Waarom ik me gelukkig prijs dat ik in een tijd leef waarin Ian McEwan boeken schrijft

“De tijdgenoot weet niets” is een citaat van de Duits-Joodse filoloog Viktor Klemperer. Ik leerde het kennen in het essay 'Verschuivingen' van Stefan Hertmans. Sindsdien is het voor mij een goede leidraad in journalistiek werk.

Het heeft me bovendien milder gestemd in mijn aangeboren aversie voor science fiction. Dat treft, want McEwan neemt ons in 'Wat we kunnen weten' mee in de toekomst. 

We schrijven het jaar 2119. Door verwoestend menselijk handelen en het wassende water is het Verenigd Koninkrijk meer dan ooit een verzameling eilandjes.

Tom Metcalfe is een literatuurwetenschapper aan een fictieve universiteit. Hij is gefascineerd door een verloren gewaande gedichtencyclus (een sonnettenkrans godbetert) die in het jaar 2014 door de bekende dichter Blundy eenmalig is voorgelezen op het verjaardagsfeestje van zijn vrouw Vivien.

Samen met zijn geliefde Rose onderneemt Metcalfe een zoektocht naar de verloren sonnetten. De vrienden die die bewuste avond verzamelden rond de dis en getuige waren van het voordragen van die poëzie, zullen onze metgezellen zijn doorheen deze spannende roman.

Tom en Rose zijn gespecialiseerd in literatuur uit het begin van de 21ste eeuw en daar zit meteen al één van de sterktes van deze McEwan. Hoe krijgen ze hun studenten geïnteresseerd in een periode waarin zowat alles verpest is?

Het oordeel van de toekomstige twintigers over onze generaties getuigt van veel wrange humor. Veel meer dan een dystopisch toekomstbeeld schetst de auteur vanuit het jaar 2119 een onthutsend beeld van onze hedendaagse maatschappij en de fouten die we nu aan het maken zijn.

Wat we kunnen weten, dus.

Zei ik spannende roman? Ik vrees dat velen het niet met me eens zullen zijn.

Het eerste deel vergt flink wat inspanning van de lezer. Het is soms zwoegen door de lange literatuurbeschouwingen en details. Of door de tientallen pagina’s die nodig zijn om alle personages te introduceren. Je vraagt je bijwijlen af waar dit allemaal toe leidt. 

Maar deze roman is een tweeluik en toont zijn ware gelaat in het tweede deel. Hier is Vivien aan het woord, de vrouw aan wie de verloren gegane gedichtencyclus is opgedragen.

Nadat het boek eerst al de kaap van de avonturenroman heeft gerond, ontpopt het zich plots tot een intens diepmenselijk verhaal. Het is het wachten waard.

Alle lijnen die de auteur zorgvuldig heeft uitgezet, komen hier samen. Hij weet zoveel thema's aan te raken (liefde, bedrog, moederschap, moord, macht, ouderdom, alzheimer,...) dat je verbluft achterblijft. Niets menselijks is deze schrijver vreemd.

Een nieuwe McEwan is altijd een hele gebeurtenis. De Brit, 77 ondertussen, is één van de grootste auteurs van onze tijd en heeft in 2023 met 'Lessen' wereldwijd vele harten en geesten ingepalmd. 

Ik prijs me gelukkig dat ik in een tijd leef waarin hij schrijft, zodat ik dankzij hem vanuit de toekomst over deze tijd kan nadenken. En geraakt kan worden door zijn menselijk inzicht.

We zijn allemaal eilanden voor elkaar. Ook in 2025.

'Wat we kunnen weten' van Ian McEwan is uit bij De Harmonie (vertaling: Harm Damsma en Niek Miedema).