Is IKEA sinds de dood van oprichter Ingvar Kamprad echt een 'kille multinational' geworden?

Wat begon met onrust en een vakbondsactie in de IKEA-vestiging van Hognoul bij Luik, breidde zich de voorbije dagen ook uit naar de andere vestigingen. Telkens legde een deel van de werknemers het werk neer. 

Hun grieven: een hoge werkdruk, mensen die niet meer vervangen worden, verlof dat geweigerd wordt, de hoge flexibiliteit die tegelijk van het personeel wordt geëist … "Wat ooit een warm, Scandinavisch bedrijf was, voelt nu meer aan als een kille multinational die vooral op winstmaximalisatie focust", zo zei een vakbondsman gisteren.

"Sinds Ingvar, de oprichter, gestorven is, zijn wij een nummer geworden", klonk het vandaag dan weer bij een IKEA-medewerker in Gent. Fiona Litofe, vakbondsafgevaardigde voor IKEA bij ACV Puls, wees daar vanochtend ook al op: "Beslissingen worden genomen door mensen hogerop, en zonder kennis van het terrein. Ik heb de indruk dat ze niet weten hoe IKEA in elkaar zit." 

Nochtans is Kamprad, die vooral bekendstond als een extreem zuinige man, al dood sinds 2018. Hij was op dat moment ook al 5 jaar weg uit het bestuur. Kan het dan wel kloppen dat er sinds 's mans overlijden zoveel veranderd is bij IKEA?

"Perceptie is realiteit", reageert Dirk Buyens, professor personeelsbeheer aan de Vlerick Business School, in onze nieuwspodcast 'Het kwartier'. "Je kunt dat niet objectief beoordelen, maar als het personeel een verschil voelt in de bedrijfscultuur, moet daar toch iets veranderd zijn."

Toch denkt hij dat gevoel van het personeel wellicht het gevolg van een toevallige samenloop van omstandigheden zal zijn. "Het kan zeker zijn dat de organisatie doorheen de jaren is getransformeerd. Maar ik weet niet of dat te maken heeft met het overlijden van Kamprad, dan wel met de druk die sterk toegenomen is in de sector."

Dat beaamt Els Breugelmans, professor marketing en retailexpert aan de KU Leuven. Ze wijst erop dat de meubelsector kort na de dood van Kamprad in sneltempo een aantal veranderingen moest ondergaan. "Eerst was er de covidpandemie: zeer goede jaren voor IKEA. Mensen investeerden toen veel in hun huis en interieur."

"Maar meubels zijn kwalitatieve producten: in de jaren na grote aankopen, kopen de meeste mensen natuurlijk net minder. Dat voelde IKEA na corona. Bovendien was dat een periode met hoge inflatie, waardoor klanten soms bepaalde grote investeringen uitstelden." 

"De inkomsten van IKEA daalden dus, terwijl de kosten net stegen, ook die van de salarissen. Dat zal de druk op het hoofdkantoor van de keten hebben verhoogd."

Ook Stefan Van Rompaey, hoofdredacteur van RetailDetail wijst op de "veranderde wereld" waarin IKEA als traditionele meubelketen vandaag probeert te overleven. "IKEA kampt nu eenmaal met groeipijnen en met de gevolgen van niet altijd de beste keuzes. Het vroegere 'big box'-concept met grote winkels buiten de stad werkt niet meer altijd even goed in een wereld waarin e-commerce een grote rol speelt."

E-commerce, het woord is gevallen. IKEA stortte zich pas echt laat in die online wereld, zeggen Van Rompaey en Breugelmans. De eerste IKEA-webshop in België was er pas in 2018.

"Sindsdien is er veel verschoven", zegt Breugelmans. "In de eerste plaats bij de klant dan: door online krijg je andere shoppingpatronen, andere verwachtingen van de consument. Zo krijg je niet alleen de slenterende klant die de winkel ontdekt en zich laat adviseren, maar ook 'runklanten' die, met dank aan de webshop, heel goed weten wat ze nodig hebben."

IKEA test nu bovendien ook andere winkelconcepten uit, zoals kleine stadswinkels, zegt Van Rompaey. "Maar tegelijk staan die marges wel onder druk en dus moet de keten ook naar de kosten kijken. Dat is een moeilijke evenwichtsoefening waar veel winkels mee te maken hebben momenteel. Alsof je aan de motor sleutelt terwijl je vliegtuig nog aan het vliegen is."

Al die evoluties verklaren waarom ook de taken van het personeel op de werkvloer gevoelig lijken te wijzigen. "Als de marktomstandigheden veranderen, moet je als bedrijf soms op een andere manier gaan kijken naar het werk", weet Buyens. "Dat lijkt hier te gebeuren. En als dingen veranderen, geeft dat bij het personeel vaak een gevoel van onbehagen."

Die onrust leeft overigens niet alleen in België, zegt hij. "Je ziet dat dat ook in de ons omringende landen is opgedoken. Telkens ging het om arbeidsvoorwaarden die als te veeleisend worden ervaren."