Ongeveer een derde van de gepensioneerden zouden hun pensioenbedrag fors zien dalen als je de geplande pensioenmaatregelen nu al zou toepassen. Dat zeggen althans de vakbonden op basis van een simulatie door de Federale Pensioendienst. Maar daarbij laten ze wel heel wat broodnodige nuance weg, reageert bevoegd minister Jan Jambon (N-VA).
"Mokerslag" of "angstzaaierij"? Vakbonden en Jambon bekvechten over impact pensioenhervormingen
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Ongeveer een derde van de gepensioneerden zou hun pensioenbedrag zien dalen als de geplande hervormingen nu al ingaan, volgens een simulatie van de Federale Pensioendienst.
Vooral vrouwen worden getroffen: 7 op de 10 mensen die hun pensioen zien dalen, zijn vrouwen.
Vakbonden noemen de impact "een mokerslag" en waarschuwen dat pensioenen tot onder de Europese armoededrempel kunnen zakken.
Minister Jan Jambon (N-VA) reageert dat de vakbonden "foutieve conclusies" trekken en dat mensen hun gedrag kunnen aanpassen om pensioenverlies te vermijden.
Volgens het kabinet-Jambon kan langer werken het pensioen verhogen, zoals blijkt uit het voorbeeld van verpleegkundige Nancy die door één jaar extra te werken een hoger pensioen krijgt.
Wat heeft de pensioendienst nu eigenlijk berekend?
De Federale Pensioendienst berekende in een vertrouwelijk rapport de impact van verschillende pensioeningrepen van minister Jambon: de pensioenmalus, de begrenzing van de gelijkgestelde periodes (lees: dagen waarop je niet werkt, maar die wel meetellen voor het pensioen) tot maximaal 20 procent van je loopbaan en de strengere werkvoorwaarde voor het minimumpensioen (5.000 gewerkte dagen).
De vraag was heel concreet: hoe zou het pensioen van mensen eruitzien als je alle pensioenmaatregelen die in 2033 van toepassing zullen zijn nú al toepast op hun situatie? De Pensioendienst gebruikte daarvoor een steekproef van 588 recent gepensioneerde werknemers. In de berekening wordt dus geen rekening gehouden met een mogelijke gedragsverandering door de maatregelen.
Wat zeggen de cijfers?
Ongeveer een derde van de onderzochte mensen (30 procent) ziet zijn pensioenbedrag dalen als je de geplande maatregelen zonder meer zou toepassen op hun specifieke situatie. 7 op de 10 mensen voelen dus geen negatieve impact van de pensioenmaatregelen.
Van de groep die wel geraakt zou worden, verliezen mensen gemiddeld een kwart van hun pensioen: het daalt van gemiddeld 1.390 euro naar 1.072 euro per maand.
Vooral vrouwen lijken te worden getroffen door de hervorming: 7 op de 10 mensen die hun pensioen zien dalen, zijn vrouwen. Ook bij de laagste pensioenen is er aanzienlijke impact. In die groep zien 4 op de 10 mensen hun pensioenbedrag dalen als je de maatregelen nu zou toepassen.
Van de mensen die in deze simulatie hun pensioen zien dalen, was 29 procent nog aan het werk net voor het pensioen. De rest was ofwel ziek, werkloos of inactief.
Hoe interpreteren de vakbonden die resultaten?
"Een mokerslag", noemen de vakbonden de impact op de groep mensen die hun pensioen zouden zien dalen. "Hun pensioenen dalen tot ver onder de Europese armoededrempel."
Volgens de vakbonden treft de regering ook mensen met een lange staat van dienst: loontrekkenden die door ziekte of arbeidsongeval net niet aan een loopbaan van 35 jaar geraken (waardoor ze in het vizier komen van de een pensioenmalus) of werknemers in progressieve werkhervatting of met een inkomensgarantie-uitkering die deeltijds werk combineren met een uitkering. "Sommige werknemers dreigen door de eigenheid van hun statuut uit de boot te vallen, zoals kunstwerkers en onthaalouders."
