Opnieuw dient België een nationaal energie- en klimaatplan in waarvan het weet dat het niet voldoet aan wat Europa vraagt. In 2030 zal ons land 42,7 procent minder CO2 uitstoten dan in 2005. Nochtans liet de Europese Commissie ons land anderhalf jaar geleden al weten dat dat niet volstaat. Toch vermijdt België wellicht boetes door enkele boekhoudkundige meevallers, met dank aan de corona- en energiecrisis.
Nationaal klimaatplan landt opnieuw onder Europese lat, maar boekhoudkundige meevallers besparen België wellicht boete
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In 2030 zal België 42,7 procent minder CO2 uitstoten dan in 2005, terwijl Europa 47 procent vraagt.
Maar verschillende klimaatministers maken zich sterk dat België wél voldoende uitstoot zal verminderen als je de hele periode van 2021 tot 2030 bekijkt.
Van 2021 tot 2024 daalde de CO2-uitstoot sterker dan voorzien, onder andere door de corona-, Oekraïne- en energiecrisissen.
Het aandeel hernieuwbare energie daalt in het nieuwe plan tot 20,4 procent, ondanks Europese aanbevelingen om dit te verhogen.
Milieuverenigingen zijn kritisch: "Dit klimaatplan biedt geen antwoord op de verzuchtingen van burgers", vindt de Klimaatcoalitie.
Gisterenavond kondigde Waals minister van Klimaat Cécile Neven (MR) aan dat het Nationaal Energie- en Klimaatplan eindelijk rond is. Dat gebeurde zonder al te veel vuurwerk. Ons land had dat plan eigenlijk al 15 maanden geleden af moeten hebben, en miste ondertussen deadline na deadline. Op een haar na was België het laatste EU-land om zijn klimaatplan in te dienen - die eer valt nu Polen te beurt.
Hoewel ze samen rond de tafel zaten om het plan goed te keuren, verschilde de interpretatie nogal van minister tot minister.
Vlaams minister van Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) maakte zich gisteren sterk dat België de Europese klimaatdoelstelling zou halen dankzij bijkomende inspanningen in het Vlaams Klimaatplan. Dat voorziet in een reductie van 13 megaton CO2-uitstoot tussen 2021 en 2030. In absolute cijfers is dat de grootste inspanning van alle gewesten.
"Met dit akkoord tonen we dat samenwerking tussen de federale regering en de deelstaten wérkt", vindt federaal minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés).
"België heeft nu een gezamenlijk energie- en klimaatplan dat realistisch, coherent en uitvoerbaar is. Het is een belangrijke stap vooruit om onze Europese doelstellingen te halen en tegelijk onze burgers en bedrijven te beschermen tegen de sociale gevolgen van de transitie."
Maar Brussels minister van Klimaat Alain Maron (Ecolo) zag dat gisterenavond helemaal anders. Volgens hem is het nieuwe klimaatplan nog steeds "ver verwijderd van de Europese verplichtingen waaraan België onderworpen is, namelijk een vermindering van 47 procent". Hij hekelde met name het gebrek aan ambitie van het Vlaamse Gewest en het gebrek aan engagement van de federale regering.
België haalt nog steeds Europese doelstelling niet
Wat is daar nu van aan? Sinds deze namiddag kan iedereen het klimaatplan inkijken . Dat maakt een en ander duidelijk.
België heeft zijn ambitie in het nieuwe plan niet verhoogd. Ons land verwacht nog steeds dat het in 2030 46,8 megaton CO2-equivalenten zal uitstoten, of 42,7 procent minder dan in 2005. Europa vraagt 47 procent uitstootreductie.
Het klopt dus dat België de 2030-doelstelling nog steeds niet haalt. Nochtans had de Europese Commissie vorig jaar een ontwerpversie net om die reden terug naar de tekentafel gestuurd. "Duidelijk onder de doelstelling", was het oordeel toen.
Wellicht geen boete
In principe dreigt een boete voor EU-lidstaten die hun doelstelling niet halen. Maar alvast de Vlaamse en federale klimaatministers maken zich sterk dat het niet zo ver zal komen.
