Draadloze oortjes zouden schadelijk zijn voor je brein. Dat wordt toch verkondigd in verschillende video’s op TikTok en Instagram. Op die beelden zie je vaak een stralingsmeter die fel uitslaat dicht bij de oortjes. Maar de niveaus die gemeten worden, zijn ver onder de toegestane limiet. Echt negatieve effecten worden volgens experts daarmee niet aangetoond.
Is straling van draadloze oortjes schadelijk voor je brein? Daar is geen bewijs voor, zeggen experts
Bram Vandendriessche
Gepubliceerd:
In 't kort:
Op sociale media circuleren video's waarin beweerd wordt dat draadloze oortjes straling produceren die schadelijk is voor je hersenen.
Op basis van onderzoek is een drempelwaarde bepaald voor veilige en langdurige blootstelling aan straling. De officieel toegestane limiet ligt nog eens 50 keer lager dan die drempelwaarde.
Ook smartphones blijven onder die limiet. Het stralingsvermogen van draadloze oortjes is nog eens zo'n 1.000 keer kleiner.
Er is op dit moment geen bewijs voor negatieve gezondheidseffecten van draadloze oortjes.
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het Uur van de Waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Hevige piep- en tikgeluiden met rode of gele knipperlichten. Dat is te zien op stralingsmeters in verschillende video's op TikTok en Instagram wanneer ze dicht bij een paar draadloze oortjes worden gelegd. Ze waarschuwen voor hersenschade bij gebruik van de oortjes, waarna vaak wordt verwezen naar studies die zouden bewijzen dat straling van radiogolven schadelijk is. Onze redactie kreeg heel wat vragen over dit soort video's. Maar wat is er nu van aan?
Bedenkelijke stralingsmeters
"Deze apparatuur is niet geschikt om de stralingsabsorptie te meten", zegt professor Wout Joseph van de onderzoeksgroep WAVES aan de UGent. "Blootstelling aan straling is iets heel complex. Absorptie in het lichaam meten, moet in een labo gebeuren."
Elektromagnetische straling wordt doorgaans in 2 groepen verdeeld. Zo is er straling met een hoge frequentie (of ioniserende straling) waarvan bewezen is dat ze schadelijk is, omdat ze moleculen uit elkaar kan trekken. Dat is bijvoorbeeld straling die gebruikt wordt om röntgenfoto's te nemen. Daar moet je dus zuinig mee zijn.
Daarnaast is er straling met een lagere frequentie (niet-ioniserende straling) die minder krachtig is. Daar horen radiogolven toe. Mobiele telefoons, bluetooth-oortjes en draadloze hoofdtelefoons gebruiken radiogolven om verbinding te maken met je telefoon of een ander apparaat.
Dit artikel gaat over de eventuele risico's van elektromagnetische straling. Je kan hoe dan ook beter voorzichtig zijn met oortjes omdat er risico kan zijn op gehoorschade. Meer informatie daarover kan je vinden in de recente aflevering van 'Over mijn lijf'.
Bewezen: straling warmt op
Dr. Els De Waegeneer van de vakgroep Volksgezondheid aan UGent, bestudeert de gezondheidseffecten van straling en monitort daarbij ook de nieuwe wetenschappelijke studies voor de Vlaamse overheid. Volgens haar zijn "enkel thermische effecten van radiogolven aangetoond". Dat wil zeggen dat radiogolven warmte kunnen opwekken. Dat bevestigt ook professor Sofie Pollin van de vakgroep Waves aan KU Leuven.
De straling die draadloze oortjes uitzenden via bluetooth, heeft ongeveer dezelfde frequentie als die van een microgolfoven. "Dat type stralen is namelijk heel goed om dingen mee op te warmen", zegt professor Pollin. "Maar het vermogen van een microgolfoven is vele keren krachtiger, waardoor het biologische opwarmingseffect bij bluetooth te verwaarlozen is."
Binnen bepaalde limieten kan het lichaam temperatuurschommelingen opvangen zonder negatieve gezondheidseffecten
Els De Waegeneer van de vakgroep Volksgezondheid aan UGent
Zo'n opwarmingseffect is op zichzelf nog niet problematisch volgens De Waegeneer. "Binnen bepaalde limieten kan het lichaam temperatuurschommelingen opvangen zonder dat er sprake is van negatieve gezondheidseffecten." Denk maar aan de opwarming van het lichaam in de sauna.
