Veel Belgen krijgen onterecht invaliditeitsuitkering tot hun pensioen, minister Vandenbroucke zet door met controles

Vorige week besliste de federale regering over een reeks nieuwe maatregelen die vanaf januari langdurig zieken terug naar werk moet begeleiden. Zo zal de financiering van mutualiteiten in toenemende mate afhangen van het succes waarmee ze langdurig zieken begeleiden richting werk. Ook voor werknemers en werkgevers zijn er nieuwe regels. 

Voor de regering is het inperken van het aantal langdurig zieken - meer dan 500.000 Belgen - een prioriteit.

Vrijdag kondigde minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) aan dat hij ook werkt aan plan waarbij op termijn jaarlijks een nieuwe aanvraag ‘arbeidsongeschiktheid’ moet gebeuren voor iedereen die langer dan één jaar arbeidsongeschikt erkend is. Vandaag is dat niet het geval en moet er na een jaar invaliditeit nooit nog een aanvraag voor een uitkering vertrekken vanwege een behandelend arts.

Dat zo een hernieuwing van een aanvraag als controlemiddel wel degelijk nuttig kan zijn, blijkt uit cijfers van het RIZIV. Die voeren op vraag van Vandenbroucke sinds vorig jaar steekproeven uit bij mensen die een invaliditeitsuitkering krijgen tot hun pensioen. In België waren er in 2024 259.636 mensen met zo'n uitkering.

Het RIZIV voerde eind vorig jaar verschillende steekproeven bij in totaal 1.840 langdurig zieken uit. Een eerste bij de groep mensen met zware aandoeningen zoals dementie, die automatisch een erkenning tot pensioenleeftijd rechtvaardigt. Onder hen blijken er amper mensen die onterecht een uitkering krijgen. 

De tweede steekproef focuste op mensen met een aandoening die invaliditeit tot aan het pensioen niet automatisch rechtvaardigt, maar waarvan een arts alsnog ooit heeft geoordeeld heeft dat die persoon niet meer kan werken.

Bij die groep blijkt na controle de erkenning maar voor een kleine minderheid stand te houden, in ongeveer 17 procent van de gevallen. Bij meer dan de helft heeft het RIZIV besloten om de erkenning in te korten, dus niet meer tot het pensioen. In iets meer dan een kwart van de gevallen werd zelfs besloten om de invaliditeit volledig te beëindigen. Die mensen verloren dus hun uitkering.  

"Dat zoveel mensen de afgelopen 15 jaar tot aan hun pensioen arbeidsongeschikt zijn verklaard is totaal onaanvaardbaar", zei de minister eerder al. "We gaan door met die steekproeven en de mutualiteiten gaan daar ook op afgerekend worden", reageert hij op de nieuwe cijfers. Sinds juni loopt er een nieuwe controleronde, in november volgt er nog één. 

"De instroom in het reservoir van mensen die tot aan hun pensioen arbeidsongeschikt worden verklaard, heb ik al dichtgedraaid. Die groep wordt dus hopelijk geleidelijk aan kleiner." Mensen kunnen sinds 2024, afhankelijk van het soort ziekte,  maximaal 1, 3 of 5 jaar arbeidsongeschikt worden verklaard. Enkel in het geval van heel specifieke en ernstige aandoeningen zoals dementie, verlamming of een vergevorderde kanker, is een permanente arbeidsongeschiktheid nog mogelijk.

Het probleem zit niet enkel bij mensen die arbeidsongeschikt verklaard zijn tot hun pensioen. Dat blijkt uit een derde steekproef van het RIZIV bij 20'ers en 30'ers die al twee jaar thuis zitten met psychische problemen, maar zich tot nu toe niet geëngageerd hadden om het werk te hervatten.

Ook daar werd een kwart van de uitkeringen stopgezet na de controle, een kwart zag zijn arbeidsongeschiktheid ingekort tot 1, 2 of 5 jaar. In ruim de helft van de gevallen werd de erkenning van langdurige werkloosheid bevestigd zoals die nu geregistreerd stond.