Drones maken veel slachtoffers in laatste Oekraïense bolwerken in Donbas: "Gesneuvelden amper zo oud als mijn zonen"

Voor het eerst heeft een Russische FPV-drone het hart van Kramatorsk bereikt. Een FPV-drone is een drone met een camera op waarbij de piloot op een scherm precies kan zien hoe hij vliegt.

Gewapend met een explosieve lading zweeft deze FPV-drone boven de Parkovastraat, een van de centrale lanen in Kramatorsk. Even later duikt hij naar beneden en stort zich op een geparkeerde militaire pick-up.

De video geeft weer wat er momenteel gaande is in de provincie Donetsk, die samen met Loegansk de Donbas vormt. Kramatorsk en Slovjansk liggen onder toenemende druk. Vooral de aanvoerlijnen richting Slovjansk worden continu bestookt door drones die almaar preciezer en verder vliegen.

Drones zijn via een glasvezelkabel verbonden met de piloot en zijn daardoor bijzonder gevaarlijk. Ze zijn namelijk niet elektronisch te verstoren met jamming-systemen.

Overal bedekken anti-dronenetten de wegen naar Slovjansk en Kramatorsk. Aanvoerroutes die een maand geleden nog veilig waren, liggen nu bezaaid met autowrakken.

Militaire voertuigen hebben metalen kooien aan de carrosserie gehecht, bedoeld om de kracht van een directe drone-inslag ietwat op te vangen. Handgeschreven borden langs de weg waarschuwen voor FPV-drones.

Halverwege treffen we een handvol militairen langs de kant van de weg. We stoppen en vragen naar de veiligste route naar Slovjansk. Een van hen houdt een jachtgeweer in de aanslag, anderen camoufleren hun voertuig, drone-detectoren binnen handbereik. "Wegwezen!", roepen ze in koor. "Er zijn drones gesignaleerd. Maak dat jullie wegkomen!"

We rijden door en bereiken Slovjansk uiteindelijk via zijwegen. Bij kruispunten houden politieagenten auto's tegen: "Sinds gisteren is deze weg gesloten. Er vliegen voortdurend drones."

De verwarring is voelbaar bij militairen die langer dan 2 weken niet in de regio zijn geweest. In een straat van Slovjansk stapt een bevriende Oekraïense journalist naar me toe. "Ik ben hier sinds 6 september niet meer geweest. Het lijkt wel een andere wereld", zegt hij.

De situatie in de Donbas is allesbehalve rooskleurig voor Oekraïne. Loegansk is bijna volledig onder Russische controle. Van de provincie Donetsk blijft ongeveer 20 procent in Oekraïense handen. Kramatorsk en Slovjansk zijn de laatste versterkte bastions. Soldaten, maar ook burgers zijn hierheen gevlucht, nu andere steden als Dobropillja, Kostjantynivka, Droejkivka of Pokrovsk aan de frontlinie liggen.

Kramatorsk telde voor de grootschalige oorlog zo'n 150.000 inwoners, Slovjansk zo'n 100.000. De 2 steden werden in 2014 kortstondig bezet door Russische separatisten, maar Oekraïense strijdkrachten konden ze al snel heroveren. Nadien zijn ze stelselmatig omgevormd tot werkelijke bastions voor de Donbas, met verschillende verdedigingslinies eromheen.

Er wonen nog altijd duizenden burgers: vluchtelingen uit bezette gebieden en frontsteden. De steden dienen ook als basis voor vrijwilligers die humanitaire hulp bieden aan het front. Vandaag worden ze vooral geraakt door Iraanse Shahed-drones en zware zweefbommen. Het centrum van Kramatorsk is op verschillende plekken zwaar getroffen.

Bij het meer van Slovjansk, een lokale trekpleister waar tijdens warme zomerdagen militairen en burgers komen ontspannen met een drankje aan het zoutwatermeer, is nu geen kat meer te bespeuren. Alleen Svetlana en haar moeder Ludmila laten zich vandaag nog zien. Ze wonen in de buurt en merken hoe de situatie dag na dag verslechtert.

