Heeft de missie van Van Bossuyt en Verlinden in de Balkan iets opgeleverd? Onduidelijkheid over gevangenis in Kosovo blijft

Minister Verlinden en minister Van Bossuyt waren begin deze week op missie in Albanië en Kosovo om een oplossing te vinden voor de overbevolking in de Belgische gevangenissen.

In Terzake brachten ze verslag uit van hun missie. Voorlopig heeft die weinig concreets opgeleverd, maar ze hoorden naar eigen zeggen in beide landen wel "openheid van de betrokken ministers" om over de mogelijkheden te praten.

Concreet ligt de bouw of huur van een gevangenis in Kosovo op tafel om illegale gedetineerden naar daar over te brengen. Zij maken een groot deel uit van de gedetineerden in onze gevangenissen.

Verlinden en Van Bossuyt spraken onder meer met de Kosovaarse minister van Justitie en de president. Die persoonlijke ontmoetingen waren van cruciaal belang voor de verdere gesprekken, zeggen ze, want die beloven intens te worden.

Zo heerst nog veel onduidelijkheid over de voorwaarden. Zouden de overgebrachte criminelen onder Belgische regels vallen, bijvoorbeeld? Ja, benadrukt Verlinden, maar niet altijd. Ze wil uitzonderingen inbouwen. "Als er agressie is, bijvoorbeeld door gedetineerden ten aanzien van cipiers, zou het Kosovaarse recht van toepassing moeten zijn."

Wat met gevangenen die hun straf hebben uitgezeten? "Natuurlijk zouden we het liefst hebben dat ze rechtstreeks vanuit de gevangenis in Kosovo naar hun land van herkomst gaan. Lukt dat niet, dan is het via een tussenstap in België", aldus Van Bossuyt.

In het kader van haar 'voor-wat-hoort-wat-beleid' wil ze in gesprek gaan met de landen van herkomst om een rechtstreekse uitzetting te versoepelen. "We zullen ontwikkelingssamenwerking en het handels- en visumbeleid dus koppelen aan hun wil om hun onderdanen terug te nemen."

Experts plaatsen heel wat kanttekeningen bij de plannen van de Belgische ministers. Ze verwijzen bijvoorbeeld naar Denemarken, dat eenzelfde project jaren geleden op poten zette, maar dat nog steeds geen realiteit is. 

"De eerste keer dat het idee in Denemarken werd geopperd, was in 2016. In 2021 werd het uiteindelijk geformaliseerd. Maar vandaag moet de eerste gevangene nog naar Kosovo vertrekken. Ze wilden een snelle oplossing, maar die is er dus niet gekomen”, legt criminologieprofessor An-Sofie Vanhouche (VUB) uit.

Dat het zolang duurt, heeft onder meer te maken met het vinden van het juiste personeel en de opleiding ervan.

Ook België deed in het verleden al eens iets gelijkaardigs, toen het gevangenen naar Tilburg overplaatste. Dat bracht toen weinig soelaas, omdat na afloop van het contract de gevangenen gewoon weer naar ons land kwamen.

De criminologe is duidelijk in haar analyse: "Dit is een druppel op een hete plaat en een heel dure manier om met het probleem om te gaan."

Het kostenplaatje is inderdaad niet min. Denemarken moet 200 miljoen euro ophoesten om de infrastructuur en de cipiers in Kosovo te betalen. Ook België zal het een hoop geld kosten. Hoeveel is nog niet geweten.

"De kostprijs per gedetineerde in Kosovo vandaag is wel lager dan de kostprijs voor een gedetineerde in België. Alleen zullen we met een aantal andere operationele kosten rekening moeten houden", aldus minister Verlinden. Zo is nog niet geweten of er überhaupt aangepaste infrastructuur beschikbaar is, dan wel of een nieuw complex gebouwd moet worden.

Niet alleen zal het lang duren en veel geld kosten. De Kosovaren willen ook niet zomaar iedereen in hun gevangenissen laten. "Er zullen geen mensen komen die veroordeeld zijn voor terrorisme of een levenslange celstraf gekregen hebben. We zullen ook geen mensen opvangen met ernstige gezondheidsproblemen of met psychiatrische problemen", maakte Ismail Dibrani duidelijk, directeur van het Kosovaarse gevangeniswezen.

En dat is niet alles. Kosovo zou in ruil voor de overname van gevangenen steun willen bij zijn ambities om lidstaat te worden van de Europese Unie. Daar willen de ministers in meegaan. "Het zal een kwestie zijn van ons allemaal om Kosovo daarin te ondersteunen", aldus Van Bossuyt.

Volgens Verlinden is het land op goede weg om op termijn EU-lid te worden. "Ze houden in hun beleid vandaag al heel erg rekening met de Europese normen en standaarden en ze toetsen heel veel van hun eigen wetgeving af aan wat wij binnen Europa hebben afgesproken."

De ministers trekken nu naar de federale regering om hun plannen en de vorderingen ervan voor te leggen. Ze hopen nog tijdens deze regeerperiode in dit dossier essentiële stappen te zetten.