Vreugde en realisme: waarom het akkoord tussen Israël en Hamas goed nieuws is (maar duurzame vrede veraf blijft)

Dat Israël en Hamas er met de hulp van de bemiddelende landen in geslaagd zijn om een akkoord te bereiken over een staakt-het-vuren, de vrijlating van alle gijzelaars en de levering van humanitaire hulp, wordt wereldwijd positief onthaald. 

"Wat vandaag gebeurt, is heel erg belangrijk en heel erg positief", zegt Inge Vrancken, Midden-Oostenexperte bij VRT NWS. "Iedereen was zo aan het wachten op wat hoop en goed nieuws, dus laten we er met zijn allen ook gewoon van genieten."

"Laten we dit vieren, want het is hartstikke mooi", zegt ook Sven Koopmans, tot voor kort speciaal vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het vredesproces in het Midden-Oosten. 

Maar het moet gezegd worden: zowel op de korte als de lange termijn rijzen nog heel wat vragen. Ten eerste moet blijken of wat nu is afgesproken ook door alle partijen zal worden uitgevoerd. 

Wanneer het staakt-het-vuren exact ingaat, is bijvoorbeeld nog niet helemaal duidelijk. Volgens een woordvoerder van de Israëlische regering zou dat binnen de 24 uur na de bijeenkomst van de Israëlische regering moeten zijn. Maar wanneer precies, weten we nog niet. Krijgen de Palestijnen in Gaza voor het eerst in een halfjaar een rustige nacht? 

Een andere vraag is wanneer Hamas de gijzelaars precies zal vrijlaten. De Amerikaanse president Trump sprak over maandag, de Israëlische premier Netanyahu hoopte dit weekend al. Een woordvoerder van de Israëlische regering laat nu weten dat Hamas de gijzelaars binnen de 72 uur moet vrijlaten, en dat die termijn 24 uur na de bijeenkomst van de Israëlische regering ingaat.

Het ziet er in elk geval naar uit dat Hamas in een eerste fase vooral de levende gijzelaars zal vrijlaten, en allicht allemaal in 1 dag. De dode gijzelaars zouden pas later teruggegeven worden. "Het probleem met de doden is dat die begraven liggen en dat niet altijd duidelijk is waar", zegt Midden-Oostenkenner Koert Debeuf aan Belga. "Er is nu een internationale taskforce opgezet om die lichamen te gaan lokaliseren", weet Inge Vrancken. 

Ook over de Palestijnse gevangenen die Israël moet vrijlaten, is nog onduidelijkheid. "Over hun identiteit is nog niets bekend", zegt correspondent Ralph Dekkers in De Ochtend. "Israël heeft wel besloten dat er geen Hamascommando's worden vrijgelaten die betrokken waren bij 7 oktober, wat Hamas aanvankelijk wel wilde." Ook Marwan Barghouti, de bekendste Palestijnse gevangene in een Israëlische cel, zal niet vrijkomen. "Wie wel vrijkomt, weten we waarschijnlijk na het beraad van de Israëlische regering."

Evenmin duidelijk is tot waar het Israëlische leger zich in deze eerste fase moet terugtrekken. In Israëlische media is er sprake van dat dat een paar honderd meter verder zou zijn dan de lijn die in het 20 puntenplan van Trump stond getekend, vertelt Dekkers. Volgens een woordvoerder van de Israëlische regering zou het leger na de vrijlating van de gijzelaars nog iets meer dan 50 procent van de Gazastrook controleren.

"Maar daar kan nog van alles mee misgaan, als daar nog onduidelijkheid over is", zegt Dekkers. "Er zitten dus zeker nog wat haken en ogen aan de uitvoering van dit akkoord."

"Het probleem met dit plan is al van in het begin dat het zo vaag is", zegt Vrancken. "Je merkt dat als het gaat over de terugtrekking van het Israëlische leger. Je voelt al dat daar wat frictie op zit. Omdat het plan niet duidelijk is, is er veel ruimte voor interpretatie." 

Verschillende analisten wijzen er wel op dat zowel Israël als Hamas er baat bij heeft om dit eerste akkoord goed uit te voeren. Israël krijgt na 2 jaar alle gijzelaars terug. Aan de andere kant stoppen de bombardementen op de Gazastrook, komt eindelijk de broodnodige humanitaire hulp binnen en komen er ook veel Palestijnse gevangenen vrij. "Laten we er dus vanuit gaan dat dit lukt", zegt Vrancken.

