Openbare executies in de 16e eeuw waren niet de luidruchtige spektakels zoals we die ons soms inbeelden. Integendeel zelfs, zegt historica Isabel Casteels. “Het was een ingetogen gebeuren en mensen waren meer aan het bidden voor de persoon die ter dood werd gebracht.”
Openbare executies in de 16e eeuw waren geen kermisattractie: "Ze verliepen meestal waardig en ingetogen"
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het Uur van de Waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Onthoofding, ophanging of zelfs verbranding. Tijdens de 16e eeuw bestonden verschillende manieren om iemand ter dood te brengen. In onze verbeelding gebeurde dat niet zelden in aanwezigheid van een joelende massa.
Maar dat beeld van een “kermis van het bloed” klopt niet, zegt historica Isabel Casteels. Verbonden aan de KU Leuven en de Universiteit Leiden deed ze onderzoek naar de rol van executies in de 16e eeuw.
“Ik bestudeerde daarvoor een heleboel 16e-eeuwse kronieken uit de Lage Landen”, zegt ze in onze podcast Het Uur van de Waarheid. “Daarin schreven mensen zaken op die ze belangrijk vonden, zoals informatie over de graanprijzen of het weer, maar ook over executies. Die executies werden beschreven door mensen die er bij waren.”
Van de veroordeelde werd verwacht dat hij de executie waardig onderging
Historica Isabel Casteels
Daaruit bleek dat die executies doorgaans heel waardig en relatief ingetogen konden verlopen. “Er zat een gedachte achter”, zegt Casteels. “Als een misdadiger berouw toonde over zijn misdaad en dus op een goede manier stierf, dan had dat mogelijk invloed op wat nadien gebeurde met zijn ziel.”
“Van de veroordeelde werd dan ook verwacht dat hij de executie waardig onderging, zonder schreeuwen bijvoorbeeld. Het publiek was op het moment van de executie meer aan het bidden en meeleven met de “patiënt”, zoals de terdoodveroordeelde toen genoemd werd.”
Beluister onze podcast
Gepubliceerd:
Als de beul onhandig was
Een executie was met andere woorden een belangrijke rituele bedoening, aldus Casteels. “Toeschouwers vonden het belangrijk om er bij te zijn omdat de executie onderdeel was van de stedelijke justitie. Omdat het draaide om het zielenheil van de crimineel, wilden de mensen ook dat het hele gebeuren waardig verliep.”
Uiteraard moest de beul ook zijn best doen om alles rustig te doen verlopen. “Als de beul het niet goed deed – en bijvoorbeeld onhandig te werk ging of te veel pijn veroorzaakte – kwam gemor uit het publiek en konden de toeschouwers zich tegen de beul keren”, klinkt het. “Dan gooiden ze met stenen.”
“Er zijn enkele verhalen bekend waarbij de toeschouwers de beul zelf aanvielen en waarbij de beul het soms zelfs niet overleefd heeft. Maar dat zijn erg uitzonderlijke gevallen.”
Executies zelf waren overigens geen dagelijks gebeuren, benadrukt Casteels. “In kleine steden gebeurde het doorgaans 1 keer per jaar. In grote steden misschien 5 keer per jaar in de 16e eeuw.”
De ene executie was bovendien niet de andere. “Sommige waren eervoller dan andere. Zo was ophanging een heel oneervolle manier om te sterven terwijl een onthoofding de meest eervolle manier was, want die verliep doorgaans sneller en minder pijnlijk.”
