Brico en Carrefour kiezen voor AI-muziek in hun winkels: "Artiesten in België dreigen kwart inkomsten te verliezen"

Doe-het-zelfketen Brico maakt gebruik van rechtenvrije muziek die met artificiële intelligentie wordt gegenereerd. "Die AI-muziek wordt aangeleverd door het bedrijf M-Cube", vertelt Tony Hoste, hr-manager van Brico.

Bedrijven zoals M-Cube leveren op maat gemaakte muziek, afhankelijk van het type winkel. "Dat gebeurt met een AI-gestuurde muziekbibliotheek", zo stelt het bedrijf op zijn website. "Het combineert muziek met inbegrepen licentierechten en een uitzonderlijke geluidskwaliteit die aansluit bij de behoeften van de retailsector."

Andere ketens zoals X2O, Krëfel, Trafic, Oh'Green en Club hebben de digitale oplossingen van M-Cube ook al ingevoerd. "Hun rechtenvrije muziek wordt artificieel gegenereerd, maar wel afgemixt door een menselijke producer. En de muziek is eigenlijk bedoeld als achtergrond", vertelt Marc Huylebroeck, audio producer bij M-Cube. "Elk nummer in de playlist leunt aan bij de sfeer in de winkel. Om uit te sluiten dat de muziek te veel lijkt op bestaande nummers van menselijke artiesten, laten we de AI-muziek ook filteren door Shazam, een app die muziek kan herkennen."

Het gebruik van rechtenvrije muziek kan heel wat besparingen opleveren voor winkelketens. Voor artiesten betekent het onvermijdelijk veel minder inkomsten. 

De auteursrechten die betaald moeten worden op het gebruik van muziek in winkels, worden onder andere door Sabam geïnd en uitbetaald aan auteurs, componisten en uitgevers. Sabam berekent die tarieven op basis van winkeloppervlakte en het type geluidsinstallatie, maar ook op het aantal klanten en werknemers. 

In het geval van Brico bijvoorbeeld kan de grootte van de vestigingen variëren van gemiddeld 3.000 tot 5.000 vierkante meter. Sommige filialen zijn nog groter. Met 152 winkels in België alleen zou de factuur dus heel snel heel fors oplopen. 

Niet alleen Brico schakelt over op kunstmatige muziek. Bij supermarktketen Carrefour experimenteren sommige zelfstandige uitbaters vandaag al met AI-muziek. "Maar de volledige invoering van AI-muziek in alle winkels in heel België is pas gepland voor de periode 2026-2028", vertelt Damien Bytebier van Carrefour. De Franse keten telt 700 filialen in ons land.

Dat is niet alleen een economische beslissing - AI-muziek is simpelweg goedkoper dan echte muziek -, maar ook een marketingstrategie. "Want AI-muziek laat ons toe om specifiek op maat gemaakte en seizoensgebonden rechtenvrije muziek te draaien, zoals tijdens de feestdagen bijvoorbeeld", zegt Bytebier.

Met AI kan er een catchy popnummer gemaakt worden over een tijdelijke promo-actie voor fishsticks of een aria rond het recept voor lasagne bijvoorbeeld.

Andere ketens zoals de Zweedse meubelgigant Ikea gooien het dan weer bewust over een andere boeg. Daar zijn geen plannen voor een overstap naar AI en wordt de muziek die in de winkel wordt gespeeld "nog steeds gemaakt door een menselijke producer". "Het gaat dan over muziek die typisch Scandinavisch, maar ook mondiaal klinkt", aldus Jelena Janssens van Ikea. Toch gaat het in dit geval ook over rechtenvrije muziek.

Sabam bereidt zich al jarenlang voor op de opmars van AI-muziek, niet enkel in de retailsector, maar ook in film-, radio- of tv-producties. "Ik denk dat het fenomeen zelfs versneld wordt door het economische klimaat", verklaart Steven Desloovere, Head of Music bij Sabam.

"We zitten met de druk door de importtarieven van Trump en wereldwijde onzekerheid. Dat zorgt ervoor dat ondernemers op zoek gaan naar goedkopere oplossingen, zoals rechtenvrije muziek."

Als belangenvereniging voor muzikanten, componisten en producers blijft Sabam wel pleiten voor een terugkeer naar 'menselijke muziek' in winkels. 

"We lopen in België op dat vlak wat achter op onze buurlanden, want daar merken we dat winkels inmiddels weer zijn overgeschakeld op muziek van echte muzikanten. Vooral voor het comfort van het personeel en de klanten."

"AI-muziek is nogal eentonig en we zien dat er na enkele jaren weer wordt gekozen voor muziek van artiesten van vlees en bloed. Enkel origineel gemaakte muziek kan een uniek emotioneel gevoel geven. Rechtenvrije, generische AI-muziek kan dat niet.” 

Intussen lijden artiesten wel een fors inkomstenverlies door het gebruik van AI-muziek. "Uit onderzoek is gebleken dat 25 tot 28 procent van de inkomsten die onze songwriters ontvangen uit muziek in openbare ruimtes, dreigt te verdwijnen als er wordt overgeschakeld op rechtenvrije muziek", zegt Desloovere. "En dat is dramatisch voor onze Belgische artiesten, die het nu al moeilijk hebben om te overleven."

Daarnaast vormt de opmars van rechtenvrije AI-muziek wereldwijd een nieuwe grijze juridische zone. De AI-programma's die muziek genereren, gebruiken bijna allemaal bestaande nummers van menselijke artiesten als bronmateriaal om een nieuw gelijkaardig lied te maken. "En dat kunnen we ook aantonen", verzekert Desloovere.

"In Duitsland wordt daarover binnenkort een uitspraak verwacht in een rechtszaak van de GEMA, de Duitse organisatie voor auteursrechten, tegen OpenAI", zegt Desloovere namens Sabam. "In die zaak wordt duidelijk aangetoond dat AI-modellen bestaande muziek gebruiken als inspiratiebron."

"Ons standpunt is dat er auteursrechten betaald moeten worden aan artiesten als hun werk wordt gebruikt om AI muzikaal te trainen. Daarvoor moeten de makers van die AI-modellen wel transparant zijn over de manier waarop hun programma’s werken."

Zolang die transparantie van AI-bedrijven er niet is, blijft Sabam ijveren voor de betaling van auteursrechten en licenties aan hun leden. Ook voor de kunstmatige muziek die vandaag weerklinkt in de winkels.