25 jaar geleden werd de structuur van ons land grondig hertekend dankzij het Lambermontakkoord. Die vijfde staatshervorming kreeg de naam van het gebouw waarin het ondertekend werd. Jos Vandervelden koos het Brusselse gebouw als een van de 100 meest beslissende plekken voor zijn boek 'Het verhaal van België'. "De laatste premier die er echt verbleven heeft, was Herman Van Rompuy, met vrouw en hond."
25 jaar Lambermontakkoord: hoe werd een Brusselse woning hét hart van de Belgische politiek?
Op maandagochtend 16 oktober 2000 bereiken politici een akkoord over een vijfde fase in de Belgische staatshervorming. Na een slopend conclaaf van 30 uur verlaten ze doodvermoeid de ambtswoning van premier Guy Verhofstadt aan de Brusselse Lambermontstraat.
Ze hebben een felbevochten akkoord op papier dat nog alleen in wetteksten moet worden gegoten. En terstond is er al een naam: het Lambermontakkoord, naar het gebouw op de hoek van de Hertogstraat en de Lambermontstraat, in het altijd kloppende hart van politiek Brussel. Een verdiende hommage aan de plek waar zoveel cruciale beslissingen voor het land zijn genomen.
Kunstgalerij
De eerste steen van de Lambermont is al op het einde van de 18de eeuw gelegd door de Oostenrijkse machthebbers. Het gebouw maakte deel uit van het prestigieuze stadskwartier dat werd aangelegd rond de site van het door een brand verwoeste Coudenbergpaleis. Monumentaal en tegelijk sober was het opgetrokken volgens de Oostenrijkse bouwvoorschriften van die tijd.
De bouwheer was een hoge ambtenaar uit de entourage van landvoogd Karel van Lotharingen. Maar de eerste bewoner werd de hertog van Saint Albans, die er een kunstgalerij van maakte. Minstens zo flamboyant was de volgende eigenaar, markies De Trazegnies. Die was een telg uit een machtig adellijk geslacht van grootgrondbezitters uit Henegouwen. Hij slaagde erin Napoleon te paaien, en dat te herhalen met de Hollanders.
De flamboyante markies De Trazegnies gaf het gebouw een nieuw prestige. Het werd een 'hôtel', een logeerplek voor een belangrijk persoon
Tijdens de Belgische Revolutie charmeerde hij zowel de opstandelingen als de orangisten. Aan het Oostenrijkse herenhuis gaf hij nieuw prestige. Tot lang na zijn dood is de woning Hôtel de Trazegnies blijven heten. Waarbij 'hôtel' niet de betekenis had die het vandaag heeft. Een 'hôtel' stond toen voor een stedelijke logementsplek van een belangrijk persoon - noem het maar een tweede verblijf in de stad.
Met het hele gezin in de ambtswoning
In 1860 kocht de Belgische staat het gebouw op. De behoefte aan administratieve gebouwen was hoog en waar lagen die beter dan tussen het parlementsgebouw en het Koninklijk Paleis?
Tot aan de Tweede Wereldoorlog kreeg de ministeriële administratie van Arbeid en Nijverheid in het centraal gelegen pand onderdak en werd het sociale en economische beleid van hieruit bepaald. Stilaan deed het hotel zijn naam alle eer aan. Verschillende ministers kwamen en gingen. Ze vestigden zich er tijdelijk, met hun hele gezin en voor de duur van hun ambtsperiode.
Wanneer de oorlogsregering-Pierlot na de bevrijding in 1944 terugkeerde naar Brussel, vorderde ze het gebouw meteen op. De socialist Achille Van Acker leidde van hieruit het ministerie van Arbeid en Sociale Voorzorg. Toen hij een jaar later promoveerde tot minister, vestigde hij zich met zijn gezin in het hotel, installeerde er zijn indrukwekkende bibliotheek en maakte er de ambtswoning van de eerste minister van. En dat is ze tot vandaag gebleven.
