Vooral mentaal meer kwetsbare groepen maken gebruik van het nieuwe systeem van terugbetaling bij de psycholoog. Dat blijkt uit een studie van de Christelijke Mutualiteiten (CM). Dat nieuwe systeem stuurt psychologen uit naar onder meer scholen, buurthuizen en woonzorgcentra. En dat werkt, want zo bereiken ze beter de groepen die een hoger risico lopen op mentale problemen: jongvolwassenen, vrouwen en mensen met een laag inkomen.
Jongeren, vrouwen en mensen met laag inkomen vinden sneller weg naar psycholoog dankzij nieuw terugbetalingssysteem
Lien De Cooman
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Vooral jongeren, vrouwen en mensen met een laag inkomen maken gebruik van het nieuwe terugbetalingssysteem voor psychologische zorg, blijkt uit een studie van CM.
Psychologen geven vaker therapie op locatie, zoals in scholen en buurthuizen, waardoor die kwetsbare groepen beter bereikt worden.
"We hebben een grote stap vooruit gezet op het vlak van toegankelijkheid, maar de nood blijft hoog", zegt Luc Van Gorp, voorzitter van CM.
Wat is er veranderd?
In 2019 werd de psychologische zorg in ons land grondig hervormd, om meer mensen toegang te geven tot betaalbare hulp. De federale regering sloot daarvoor een overeenkomst met de ziekteverzekering.
Psychologen die in die overeenkomst stappen (ook wel de conventie genoemd), kunnen die terugbetaling aanbieden aan patiënten met lichte tot matige mentale problemen. Sinds 2021 is het aanbod stevig uitgebreid.
Daarnaast kunnen patiënten ook nog altijd beperkt terugbetaling krijgen via hun ziekenfonds.
Het aantal Belgen dat betaalbaar naar de psycholoog kan, is de afgelopen jaren sterk gestegen. Dat werd eerder al duidelijk, en de studie van CM bevestigt die trend.
Vorig jaar kregen 282.937 mensen terugbetaling via het nieuwe systeem. Dat is 2,5 procent van de bevolking.
Die stijging is te verklaren doordat de budgetten opgetrokken werden en er meer psychologen konden meestappen in het systeem. Vorig jaar waren dat er 6.123, of 28 procent van alle psychologen.
Nieuwe patiënten
Opvallend is dat dit nieuwe model vooral mensen bereikt die daarvoor nooit eerder professionele hulp zochten. Waar in 2019 nog 37 procent van de patiënten "nieuw" was binnen de geestelijke gezondheidszorg, liep dat aandeel in 2024 op tot 56 procent.
Dat was ook de bedoeling van de conventie: mensen met milde tot matige psychische problemen laagdrempelig hulp bieden om erger te voorkomen.
Risicogroepen en therapie op locatie
Een andere doelstelling van de hervorming: de groepen in de samenleving bereiken die het grootste risico lopen op mentale problemen. Het gaat daarbij concreet om jongvolwassenen, vrouwen en mensen met een laag inkomen.
Het verlaagt de drempel als mensen de psycholoog zien in hun eigen schoolomgeving, sportclub of woonzorgcentrum
Luc Van Gorp, CM
Uit de studie van CM blijkt dat dat ook lukt. Jongvolwassenen tussen 20 en 29 jaar maken het vaakst gebruik van de terugbetaling: bijna 4 procent van hen ging vorig jaar langs bij een eerstelijnspsycholoog. Vrouwen doen dat veel vaker dan mannen, en ook mensen met een verhoogde tegemoetkoming vinden de weg naar het systeem.
Dat de meest kwetsbare doelgroepen vlot bereikt worden, is niet zo evident. Want zelf zetten zij niet altijd de stap naar hulp. Daarom werd beslist om de psychologen uit hun praktijkruimte te halen en hen op pad te sturen om therapie te geven.
Ze doen dat op plekken waar de nood vermoedelijk groot is, zoals scholen, buurtcentra, sportclubs of woonzorgcentra. De therapie wordt er vaak in groep gegeven, een efficiënte manier om meer mensen te helpen.
"Die aanpak werkt duidelijk", zegt Luc Van Gorp van CM. "Je mag niet onderschatten hoezeer het de drempel verlaagt als mensen de psycholoog zien in hun eigen omgeving."
De nood blijft hoog
Het onderzoek van CM toont dus aan dat de eerstelijns psychologische conventie het juiste publiek bereikt, en dat het werkt om psychologen uit te sturen. Maar toch moeten we de cijfers in perspectief plaatsen.
Vorig jaar kreeg 2,5 procent van de Belgen terugbetaling via de conventie en nog eens 2,7 procent via hun ziekenfonds. Dat is meer dan vroeger, maar het is nog altijd maar een fractie van het aantal mensen dat er baat bij zou hebben. Uit onderzoek blijkt immers dat maar liefst 20 procent van de Vlamingen psychische problemen heeft.
We hebben een grote stap vooruit gezet op het vlak van toegankelijkheid, maar de nood blijft hoog
Luc Van Gorp, CM
CM besluit daarom dat er meer aanbod nodig is en dat structurele investeringen in de geestelijke gezondheidszorg bovenaan de politieke agenda moeten blijven staan.
"Onze studie bevestigt dat we een grote stap vooruit hebben gezet op het vlak van toegankelijkheid", zegt Van Gorp. "Maar de nood blijft hoog. We moeten erop blijven toezien dat iedereen op een redelijke afstand een beroep kan doen op psychologische zorg. Dat is nu nog niet het geval."
Lange wachtlijsten
Ook eerstelijnspsychologe Nathalie Haeck bevestigt dat er extra middelen nodig zijn om het systeem uit te breiden: "Er staan heel veel psychologen op de wachtlijst om deze terugbetaling te kunnen aanbieden, anderen vragen extra uren. Bij wie wel geconventioneerd is, zijn de wachttijden vaak heel lang."
En er vallen ook nog altijd veel mensen buiten dit systeem, omdat ze meer gespecialiseerde zorg nodig hebben. Daar blijven de kosten hoog en de wachtlijsten bijzonder lang, zegt Haeck.
"Er is ook veel nood aan financiering voor meer langdurige therapie bij bijvoorbeeld ernstige depressies of complex trauma, of voor psychodiagnostiek bij een vermoeden van ADHD of autismespectrumstoornis. Dat wordt allemaal niet gedekt binnen de huidige conventie."
