Tsjechië ziet waarschijnlijk een oud-premier terugkeren aan het hoofd van de regering nu Andrej Babiš de verkiezingen heeft gewonnen. Hij leidde het land al tussen 2017 en 2021, een tijd gekenmerkt door schandalen rond fraude, belastingontduiking en corruptie. Een portret van een pragmatische man zonder duidelijke ideologie, met de bijnaam ‘Trumpist van Tsjechië’.
Miljardair, oud-premier en meermaals beschuldigd van corruptie: dit is Andrej Babiš, winnaar van verkiezingen in Tsjechië
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
In 1954 ziet Andrej Babiš het levenslicht in wat toen nog Tsjecho-Slowakije was. Zijn moeder had de Duitse afkomst, terwijl zijn vader Slowaaks was. Die laatste werkte ten tijde van het communisme als diplomaat, waardoor Babiš in die periode meermaals in westerse steden als Parijs en Genève kwam.
In 1980 sluit Babiš zich aan bij de communistische partij van Tsjecho-Slowakije. Hij zou ook even als agent voor de geheime dienst hebben gewerkt, onder de schuilnaam 'Bures'.
Babiš ontkent die beweringen stellig, al kan hij ze niet weerleggen. Wanneer er vragen rond die periode komen, antwoordt hij dat "hij nooit iets illegaals heeft gedaan" of dat "het establishment" wraak op hem wil nemen.
Fortuin
Na de scheiding tussen Tsjechië en Slowakije, besloot Babiš zich in Tsjechië te vestigen. Daar vergaarde hij in de jaren 90 een immense rijkdom, toen hij aan het hoofd kwam te staan van de Agrofert-holding.
Dat bedrijf heeft vandaag zo'n 250 dochterbedrijven: Babiš zou vandaag een fortuin hebben ter waarde van 3 miljard euro.
Corruptie- en fraudeschandalen
Uiteindelijk besloot Babiš de politieke weg in te slaan. In 2011 richt hij de ANO-beweging op. Dat staat voor 'Actie door Ontevreden Burgers' en betekent tegelijk 'JA' in het Tsjechisch. Babiš wijst op een onhoudbare situatie in het land, waar corruptie en een gebrek aan verandering zouden floreren.
Babiš haalt al snel belangrijke posities in het land. Tussen 2014 en 2017 dient hij als minister van Financiën, waarna hij als premier mag beginnen. Die functie bekleedt hij tot 2021.
Zijn premierschap gaat echter gepaard met verschillende controverses. Babiš wordt meerdere keren beschuldigd van corruptie en fraude.
Een van de zaken draait rond The Stork's Nest, een wellnessresort in de buurt van Praag waar Babiš subsidies van de Europese Unie voor kreeg. De zaak duurt ondertussen al meer dan 10 jaar: in juni oordeelde een Tsjechische rechtbank nog dat de zaak moest worden herbekeken.
De schandalen brachten heel wat teweeg in de Tsjechische maatschappij. Er vonden grootschalige betogingen plaats, waarbij het volk opriep tot een "schoonmaak" van het land.
Eurokritisch, maar "liever Macron dan Poetin"
Ondertussen lijken de affaires geen invloed meer te hebben op Babiš' populariteit. Nu hij de verkiezingen heeft gewonnen, kan hij aansluiten bij een select groepje Eurosceptici, met ook de Hongaarse premier Viktor Orbán en de Slowaakse premier Robert Fico.
Experten beschrijven Babiš als een pragmatische man, die er geen duidelijke ideologie op nahoudt. Tijdens zijn campagne koos hij echter voor een rechts-populistische benadering: hij beloofde zich te verzetten tegen de klimaat- en migratieplannen van de Europese Unie, trok de steun aan Oekraïne in twijfel en stelde vragen bij het NAVO-bondgenootschap.
Analisten en critici noemen hem daarom ook wel eens "de trumpist van Tsjechië". Hij profileert zichzelf ook als een zakenman die het land "als een bedrijf wil leiden".
Babiš is echter niet van plan om zich uit de EU of de NAVO terug te trekken, reageerde zijn partij ANO eerder al. Noch is Babiš geneigd om richting de Russische president Vladimir Poetin te leunen.
"Hij wordt liever met Macron dan met Poetin gezien", vat Otto Eibl het samen bij De Volkskrant. Eibl is politicoloog aan de Masaryk-universiteit in Brno. Tegenover Oekraïne zou Babiš bijvoorbeeld eerder onverschillig dan vijandig staan, zoals niet altijd van Fico en Orbán kan worden gezegd. "Hij wil zich vooral met Tsjechië bezighouden."
