Mocht het Israëlische leger de boten van de humanitaire vloot die op weg was naar Gaza onderscheppen in internationale wateren? Experten internationaal zeerecht zijn stellig: "Dit is een flagrante aanval op de vrijheid van navigatie."
Mocht Israël humanitaire vloot onderscheppen? "Juridisch staat dit gelijk aan aanval op Europees grondgebied"
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
Marineschepen van het Israëlische leger hebben afgelopen nacht zo goed als alle boten van de humanitaire vloot 'Global Sumud Flotilla' tegengehouden en de bemanning gearresteerd. Volgens Israël zijn intussen 21 schepen onderschept door de marine.
Van nog eens 19 andere schepen vermoedt de organisatie achter de vloot dat ze eveneens zijn onderschept. Slechts 1 schip zou nog niet onderschept zijn, maar ook dat zal volgens Israël Gaza "niet bereiken".
Wat is de Global Sumud Flotilla?
De Global Sumud Flotilla is een internationaal burgerinitiatief van ngo’s en activistische netwerken. De schepen varen onder Europese en internationale vlaggen en vervoeren voedsel en medische hulpgoederen bestemd voor Gaza. Aan boord zitten vrijwilligers, artsen en politici, maar ook bekende figuren zoals klimaatactiviste Greta Thunberg.
Voor de organisatoren is de vloot zowel een praktische poging om hulp te leveren als een symbolisch protest tegen de Israëlische blokkade. De organisatie deed al meerdere pogingen om met hulpvloten Gaza te bereiken. In juni werden Thunberg en 11 andere bemanningsleden al eens opgepakt door het Israëlische leger, toen hun boot de Madleen werd onderschept.
De arrestatie van de honderden bemanningsleden door Israël gebeurde in internationale wateren en dus rijst de vraag of dat wel legaal is volgens het internationaal zeerecht. "Schepen die varen buiten territoriale wateren hebben vrijheid van navigatie", zegt professor internationaal zeerecht Klaas Willaert (UGent). "Enkel het land waaronder een schip officieel geregistreerd staat – de zogenoemde 'vlaggenstaat' – heeft het recht om een schip te controleren of te doen stoppen."
Expert internationaal recht Dimitri Van Den Meerssche (Londense School of Law) sluit zich daarbij aan: "De regels zijn klaar en duidelijk: in internationale wateren mag geen enkele staat geweld gebruiken tegen schepen die onder een andere vlag varen. Enkel in zeer uitzonderlijke gevallen, zoals bij piraterij, zou een tussenkomst geoorloofd zijn."
Op het moment van de onderschepping bevonden de boten van de vloot zich op volle zee en voeren ze onder verschillende Europese vlaggen. "Wat Israël nu gedaan heeft, staat juridisch gezien gelijk aan een aanval op het grondgebied van de vlaggenstaten, dus op Europa", zegt Van Den Meerssche.
Israël onderschept hulpvloot naar Gaza: "flagrante schending van het internationaal zeerecht"
"Maritieme blokkade van Gaza is misdaad tegen de menselijkheid"
Israël rechtvaardigt de onderscheppingen door te verwijzen naar de maritieme blokkade die het sinds 2007 rond Gaza instelt. Die blokkade houdt in dat geen enkel schip de kust van Gaza mag naderen zonder Israëlische toestemming. Humanitaire konvooien worden altijd omgeleid naar Israëlische havens voor inspectie.
Professor Willaert benadrukt dat het concept blokkade in oorlogstijd wel degelijk bestaat in het internationaal oorlogsrecht: "Een blokkade kan in bepaalde omstandigheden een legitieme militaire maatregel zijn. Maar ze moet aan strikte cumulatieve voorwaarden voldoen: ze moet effectief zijn, proportioneel, en ze mag geen onnodig nadeel veroorzaken aan de burgerbevolking. Cruciaal is ook dat er altijd efficiënte en ongehinderde humanitaire hulp moet worden gegarandeerd."
Juist daar wringt het schoentje. Israël krijgt al jaren kritiek omdat de blokkade van Gaza de toegang tot levensnoodzakelijke goederen ernstig belemmert. "Het Internationaal Strafhof heeft vorig jaar al geoordeeld dat de blokkade neerkomt op collectieve bestraffing en zelfs uithongering van een volk", zegt Van Den Meerssche. "Dat is een misdaad tegen de mensheid. Israël kan dus niet volhouden dat dit een legitieme blokkade is. Het is een praktijk die in strijd is met het internationaal recht."
Israëlische leger onderschept hulpvloot onderweg naar Gaza
"Recht op zelfverdediging geldt enkel bij gewapende aanval"
Israël stelt echter dat de maritieme blokkade een uitzondering is die het algemene zeerecht overstemt. Daarnaast probeert Israël de onderschepping van de vloot ook te rechtvaardigen door te wijzen op zelfverdediging. Maar volgens beide professoren houden die argumenten geen steek.
"Het recht op zelfverdediging geldt enkel bij een gewapende aanval", legt Willaert uit. "Dat is hier totaal niet aan de orde. Deze schepen vormden geen enkele militaire dreiging." Van Den Meerssche noemt het "absurd" om dat argument tegen een humanitaire vloot te gebruiken.
De boten vervoerden namelijk voedsel en medische hulpgoederen. Daarmee vervullen ze, paradoxaal genoeg, een rol die volgens het internationaal recht eigenlijk door staten zelf zou moeten worden opgenomen.
"Het feit dat burgers en activisten zich genoodzaakt voelen om een humanitaire corridor te creëren, toont juist aan dat staten falen in hun verplichting", zegt Van Den Meerssche. "Het is schrijnend dat een humanitaire missie die probeert te voldoen aan die verplichting met geweld wordt gestopt."
Ook dat de maritieme blokkade een uitzondering zou zijn, wordt door de professoren van tafel geveegd. "Zelfs als de blokkade als geldig wordt gezien, blijven de intercepties juridisch problematisch, omdat de proportionaliteit ontbreekt en humanitaire hulp effectief wordt geblokkeerd", zegt Willaert.
Van Den Meerssche is nog scherper: "De blokkade is illegaal, punt. Je kunt een illegale maatregel niet gebruiken om andere illegale acties te rechtvaardigen. Twee onrechtmatigheden samen maken geen rechtmatigheid."