De ambtswoning van de Belgische premier kreeg de naam van een van de grootste politici van het land, al schopte die het nooit tot eerste politicus
Het zou echter nog jaren duren voor de woning onder politici en Wetstraatjournalisten gemeenzaam werd als ‘de Lambermont’. De naam was simpelweg afgeleid van de straat waar het gebouw aan grensde. De Lambermontstraat werd in 1905 genoemd naar Auguste Lambermont, minister van Staat, baron, diplomaat, topambtenaar en vertrouweling van de Belgische koning.
Het Brusselse stadsbestuur besloot Lambermont te eren met een straatnaam, en waar kon dat beter dan in de politieke wijk waar hij een groot deel van zijn leven had doorgebracht, ascetisch had geleefd voor zijn job en zo vaak een blokje was omgegaan. Zo kreeg de ambtswoning van de Belgische premier de naam van een van de grootste politici van het land, al heeft hij het nooit tot eerste politicus geschopt.
Gebrek aan privacy
Achille Van Acker verhuisde met zijn hele familie naar de Lambermont en dat deed ook Théo Lefèvre toen die begin jaren 60 premier werd. Gaston Eyskens zag het gebouw vooral als verblijf voor de werkweek, terwijl hij in de weekends naar zijn gezin terugkeerde.
Het gebrek aan privacy zorgde ervoor dat de meeste premiers de Lambermont sindsdien alleen maar voor een kortverblijf in Brussel gebruikten, aansluitend bij vergaderingen of opdrachten. De laatste premier die nog echt in de Lambermont heeft verbleven was Herman Van Rompuy, met vrouw en hond, en heel kort, tijdens de renovatie van zijn eigen woning.
Overnachten kan nog steeds in het privéappartement op de eerste verdieping. De benedenverdieping is het publieke gedeelte met vergaderplaatsen en een salon als onthaalruimte voor gasten. Dienstpersoneel met onder meer een kok en een bode zorgen voor het ceremonieel, de lunches en diners.
Hordes journalisten op de stoep
Waar de Wetstraat 16 enkele honderden meters verder vooral als werkplaats van de premier geldt, functioneert de Lambermont in de eerste plaats als officiële ontvangstplek, voor premiers en presidenten, vertegenwoordigers van deelregeringen, buitenlandse delegaties, belangenvertegenwoordigers, sociale partners en allerlei verdienstelijke figuren.
Maar alsmaar vaker is de Lambermont ook de plek geworden waar het oprecht menens is, waar tijd raad moet brengen, discreet of openbaar, voor crisisberaad, kernen en superkernen, begrotingsconclaven, overlegcomités en formatiegesprekken.
En waar daarna verklaringen worden afgelegd voor de hordes journalisten die op de stoep verkleumd samentroepen na lange onderhandelingen. Na het zoveelste communautaire nachtelijke beraad in de Lambermont, liet Guy Verhofstadt wel eens croissants aanrukken voor de journalisten. Dat tekende Wetstraatjournalist Johny Vansevenant op in zijn carrièreboek 'De strijd om de macht'.
Na het zoveelste communautaire nachtelijke beraad, liet Guy Verhofstadt er wel eens croissants aanrukken voor de journalisten
"Ik heb nooit het gevoel gehad dat premier Verhofstadt communautair zeer gemotiveerd was", schreef Vansevenant ook. Maar de politieke verhoudingen rond de eeuwwisseling loodsten de liberaal desondanks naar een grensverleggend akkoord.
Griekse god Hermes
Het Lambermontakkoord gaf het 18e-eeuwse gebouw de eer die het toekwam, als een van de meest beslissende gebouwen in de Belgische politiek. Voor de volledigheid: vaak is er sprake van de Lambermontakkoorden, meervoud, waarbij het gaat om drie communautaire deelakkoorden over de hervorming van de staatsinrichting.
Naast het substantiële Lambermontakkoord, dat de deelstaten meer bevoegdheden en fiscale autonomie gaf, was er ook nog het Lombardakkoord over de Brusselse instellingen, genoemd naar de straat waar het Brussels Parlement is gehuisvest.
Het laatste akkoord regelde dan weer de regionalisering van landbouw en buitenlandse handel. Het kreeg de naam van de Griekse god Hermes, zoon van Zeus en god van de handel. Maar ook van list en behendigheid, niet toevallig onmisbare politieke competenties.
