Geen gemiddelde hobbydrones, maar evenmin militaire aanvalsdrones met wapens erop gemonteerd: de drones die boven het militaire domein van Elsenborn en elders in Europa zijn gesignaleerd, waren wellicht een categorie daar ergens tussenin. Hoeveel types bestaan er eigenlijk? Zijn die allemaal even gesofisticeerd of gevaarlijk? Een overzicht.
Van hobbyvliegtuigjes tot kamikazetoestellen: welke drones verstoren luchtruim boven (militaire) luchthavens in Europa?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De voorbije weken werden meerdere drones gespot boven militaire luchthavens in Europa, waaronder Elsenborn in België.
Het gaat niet om gewone hobbydrones, maar om grotere, geavanceerdere toestellen die je ook in winkels kan kopen.
Drones worden gebruikt voor uiteenlopende doeleinden, van landbouw en industrie tot politie en brandweer.
Volgens defensie-expert Roger Housen: "De drones boven Elsenborn hadden een spanwijdte van 1 tot 1,5 meter en waren waarschijnlijk niet bewapend."
Er is geen bewijs dat het om militaire aanvalsdrones met explosieven gaat; de autoriteiten onderzoeken nog wie erachter zit.
De afgelopen weken werden verschillende keren drones gespot boven Europese luchthavens en militaire faciliteiten. In Denemarken werden meerdere vliegvelden tijdelijk gesloten vanwege drone-waarnemingen, en ook het vliegveld van Oslo in Noorwegen moest zijn luchtruim sluiten.
Vorige week werden dan een 15-tal drones gespot boven de Belgische militaire basis Elsenborn, op de grens met Duitsland. Niet bij elk incident is geweten om welke soort drones het gaat of wie ervoor verantwoordelijk is, maar wel duidelijk is dat het een echt veiligheidsprobleem geworden is.
In de mailbox van VRT NWS komen heel wat vragen binnen over de drone-incidenten. Zijn ze het gevolg van een overenthousiaste hobbyist, of gaat het over meer geavanceerde drones? En zijn de drones geladen met explosieven of raketten? We maken een overzicht.
1. Huis-tuin-en-keuken-drones
De laatste jaren zijn zogenoemde hobbydrones erg populair geworden bij foto- en videografen. Het zijn kleine en relatief goedkope drones die minder wegen dan een kilo en je gewoon in de winkel of online kan kopen.
Onder jongeren zijn ook FPV- en racedrones erg populair. Dat zijn drones met een cameraatje, waarbij je door een bril het livebeeld van de drone ziet. Ze zijn vaak klein en erg wendbaar, waardoor ze moeilijk te detecteren zijn. Daarom worden ze soms gebruikt voor snelle, illegale vluchten.
Onder jongeren en hobbyisten zijn racedrones erg populair (Beeld: YouTube Drone Racing League)
Hoewel de drones erg onschuldig lijken, gelden strenge regels voor het gebruik ervan. Zo mag je de drone in principe nooit uit het zicht verliezen en mag het toestel niet hoger vliegen dan 120 meter. Je moet ook rekening houden met de privacy van anderen, zoals je buren. Als je drone een camera heeft of meer dan 250 gram weegt, moet je jezelf als drone-operator registreren.
Op heel wat plaatsen is het verboden om met je drone te vliegen, zoals rond natuurgebieden of (militaire) luchthavens. Deze zones staan in de Belgische Droneguide App (officiële kaart van de overheid). Wie daar toch vliegt zonder toelating, pleegt een inbreuk op de luchtvaartwetgeving en riskeert een boete tot 100.000 euro, omdat je ook met zo'n kleine drone het luchtverkeer kan verstoren.
Volgens onze informatie zijn de drones die recent gespot zijn boven de militaire luchthaven van Elsenborn in Oost-België geen hobbydrones. "Uit beelden van de drones en de proefopstelling bij Elsenborn valt af te leiden dat ze merkbaar groter zijn", zegt defensie-expert Roger Housen. Mogelijk gaat het dus om een ander soort drones.
2. Professionele surveillance en logistieke drones
Ook in het professionele leven worden drones ingezet, bijvoorbeeld in de industrie, wetenschap, landbouw, de inspectie van infrastructuur, logistiek of media. Het zijn geavanceerde toestellen die vallen binnen een specifieke categorie, wat betekent dat de piloot en operator een vergunning, verzekering en risicobeoordeling nodig heeft.
In de landbouw worden dit soort drones vaak gebruikt voor precisielandbouw: als hulpmiddel bij het besproeien en zaaien, en het monitoren van de gezondheid van gewassen. In andere sectoren kunnen ze ook ingezet worden voor de controle van hoogspanningslijnen of windmolens en om goederen of medische materialen te vervoeren.
In de landbouw worden drones onder andere gebruikt om velden te besproeien (Beeld: VRT NWS Journaal, 5 sept.)