"Ik denk dat de eerste fase vrij reëel is", zegt Dekkers daarover. "Amerika zal wel bepaalde garanties aan Hamas hebben gegeven (over de correcte uitvoering door Israël, red.), want het lijkt me onwaarschijnlijk dat Hamas al die gijzelaars, hun laatste drukmiddel, zomaar laat gaan zonder bikkelharde garanties van de VS dat het Israëlische leger zich daadwerkelijk zal terugtrekken."

Maar analisten waarschuwen ook dat dit akkoord tussen Israël en Hamas allesbehalve een allesomvattend vredesakkoord is. Dit is een akkoord over een staakt-het-vuren, een akkoord over de eerste punten van Trumps 20 puntenplan. Als het staakt-het-vuren van kracht is en de gijzelaars vrijgelaten zijn, moet er onderhandeld worden over de volgende punten. 

"De volgende fase wordt veel moeilijker", zegt Vrancken. "Wat met de ontwapening van Hamas, wat met die internationale troepenmacht? Komt die er en wie gaat er troepen leveren? Wie gaat Gaza besturen? Wordt het een Palestijns of internationaal bestuur zoals Trump voorstelt? Mogen Hamas en de Palestijnse Autoriteit mee onderhandelen?"

Hamas ging vrijdagavond gedeeltelijk akkoord met Trumps 20 puntenplan, maar wil over heel wat zaken nog verder onderhandelen. In welke mate Israël en de Verenigde Staten bereid zijn om Hamas daarin tegemoet te komen, valt af te wachten.

Daarom wordt gewaarschuwd voor al te veel optimisme. "Ik hoop dat de Amerikanen en de anderen die het goede werk hebben geleverd, nu doorzetten, want anders komt de oorlog heel snel terug", zegt Koopmans. "We hebben al eerdere wapenstilstanden gezien en die werden toen verbroken. En toen begon bijna weer een jaar van oorlog." Koopmans verwijst naar het vorige bestand in januari, dat Israël in maart eenzijdig aan flarden schoot. Een permanent staakt-het-vuren, dat in een tweede fase van kracht had moeten gaan, kwam er daardoor niet.

Ook in Libanon is er op dit moment zogezegd een staakt-het-vuren, merkt Koopmans nog op. "Maar dat wordt iedere dag geschonden, daar gaan nog steeds dagelijks mensen dood."

"Dat hebben ze in de Arabische wereld wel geleerd: eerst afwachten, eerst zien, dan geloven", zegt ook correspondente Daisy Mohr in De Ochtend. "Maar de hoop is dat men met deze eerste fase de juiste weg inslaat."

Koopmans heeft lof voor Trump, die "in staat is gebleken om druk uit te oefenen op de Israëli's en daar waren de Amerikanen de afgelopen jaren niet de sterkste in". "Maar nu is het te hopen dat hij de aandacht blijft houden en druk blijft uitoefenen op alle partijen om ook de volgende stappen te zetten."

Mohr verwacht dat ook de andere bemiddelende landen er mee voor zullen zorgen dat wat is afgesproken ook uitgevoerd wordt en dat ze mee zullen onderhandelen over de volgende fase. 

De toekomst zal uitwijzen of Israël en Hamas (en bij uitbreiding de Verenigde Staten en de Arabische landen) het ook eens raken over de volgende stappen in het 20 puntenplan. Maar ook als dat lukt, is het nog te vroeg om over duurzame vrede tussen Israël en de Palestijnen te spreken, wat Donald Trump ook mag beweren.

Want zijn 20 puntenplan gaat enkel over de Gazastrook en rept met geen woord over de Westelijke Jordaanoever, over Oost-Jeruzalem en het geweld dat ook daar dagelijks gepleegd wordt. De Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem zouden volgens een VN-resolutie deel moeten uitmaken van een toekomstige Palestijnse staat, maar zijn in de praktijk geannexeerd door Israël.

"Dat moet wel aangepakt worden", zegt Koopmans. "Want er komt nooit stabiliteit, geen veiligheid voor de Israëli's en geen veiligheid en rechten voor de Palestijnen, als er geen duurzame oplossing is, als er geen Palestijnse staat komt naast een veilig Israël."

"Je kan dit plan dan ook geen vredesplan noemen", zegt Vrancken. "Dit is een plan om de oorlog in Gaza te beëindigen. Als je het over vrede wil hebben, dan is er nog een hele weg af te leggen. De Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem, de Palestijnse vluchtelingen: dat zijn allemaal knopen die nog ontward moeten worden voordat je over vrede kan spreken."

"Dat is in de voorbije decennia niet gelukt. Dus we moeten ook wel een beetje realistisch zijn: daar zijn we nog helemaal niet. Maar vandaag is toch een kleine, positieve stap."