Je moet immers niet enkel naar 2030 kijken, maar naar de hele periode van 2021 tot 2030, zo luidt de redenering. Over die periode van 10 jaar blijft België wél onder het uitstootplafond.
"De doelstelling van 47 procent waar Europa naar verwijst, is een opgetelde reductiedoelstelling over de hele periode 2021–2030", zegt de woordvoerder van minister Crucke. "Dat is ook het enige juridisch bindende doel in verband met de CO2-uitstoot. België voldoet aan die verplichting: ons plan haalt een gemiddelde uitstootreductie die overeenstemt met dat cumulatieve doel."
Van 2021 tot 2024 stootte België minder CO2 uit dan voorzien. Dat gat compenseert de voorziene extra uitstoot in de tweede helft van dit decennium.
Die boekhoudkundige meevaller heeft België onder andere te "danken" aan een resem crisissen: corona, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis. Daardoor verplaatsten we ons minder, kreeg de economie klappen en werd er waar mogelijk bespaard op verwarming. Dat drukte ook de CO2-uitstoot, maar dat effect is stilaan uitgewerkt. Dat verklaart mee waarom de uitstoot intussen opnieuw boven het Europese plafond uitkomt.
De Europese Commissie heeft oren voor de Belgische kijk op de zaak, zo valt te horen bij een Belgische bron dichtbij het dossier. De Commissie zou informeel bevestigd hebben dat er geen boete zal volgen.
Minder hernieuwbare energie dan voorzien
Nog een opvallende vaststelling: in het nieuwe klimaatplan tempert België zijn ambitie voor hernieuwbare energie. En dat terwijl de Commissie in 2023 al geen genoegen nam met de toenmalige projecties.
In het ontwerpplan, dat anderhalf jaar geleden dus al werd afgekeurd, voorzag België nog een productie van 82.209 gigawattuur aan zon en wind in 2030. Dat is 21,7 procent van de totale energiemix. Dat vond de Commissie toen al te weinig: die raadde aan om het aandeel "aanzienlijk" op te krikken tot 33 procent.
Maar het nieuwe plan doet het omgekeerde. België zal in 2030 stranden op 75.740 gigawattuur, of 20,4 procent van de mix. Volgens België is de Europese doelstelling onhaalbaar omdat het land dichtbevolkt is en veel (energie-intensieve) industrie heeft. Maar ongetwijfeld spelen ook de moeilijkheden met nieuwe projecten voor windenergie mee, zoals Ventilus en het energie-eiland in de Noordzee.
Stel dat de Europese Commissie daar geen genoegen mee neemt, dan "zal België door middel van verdere afspraken in het kader van de burden sharing de noodzakelijke maatregelen nemen", zo staat in het klimaatplan. Begrijp: dan zou het (tegen betaling) een beroep doen op lidstaten die méér hernieuwbare energie produceren dan strikt noodzakelijk is.
"Wereld stopt niet na 2030"
Milieuverenigingen zijn niet te spreken over het klimaatplan."Als je het strikt juridisch bekijkt, vermijdt België inderdaad boetes. Als politicus kan je dan zeggen: chance", zegt Yelter Bollen, beleidsexpert bij Bond Beter Leefmilieu.
"Maar een klimaatplan is natuurlijk meer dan dat. Het stippelt uit hoe een land zijn economie wil verduurzamen. En de wereld stopt niet in 2030. Feit blijft dat we onze doelstelling niet halen, en nadien wordt de uitdaging alleen maar groter. Dat geldt trouwens niet alleen voor België. Stel dat verschillende lidstaten zo redeneren, hoe zal Europa zijn klimaatambities dan nog waarmaken?"
"30.000 Belgen trokken zondag de straat op voor een doortastend en rechtvaardig klimaatbeleid. Dit klimaatplan biedt geen antwoord op hun verzuchtingen", zegt Benjamin Clarysse van de Klimaatcoalitie. "Dat men het bovendien als een overwinning tracht te vieren, is extra wrang."