De vakbonden vragen zich ook af of het juridisch wel klopt dat de regering retroactief kan knippen in gelijkgestelde periodes. "Mensen worden zo geconfronteerd met onmogelijk te voorziene gevolgen, terwijl wie dicht bij het pensioen staat zijn eerdere loopbaan niet meer kan aanpassen."
Dat proportioneel zoveel vrouwen getroffen worden, kan dan weer leiden tot directe of indirecte discriminatie op basis van geslacht, klinkt het nog.
Hoe reageert het kabinet van minister Jambon?
Redelijk scherp. Volgens het kabinet maken de vakbonden vertrouwelijke tabellen publiek en trekken ze op basis daarvan "foutieve conclusies om de bevolking angst aan te jagen tegen de pensioenhervorming".
Zo wijst het kabinet erop dat een ruime meerderheid van 66 procent van de mensen die vervroegd met pensioen gingen en 74 procent van de mensen die op de wettelijke leeftijd met pensioen gingen geen negatieve impact zouden hebben ondervonden, zelfs al mochten de maatregelen van 2033 nu al van toepassing zijn.
Bij hen die volgens de simulatie wel impact voelen, is bovendien in de resultaten geen rekening gehouden met een wijziging van het gedrag, klinkt het, terwijl buitenlandse voorbeelden net uitwijzen dat mensen zich wel degelijk aanpassen aan zulke maatregelen. Dat is een redenering die overigens gevolgd wordt door het Federaal Planbureau en de Pensioendienst zelf, die de berekening maakte.
"Het wordt voorgesteld alsof deze impact en verlies een vaststaand feit zouden zijn, terwijl het net expliciet de bedoeling en verwachting is dat bijvoorbeeld de bonus-malus als gedragseffect zal hebben dat een aantal van deze 'geïmpacteerden' in realiteit langer zullen werken om de malus te vermijden."
Meer nog: "Enkele maanden tot één of enkele jaren langer werken kan ervoor zorgen dat pensioenverlies niet alleen vermeden wordt, maar dat in de toekomst het pensioenbedrag hierdoor zelfs hoger zal liggen dan vandaag het geval is bij vervroegde uittrede."
Het voorbeeld van Nancy
Om de impact van een gedragswijziging door de pensioenhervorming te bewijzen, heeft het kabinet-Jambon verschillende cases uitgewerkt. Een daarvan is die van Nancy, een verpleegkundige die als sinds haar 21e in een ziekenhuis werkt.
Haar vroegst mogelijke pensioenleeftijd is 63 jaar, op dat moment heeft ze een loopbaan van 42 jaar opgebouwd. Binnen die loopbaan werkt ze 29 jaar 4/5 aan een gemiddeld jaarloon van 54.268 euro.
Daarnaast kent haar loopbaan enkele onderbrekingen en gelijkgestelde periodes:
8 jaar langdurige ziekte,
2 jaar zorgverlof
3 jaar halftijdse landingsbaan op het einde van haar loopbaan.
Als Nancy op de vroegst mogelijke leeftijd van 63 jaar zou gaan, zou daar een malus van ongeveer 15 procent mee gepaard gaan, omdat ze net niet genoeg gewerkt heeft om te voldoen aan de voorwaarde van 35 gewerkte jaren van elk minstens 156 gewerkte dagen. Dan zou ze geen 1.984 euro pensioen krijgen, maar wel maar 1.680 euro.
Maar, zo rekent het kabinet uit, door haar halftijdse landingsbaan met 1 jaar te verlengen, zou ze niet enkel ontsnappen aan de malus, maar zou ze ook extra pensioen opbouwen. Dus als ze met pensioen gaat op 64 krijgt ze een maandelijks pensioenbedrag van 2.031 euro.
"Eén extra jaar halftijds werk zal voor haar resulteren in een stijging van meer dan 20 procent ten opzichte van de situatie na malus en ook een hoger pensioen ten opzichte van een situatie waar de hervorming niet zou plaatsvinden", klinkt het bij Jambon. "Ze zal nog steeds 3 jaar voor de wettelijke leeftijd haar pensioen kunnen opnemen."
