’s die het veinzen, zodat ze bepaalde vervelende of zichtbare taken kunnen vermijden."

Snel ingrijpen is van cruciaal belang. "Als leidinggevende moet je nagaan of het gaat om bewuste strategie of onzekerheid. In het eerste geval moet je bijsturen en opvolgen. In het tweede geval kan je ondersteuning bieden en vertrouwen geven, zodat iemand sterker in haar of zijn schoenen staat."

"Preventief helpt het om binnen teams open te bespreken wie welke taken graag opneemt en zo een meer motiverende taakverdeling te maken." Toch blijft de boodschap duidelijk: wie systematisch de kantjes eraf loopt, moet aangesproken worden.

"Want als je dat niet doet, dreigt een werkcultuur te ontstaan waarin strategische incompetentie de norm wordt. En dan heb je als organisatie een écht probleem."