4.000 langdurig werklozen verliezen in januari uitkering, maar weinigen zullen weer aan de slag gaan 

Uit cijfers bleek gisteren dat zo'n 4.000 Vlamingen in januari hun werkloosheidsuitkering verliezen. Dan gaat de eerste fase in van de hervorming van de werkloosheidsuitkering door de federale regering.

De afgelopen maanden heeft arbeidsbemiddelingsdienst VDAB hen gecontacteerd voor een gesprek. Dat bleek voor velen goed van pas te komen: liefst 4 op de 10 hadden geen idee dat ze over enkele maanden zonder inkomen vallen. 

"We hebben een heel grote groep mensen die eigenlijk niet echt het nieuws of de politiek volgen en die uit de lucht vallen", zegt Debby Van De Velde, bemiddelaar bij de VDAB. "Meestal is er dan wel even paniek, mensen vragen zich af hoe ze dan gaan rondkomen." 

Met de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd wil de regering meer mensen aan het werk krijgen. Wie zijn uitkering dreigt te verliezen, zal op zoek gaan naar werk, is de redenering. Maar dat blijkt alvast voor de eerste groep langdurig werklozen - mensen die al meer dan 20 jaar niet werken - niet het geval. 

Nog geen 10 procent van hen vroeg tijdens hun gesprek met de VDAB naar hulp om alsnog werk te vinden. In theorie moet de VDAB aan iedereen nog "een ultiem jobaanbod" doen. "Als we dat niet doen, dreigen ze naar de sociale bijstand te gaan", zei Vlaams minister van werk Zuhal Demir eerder in De Tijd. 

Van zo'n ultiem jobaanbod is in de praktijk weinig sprake. "Wij kregen de melding dat er zo een aanbod gedaan moet worden, maar wij zien dat niet als mensen een job voorleggen. We bekijken met hen wat de mogelijkheden zijn en welke richting ze kunnen uitgaan om activering in gang te zetten", zegt Van De Velde. 

Ook minister Demir beseft dat de kans klein is dat er veel aan de slag zullen gaan. "Dat is een moeilijke doelgroep. Ik geef dat ook heel eerlijk aan", zei ze woensdag in het parlement. "Ik denk dat het logisch is dat mensen die na twee jaar hun uitkering verliezen, veel gemakkelijker inzetbaar en richting werk te begeleiden zijn dan mensen die al twintig jaar werkloos zijn."

De meerderheid van de mensen die in januari hun uitkering verliezen zitten in een erg kwetsbare positie. De helft van hen categoriseert de VDAB als werkzoekenden met een arbeidsbeperking. Dat zijn mensen die bijvoorbeeld psychosociale problemen hebben, zwaar autisme of een spierziekte.

Ze vallen niet onder het systeem van invaliditeitsuitkeringen, maar zijn eigenlijk niet in staat om mee te draaien op een werkplek. Ook niet in een maatwerkbedrijf. 

"Dat zijn bijvoorbeeld mensen die uit het buitengewoon onderwijs komen. Die wel als volwassene beschouwd worden, maar eigenlijk een zodanig grote afstand hebben tot de reguliere arbeidsmarkt door hun cognitieve beperkingen dat ze eigenlijk nergens kunnen werken. Ook omdat ze vaak gewoonweg de sociale vaardigheden missen", legt Dirk Coninckx van vakbond ACV uit. Hij is gespecialiseerd in sociale economie.

In veel gevallen doen die mensen zogenoemde "arbeidsmatige activiteiten". Dat zijn vrijwillige begeleide vormen van werk die dienen om mensen een zinvolle bezigheid te geven en hen sociale contacten aan te reiken.

"De VDAB heeft met velen van hen al intensieve trajecten doorlopen, maar de realiteit is dat een deel van deze mensen – niet allemaal – eigenlijk niet thuishoren in dat systeem van werkloosheid", zei minister Demir in het parlement.

De vraag is wat er nu met die groep werklozen zal gebeuren? "Het is aan ons om te gaan inschatten welke hulp er nog voor handen is buiten wat VDAB kan aanreiken", zegt Van De Velde "We nemen dan contact met ziekenfondsen, OCMW's en CAW om die randproblemen in kaart te brengen, hulp te bieden en te zoeken zodat daarna die stap naar werk eventueel nog gezet kan worden."

Iedereen beseft dat de kans klein is dat dat effectief gebeurt. De meesten zullen een aanvraag doen voor een andere uitkering, een leefloon van het OCMW of een ziekte-uitkering van het RIZIV.

"Men stuurt hen gewoon uit de werkloosheid naar een leefloon. Dat betekent voor die mensen dat die 200 tot 300 euro minder gaan hebben per maand. Minister Jambon zei gisteren dat het doel van deze regering niet is om minder rijken te hebben, maar minder armen. Dan is men zeer verkeerd bezig. Men stort mensen hiermee verder in de armoede", vindt Coninckx.

In de groep die in januari haar uitkering verliest, zit ook een grote groep jongeren. Zij krijgen op dit moment geen werkloosheidsuitkering maar een zogenoemde inschakelingsuitkering. Daar kan je een beroep op doen als je nog maar net van de schoolbanken komt, geen werk vindt, maar nog geen aanspraak kan maken op een werkloosheidsuitkering. De regering verkort de maximale termijn om zo'n uitkering te krijgen van 3 naar 1 jaar. 

Van die groep jongeren hoopt de VDAB een veel groter deel wel naar werk te kunnen begeleiden. Ook van mensen die later volgend jaar hun uitkering verliezen - mensen die tussen de 2 en 20 jaar werkloos zijn - is de verwachting dat er een groter aandeel effectief op de arbeidsmarkt terecht kan komen.