Schaam jij je wel eens om je boodschappen aan de kassa? Dit is waarom we 'supermarktschaamte' ervaren

Na een oproep van 'WinWin' werd duidelijk dat veel luisteraars te maken krijgen met "supermarktschaamte". Het ongemakkelijke gevoel in de supermarkt wanneer andere klanten meekijken naar je boodschappen in je winkelmand, kar of op de kassaband. We hebben soms schaamte wanneer we alcohol, ongezond eten of producten als maandverband of wc-papier kopen. 

Radio 2-luisteraar Evy Peeters herkent dat ongemakkelijke gevoel: "Onlangs gaf ik een groot feest en lag mijn kar vol chips. Daaronder lagen ook groenten en fruit, maar die zag je natuurlijk niet meer liggen." Ook luisteraar Desiree Theunissen lacht een beetje met haar eigen winkelkar wanneer ze om de zoveel tijd snoep en koeken voor een gezin van 6 gaat kopen. Luisteraar Conny van Dooren voelt zich dan weer ongemakkelijk wanneer ze voor haar moeder incontinentiebroekjes moet gaan kopen.

Griet Van Vaerenbergh is docent sociale psychologie aan de hogeschool Thomas More en vertelt hoe het komt dat we dat schaamtegevoel in de supermarkt ervaren. 

"Schaamte is een sociale emotie die waardevol is omdat die ervoor zorgt dat we conflicten kunnen vermijden en sociale banden kunnen versterken", zegt Van Vaerenbergh. "We denken dat we door anderen negatief beoordeeld gaan worden. We zullen dus ons gedrag bijsturen om een betere indruk achter te laten. Dat is op zich positief."

De schaamte in de supermarkt is een zeer menselijke emotie volgens Van Vaerenbergh. "We kijken onbewust naar wat anderen in hun kar hebben. We vragen onszelf dan af of we onze aankopen goed doen of niet. Het is een klassiek voorbeeld van de sociale vergelijkingstheorie waarbij we onszelf evalueren aan de hand van anderen. Het helpt ons om voor onszelf te bepalen wat sociaal aanvaardbaar is." 

Volgens Van Vaerenbergh willen we ook in de supermarkt vooral een goed beeld van onszelf laten zien. "Wanneer je gezonde producten in de kar legt of een zorgvuldig samengestelde kar hebt, dan stuur je aan de hand van subtiele signalen de boodschap naar anderen dat je een verantwoorde consument bent."

Het zou kunnen dat het gedrag van anderen in de supermarkt, en de aankopen die ze doen, ook deels ons eigen gedrag beïnvloeden. "We leefden vroeger in groep en presteerden in groep. Als jij succesvol kon samenwerken en je aan de normen hield, dan was de kans groot dat je zou beschermd worden", zegt Van Vaerenbergh. "Het gedrag zou dus wel een stukje sociaal besmettelijk kunnen zijn, want ons brein reageert in die supermarkt nog deels alsof we in een stam zitten."

Als mensen zijn we ook nieuwsgierig naar wat anderen doen en kopen in de supermarkt. Ook Radio 2-luisteraar Evelyn Ketels uit Berchem houdt zich daar graag mee bezig. "Ik kijk graag naar mensen hun boodschappen. Ik probeer me dan een beeld te vormen van hun leven zonder te oordelen." 

"We hebben in onze hersenen een ontzettend snel scan-/evaluatiesysteem om te beoordelen of iemand goed of slecht is en of die al dan niet tot jouw groep behoort", zegt Van Vaerenbergh. "We hadden dat vroeger nodig om bedreigingen te detecteren." 

"Het klopt ook dat onze boodschappen in lijn liggen met wie we zijn. Dat is ook zo met een auto bijvoorbeeld. De keuze van die wagen vertelt ook een beetje wie we zijn."

"We zijn allemaal heel sterk bezig met wat anderen van ons denken, maar als psycholoog weet ik dat anderen helemaal niet zo bezig zijn met ons als we denken", zegt Van Vaerenbergh. "Anderen zijn vooral gewoon bezig met zichzelf." En omdat we toch niet kunnen beïnvloeden wat anderen van ons denken, kunnen we maar beter kopen wat we zelf belangrijk of lekker vinden.