Belgische ruimtevaartsector waarschuwt: "Tot 1.000 jobs op het spel door geplande besparingen"

Eind november trekken de wetenschapsministers van alle lidstaten van ESA naar Bremen, in Duitsland, om er het ruimtevaartbudget voor de komende 3 jaar vast te leggen. Ons land dreigt fors minder te investeren.

"Volgens onze informatie is de federale regering van plan om 70 procent te besparen op het ruimtevaartbudget en om maar 260 miljoen euro vrij te maken voor de ruimtevaartprojecten van ESA, in plaats van 831 miljoen euro bij de vorige ESA-raad in 2022." Zo staat te lezen in een brief die de Belgische ruimtevaartbedrijven hebben verstuurd naar de regering. Daarin waarschuwen ze dat de geplande besparingen een grote impact zullen hebben op de hele sector.

"We schatten in dat op korte termijn 600 voltijdse jobs zullen verdwijnen in de ruimtevaartindustrie in België", zegt Kris Vanderhauwaert van de Vlaamse sectorfederatie. "Ook bij de universiteiten en onderzoekscentra zouden ongeveer 300 mensen hun job verliezen. Op langere termijn zouden meer dan 2.000 directe jobs verloren kunnen gaan."

Dat komt doordat ESA werkt met een systeem waarbij het geld dat landen investeren, terugvloeit naar de eigen economie, onder de vorm van contracten en projecten die aan bedrijven en onderzoeksinstellingen worden toegekend. "Economisch gezien levert elke geïnvesteerde euro in ruimtevaart een rendement op tussen de 3 en 10 euro", zegt Vanderhauwaert.

"We zijn er ons niet altijd van bewust, maar we gebruiken elke dag technologie uit de ruimtevaart. Denk aan weersvoorspellingen of navigatietechnologie. Zonder de ruimtevaart kunnen we de klimaatverandering niet onderzoeken en bestrijden. Zonder satellieten zouden we geen stormen of natuurrampen kunnen voorspellen, of zou onze communicatie volledig platvallen. "

Tot over enkele jaren geleden stond België nog op de 5e plaats van landen die het meest investeren in ESA. Het heeft belangrijke contracten opgeleverd voor de Belgische ruimtevaartsector. Zo bouwde Redwire Space in Kruibeke recent nog 2 satellieten die een zonsverduistering in de ruimte nabootsen. Sabca uit Brussel en Safran Aero Boosters leveren dan weer belangrijke onderdelen van de gloednieuwe Europese Ariane 6-raket. Wellicht hebben we ook de selectie van de nieuwe Belgische astronaut Raphaël Liégeois deels te danken aan die vrijgevigheid.

Sinds een paar jaar valt ons land net buiten de top 5. Verdere besparingen zouden onze koppositie nog verder ondermijnen. Dat schrijven ook 150 ruimtewetenschappers in een open brief, gericht aan de regering.

"Onderzoeksinstellingen zullen volledige teams van wetenschappers en ingenieurs met unieke expertise dreigen te verliezen. Het zal ook tientallen jaren duren voordat onze universiteiten en onderzoekscentra opnieuw een prominente rol kunnen spelen bij belangrijke ruimtemissies, zoals de James Webb telescoop, Solar Orbiter (de Europese ruimtesonde rond de zon) of de vele satellieten die de aarde, het klimaat en het weer monitoren."

De brief is ondertekend door onder meer professor Thomas Hertog, die samen met Stephen Hawking onderzoek deed naar zwarte gaten, en sterrenkundige Conny Aerts (KU Leuven), die met de Francqui-prijs en de Kavli-prijs al 2 prestigieuze wetenschapsprijzen op haar naam heeft staan.

"Waar de politiek niet genoeg aan denkt, is dat ruimtevaartprojecten veel studenten inspireren om wetenschappen en wiskunde te gaan studeren. Dat soort mensen hebben we nog altijd te kort", zegt professor Aerts.

"Je mag niet alleen maar kijken naar wat het kost, ruimteonderzoek brengt ook enorm veel op, bijvoorbeeld via Europese subsidies voor wetenschappelijk onderzoek. Dat gaat echt over miljoenen euro's."

"België heeft ook beloftes gemaakt om bepaalde projecten tot een goed einde te brengen. Samen met mijn team werk ik al 20 jaar aan de PLATO-ruimtetelescoop, die ESA volgend jaar lanceert. Als die onderzoekscontracten nu plots naar het buitenland gaan, dan hebben wij 20 jaar gewerkt voor het buitenland. Je kan al die ervaren mensen ook niet zomaar vervangen. Als België zo'n project laat vallen, zou dat heel schadelijk zijn."

De Belgische ruimtevaartbedrijven en wetenschappers hopen dat de federale regering haar besparingsplannen nog terugdraait tijdens de begrotingsgesprekken die aan de gang zijn. Ook technologiefederatie Agoria schaart zich achter die oproep.

Minister van Wetenschapsbeleid Vanessa Matz (Les Engagés) laat weten dat er inderdaad structureel zal worden bespaard op wetenschapsbeleid. Maar dat ze naar de begrotingsgesprekken gaat met een duidelijk strijdpunt: meer geld voor het ruimtevaartbeleid, zodat België zijn positie binnen ESA kan behouden.

"Ruimtevaart is een belangrijke motor voor onze economie. We moeten ervoor zorgen dat onze bedrijven en universiteiten kunnen blijven deelnemen aan de projecten van ESA", zegt de minister in een interview met de Franstalige krant L'Echo.

"Het is in de geopolitieke context van vandaag ook een strategische sector. Europa is overgeleverd aan Elon Musk, die (met zijn ruimtebedrijf SpaceX, red.) 65 procent van alle satellieten bezit. Europa moet een ruimtestrategie ontwikkelen om te kunnen concurreren met de VS en China."

Waar ze dat extra geld wil halen, wil ze voorlopig niet kwijt. Ze kijkt wel opnieuw naar defensie om bij te springen. "Samen met minister van Defensie Theo Francken (N-VA) zijn we al enkele weken aan het bespreken hoe we onze samenwerking kunnen uitbreiden", zegt Matz. Ook dit jaar is Defensie al bijgesprongen om de besparingen in de ruimtevaartsector te beperken.