Ook bij openbare diensten die instaan voor de veiligheid zijn dit soort drones de laatste jaren erg populair. De politie of brandweer zetten ze soms in bij controles, rampen of zoekacties. De drones zijn iets groter en zwaarder dan hobbydrones, waardoor ze bijvoorbeeld uitgerust kunnen worden met warmtecamera's om mensen op te sporen.
Afhankelijk van waar ze voor dienen, zien de professionele drones er ook anders uit dan hobbydrones. Omdat ze meer gewicht moeten dragen, zijn ze een stuk groter en tellen ze soms 6 of zelfs 8 propellers. Drones die specifiek ingezet worden voor klimaatonderzoek of sommige landbouwdrones zien er dan weer uit als een miniatuurvliegtuig, waardoor ze eenvoudig grotere afstanden kunnen afleggen.
Volgens Housen zou het best kunnen dat zo'n miniatuurvliegtuigdrone zonder explosieve lading opdook boven het militaire domein in Elsenborn. "Het zijn drones met een spanwijdte van 1 tot anderhalve meter", zegt hij. "Dat komt overeen met de beelden van radars en de proefopstelling in Elsenborn."
Die drones zijn groter dan de gemiddelde hobbydrone en ze behoren tot het hogere gamma van de consumentendrones, maar je kan ze wel gewoon kopen in een (online)winkel of speciaalzaak. Al zal je er wel snel enkele honderden of duizenden euro's voor moeten neerleggen.
Op dit moment proberen de Duitse en Belgische autoriteiten nog volop te bepalen over welke soort drones het gaat en waarheen ze vlogen. Dat bevestigt ook de woordvoerder van het ministerie van Defensie.
"Er zijn 2 scenario's", zegt Roger Housen. "Ofwel was de drone uitgerust met een camera, ofwel niet. Voor ons zou dat eerste scenario het slechtste zijn, omdat men in dat geval waarnemingen kon doen boven de militaire sites. Wie ook achter de aanval zit, ze proberen naast spionage ook vooral schrik aan te jagen bij de burgers."
3. Militaire (gewapende) drones
Dan is er nog een derde categorie: de (al dan niet) bewapende militaire drones.
Binnen defensie is er een heel gamma aan drones die specifiek gericht zijn op verkenning, bewaking, elektronische oorlogsvoering en gerichte aanvallen. Ze worden van op afstand bestuurd vanuit een grondstation of kunnen autonoom vliegen (al dan niet met behulp van artificiële intelligentie).
In grote lijnen kunnen we binnen de militaire drones de opdeling maken in 2 grote categorieën: de ISR-drones (voor informatiewerving, bewaking en verkenning) en echte bewapende aanvalsdrones. De laatste jaren vindt wel een opvallende evolutie plaats, een waarbij huis-tuin-en-keukendrones ingezet worden in een militaire context. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook in het conflict tussen Rusland en Oekraïne.
Vorig jaar bracht VRT NWS een bezoek aan een dronedivisie in Oekraïne, waar huis-tuin-en-keukendrones worden omgebouwd tot gewapende drones
Onder die surveillancedrones valt bijvoorbeeld ook de SkyGuardian, een militaire drone die door ons land werd aangekocht, en dagenlang kan waken en verkennen zonder te landen. De onbemande toestellen zijn technisch voorbereid voor bewapening, waardoor het mogelijk is de drones te laten vuren als dat politiek wordt beslist. De Belgische regering heeft daarvoor al groen licht gegeven, maar benadrukt dat de drone voorlopig enkel voor inlichtingen gebruikt zal worden.
Een ander voorbeeld van een gewapende drone is bijvoorbeeld de Bayraktar TB2, een drone die geproduceerd wordt in Turkije en veel gebruikt wordt in Oekraïne en door NAVO-partners. Die drones zijn gewapend met geleide raketten of slimme bommen en dienen om precisiebombardementen uit te voeren zonder piloot aan boord.
In de oorlog in Oekraïne worden ook vaak kamikazedrones gebruikt: een kruising tussen een raket en een drone, geladen met explosieven. Die kunnen precies inslaan op hun doel. Een veelgebruikt voorbeeld (door Rusland) is de Iraanse Shahed-drone.
Er is vooralsnog geen enkele aanwijzing dat de drones die boven de Europese luchthavens gesignaleerd worden, gewapende of ongewapende militaire toestellen zijn.
"Ik heb geen inzage in het onderzoek, maar het gaat naar alle waarschijnlijk niet over gewapende drones die geladen zijn met explosieven", concludeert Housen. Volgens hem zou de Belgische defensie ook op een defensievere manier gereageerd hebben als zou blijken dat gewapende drones boven de militaire instellingen vlogen.
Of Rusland achter de aanval zit, laat Housen voorlopig in het midden. "Wel kan je ervan uitgaat dat dit een gecoördineerde aanval is. Het is immers niet zo eenvoudig om een 10-tal drones over langere afstand te besturen. Dit is niet iemand die dat per ongeluk vanuit zijn tuin doet."