"We hopen op het beste natuurlijk, maar bereiden ons voor op het ergste", zegt Svetlana, duidelijk aangedaan. "Natuurlijk koesteren we hoop. Hoop dat onze mannen de situatie kunnen stabiliseren. Maar eerlijk? Het wordt steeds gevaarlijker. We horen drones rondvliegen. Als het zo verder gaat, zullen we vertrekken, met pijn in het hart."

Beide vrouwen hebben hun leven lang in Slovjansk gewoond en denken er voor het eerst ernstig over na om te vertrekken. "Vorige nacht vlogen nog Shaheds boven ons appartement. Als de dreiging escaleert, pakken we onze spullen en trekken we naar Ivano-Frankivsk. Daar hebben we familie die ons kan opvangen."

Wat dat op het terrein betekent, zien we enkele kilometers verder. Op een geheime locatie krijgen we de tol van de oorlog te zien. Die is bijzonder hoog. In een mortuarium liggen een 15-tal lichamen naast elkaar, een deel op metalen tafels, anderen op de grond, gewikkeld in zwarte en witte zakken.

Op de dag van ons bezoek is het de Dag van de Verdedigers, waarbij Oekraïense strijdkrachten in de verf staan, maar hier voelt dat vooral wrang. "Het is tragisch dat zoveel van onze jongens vandaag in slaap zijn", zegt een medewerker zacht.

De helft van de doden kwam de nacht voor ons bezoek om door FPV-drones. Dat was vroeger anders, legt de medewerker uit: "Toen stierven de meeste soldaten door artillerie. Nu zijn het drones. Daarom hangen er zoveel netten boven de wegen. Veel gewonden en doden vallen onderweg, terwijl ze zich proberen te verplaatsen."

De lijken zijn nog vers. Hun ogen zijn nog niet gesloten. Paspoorten en pakjes sigaretten puilen uit hun militaire uniformen.

De geur in het kleine gebouw is doordringend. Toch hangt er een merkwaardig soort rust. Na elke dienst wassen de medewerkers hun handen. Ze maken grapjes, proberen lucht te happen. "Onze jongens ruiken minder dan de Russen", zegt iemand terwijl hij een lichaam bedekt. "Wij zorgen beter voor hen."

Op een bestelwagen buiten staat met zwarte verf geschreven: Evacuatie 200. Een verwijzing naar oude Sovjetcodes om aan te geven dat het om doden gaat. 300 is voor gewonden.

Sergey (27) werkt hier sinds het begin van de oorlog. Zijn taak is families bellen van gesneuvelde soldaten. "Vandaag moet ik 5 telefoontjes doen", zegt hij. "De eerste minuut is altijd het moeilijkst. Je moet uitleggen wat er gebeurd is, de juiste woorden vinden. Maar erger is het als iemand vermist is. Dan weet je niet of er nog hoop is of niet. In zekere zin is het makkelijker als het de dood is."

Oleksander, een andere medewerker, wijst naar een rij zakken langs de muur. "Veel van de jongens vandaag zijn jong. Geboren in 2000, sommigen zelfs in 2006. De leeftijd van mijn eigen zonen." Zijn beide zonen dienen in het leger. "We hebben een chatgroep en praten elke dag. Ik weet wat er aan het front gebeurt. Er is geen makkelijke richting meer – overal in de Donbas is het hetzelfde. Ik hoop gewoon niet dat ik mijn zonen hier tegenkom."

Tussen de telefoontjes door probeert Sergey het werk voor de getroffen families enigszins draaglijk te houden. Hij helpt met administratie, steunt families van gesneuvelden, en organiseert samen met zijn collega's kleine acties voor de kinderen van gevallen soldaten. "We verzamelen cadeautjes voor Sinterklaas", zegt hij. "Het helpt een beetje. We doen ons best, meer kunnen we niet doen."

De avond hangt boven de Donbas wanneer we vertrekken. Boven ons opnieuw de anti-dronenetten. We rijden dezelfde zijwegen terug, passeren opnieuw de autowrakken en handgeschreven waarschuwingen.

Hoe lang Kramatorsk en Slovjansk standhouden, is moeilijk te voorspellen. Maar voorlopig blijven ze overeind – de laatste kroonjuwelen van een Donbas die langzaam maar zeker wegzakt in Russische handen.