De toegestane limiet ligt 50 keer lager dan de drempelwaarde
Om die limieten in kaart te brengen heeft de Internationale Commissie voor Bescherming tegen Niet-Ioniserende Straling (ICNIRP) een drempelwaarde bepaald voor het vermogen van radiogolven. Op basis van uitgebreid onderzoek zouden er onder die drempelwaarde, zelfs bij langdurige blootstelling, geen gezondheidsrisico's zijn. De WHO en de EU leggen de toegestane limiet voor algemeen publiek nog eens 50 keer lager dan die drempelwaarde.
Die limiet is van toepassing op zowel smartphones als bluetooth-oortjes. Alleen, "het vermogen van draadloze oortjes is zo'n 1.000 keer kleiner dan dat van een smartphone" volgens professor Joseph. "Draadloze oortjes geven dus minder blootstelling dan je GSM tegen je oor houden."
Geen aanwijzing dat straling tumoren zou veroorzaken
En toch heeft het internationaal agentschap voor kankeronderzoek (IARC) in 2011 , radiogolven opgenomen in de categorie 2B , 'mogelijk kankerverwekkend'. Volgens professor Pollin betekent dat "niet dat het gevaarlijk is, maar dat er onvoldoende bewijs is om het risico volledig uit te sluiten." In dezelfde categorie vinden we bijvoorbeeld ook ingelegde groenten of aloë vera-extract terug.
"In 2011 was een statistisch verband opgemerkt tussen mensen die vaak telefoneren en een bepaald type hersentumor hadden", vertelt professor Pollin. "Maar veel wetenschappers, inclusief de onderzoekers van de studie zelf, hebben intussen erkend dat de studie methodologische beperkingen had. Latere studies hebben het oorspronkelijke 'mogelijke verband' ook niet bevestigd"
De aanwezigheid in de categorie is eigenlijk positief, want daardoor wordt er onderzoek naar gedaan
Professor Sofie Pollin van de vakgroep Waves aan KU Leuven
Het voorzorgsprincipe is een persoonlijke keuze
Maar hoe zit het dan met de 200 wetenschappers die in 2015 de WHO opriepen tot strengere limieten voor blootstelling aan straling van draadloze apparaten? Volgens professor Guy Vandenbosch van de onderzoeksgroep WaveCoRE aan KU Leuven heeft dat vooral te maken met hoe voorzichtig je in je eigen leven wil zijn. "Sommige mensen paragliden, anderen nemen geen risico’s."
Daarbij merkt professor Vandenbosch nog op dat de langetermijneffecten nog niet bekend zijn. "De technologie bestaat nog niet zo lang", aldus professor Vandenbosch. "De jeugd van vandaag wordt daar van jongs af aan al aan blootgesteld."
Veel recent onderzoek wijst erop dat binnen de limieten geen schade is
Ook de wereldgezondheidsorganisatie erkent dat er geen overtuigend onderzoek is dat wijst op lange termijn gezondheidseffecten van radiogolven, zolang ze binnen de blootstellingslimieten blijven.
"Een heel aantal studies stellen vast dat het gebruik van smartphones en oortjes geen gezondheidsrisico's meebrengt", zegt De Waegeneer. "Je kan dat dus met hoge waarschijnlijkheid zeggen. Maar 100 procent zekerheid is er niet, want het is nu eenmaal moeilijk te bewijzen dat iets níet schadelijk is. Daarom is meer en vooral kwalitatief beter onderzoek nodig naar mogelijke gezondheidseffecten."
Conclusie:
Op sociale media circuleren video's waarin beweerd wordt dat draadloze oortjes schadelijk zijn voor het brein.
Op basis van onderzoek is een drempelwaarde bepaald voor veilige en langdurige blootstelling aan straling. De officiële limiet die de WHO en EU gebruiken, ligt nog 50 keer lager dan de drempelwaarde.
Straling van smartphones blijft onder die limiet terwijl het stralingsvermogen van draadloze oortjes nog eens zo'n 1.000 keer kleiner is dan dat van een smartphone.
Er op dit moment geen bewijs voor negatieve gezondheidseffecten op lange termijn. De bewering dat straling van draadloze oortjes schadelijk is voor je brein, beoordelen we op basis van de huidige onderzoek dan ook als niet bewezen.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
