"Ik had nooit gedacht dat ik economische missies zou overnemen, nooit, nooit, nooit": prinses Astrid openhartig in exclusief gesprek met VRT NWS

"Ik had nooit gedacht dat ik ooit de economische missies zou overnemen", vertelt prinses Astrid. "Nooit, nooit, nooit." Het eerste wat prinses Astrid tegen me zegt, verrast me. We zitten bij haar thuis, in de Villa Schonenberg, in haar salon, een gezellige ruimte met antieke meubels en veel licht, voor een gesprek over haar grootste rol binnen het koningshuis: de economische missies.

Als prins leidde haar vader, koning Albert, de handelsmissies. Toen hij in 1993 koning werd, na de plotse dood van koning Boudewijn, nam kroonprins Filip de fakkel over. Toen die 20 jaar later zelf koning werd, was kroonprinses Elisabeth nog maar 11 jaar. Dus wie anders dan prinses Astrid, de oudste na Filip, zou de traditie voortzetten? Toch kwam in 2013 die vraag vanuit de regering voor haar als een verrassing.

"Toen mijn broer koning is geworden, heeft de voormalige premier, Elio Di Rupo, aangedrongen om de leiding van de economische missies over te nemen," vertelt Astrid. "Er was voorlopig niemand beschikbaar om het te doen. De premier heeft het mij toen gevraagd. Méér dan gevraagd eigenlijk, omdat die economische missies van vitaal belang zijn voor onze economie."

Dat ze zo vitaal zijn voor onze economie verklaart waarom we hier zitten bij haar thuis. Toen ik haar voor het eerst vroeg voor een interview over de economische missies en wat die voor haar betekenen, was ze eerst nog weigerachtig.

"Ik praat niet graag over mezelf", zei ze. Omdat ik voorstelde om te vertrekken vanuit haar werk voor de economische missies, zou ze er toch over nadenken. Uiteindelijk kwam afgelopen zomer een go en zet ik op een zonnige morgen in september koers naar de Villa Schonenberg, de thuis van prinses Astrid en prins Lorenz, in het koninklijk domein van Laken.

Het is toch wat onwennig. "U moet de straat doorrijden tot voorbij de wegversmallingen", stond in de praktische nota die ik had gekregen van het Huis van Prinses Astrid. "En dan aanbellen aan de poort."

Die grote zwarte poort zwaait na een tiental seconden open. Binnen in het domein wijst een bode de parking aan en leidt me binnen van op het bordes. In de hal wacht de adviseur van de prinses. "Ze kijkt ernaar uit, dat gebeurt niet veel met zulke gesprekken."

In het salon staan de koekjes al klaar, de bode biedt een drankje aan. Hij somt voor ons de opties nog eens op: koffie, thee, frisdrank, water, champagne. We lachen. Het is 10.30 uur.

Dan komt prinses Astrid zelf binnen. "Eindelijk, het is toch gelukt", zegt ze enthousiast. Ze wenkt me naast haar op de sofa en toont een wereldkaart waarop ze landen heeft ingekleurd: alle landen die ze in de voorbije 12 jaar heeft bezocht, op intussen 23 missies. Op elk continent is ze een paar keer geweest.

"Tijdens mijn eerste missie in Angola en Zuid-Afrika, kende ik niemand en voelde ik mij als 'een debutante'", vertelt prinses Astrid. Dat was in oktober 2013. "Het was stressvol, en ik was toch wat bang. Maar ik was ervan overtuigd dat ik op die manier de Belgische ondernemers kon steunen en zo voor hen deuren kon openen en de buitenlandse handel kon promoten."

"Heel snel al, tijdens de reis in Angola en Zuid-Afrika, voelde ik me gesteund door de ministers en de ondernemers die mij vergezelden, het Agentschap (voor Buitenlandse Handel, dat de missies organiseert, red) én de pers die zoveel begrip hadden voor mij." Ze lacht opgelucht.

Had ze toen het gevoel dat ze zich moest bewijzen? "Ja, toch wel", klinkt het openhartig. "Ze zagen mij als huisvrouw, als een lief meisje. Een lieve dame, die goed kan lachen, maar zou ze het ook kunnen?"

"En ja, premier Di Rupo had aangedrongen om de missies over te nemen, maar als ik eerlijk ben, er was bij de regio's toch ook de teneur om ze te laten uitdoven. Ik moest de zaken overnemen die gepland waren met de bedoeling dat het zou uitdoven. Na zoveel deelnemers op die eerste missie waren de missies wel opnieuw gewild."

Ook vandaag merkt Astrid dat de handelsmissies in trek blijven. De huidige is die naar de Verenigde Staten, op een moment dat president Donald Trump met een handelsoorlog de economische wereld dooreen schudt.

"Toen we 6 maanden geleden deze missie begonnen voor te bereiden, waren er 2 grote onzekerheden", vertelt ze. "Gaan onze bedrijven wel deelnemen, met al die problemen en ongerustheid? Het antwoord is duidelijk. We hebben rond de 500 deelnemers, daarmee zitten we opnieuw in de categorie 'top-missies'."

"Andere onbekende was of de Europese Commissie een akkoord zou bereiken met de Amerikaanse administratie over de handelstarieven. Dat is gebeurd op 27 juli in Schotland. De Verenigde Staten hebben een douanerecht van 15 procent geheven op de meeste Europese exportproducten."

"Die overeenkomst is bedoeld om een escalatie van protectionistische maatregelen te voorkomen en stabiliteit te dienen", gaat Astrid voort, "maar het is een tijdelijke oplossing, denk ik. Ik kan ook fout zijn, ik spreek alleen in mijn naam."

Trump zal prinses Astrid niet zien in Amerika. Haar missie focust deze keer op de grote en belangrijke staat Californië, waar ze de bekende gouverneur Gavin Newsom ontmoet. Newsom is de grote uitdager en kwelduivel van Trump. Daarnaast ziet ze de burgemeesters van de iconische steden Los Angeles en San Francisco. Zowel Newsom als de burgemeesters zijn Democraten.

"Onze voornaamste boodschap in Californië is dat we daar zijn om business te doen, ongeacht de politieke ontwikkelingen", zegt ze. "Een tweede boodschap is dat België na een moeilijke periode opnieuw bij de goede NAVO-bondgenoten hoort."

Het hart van prinses Astrid klopt intussen ten volle voor de missies. Ze vertelt ontspannen, maar precies. "Ik heb dit goed voorbereid", zegt ze me bij het begin van dit gesprek. Want gesprekken zoals dit geven haar stress. Ik heb haar nochtans al heel naturel en spontaan meegemaakt, zeg ik haar, zoals bij het persmoment voor het huwelijk van haar oudste dochter Laura, 3 jaar geleden. "Dat was eenvoudiger", lacht ze. "Dit moet toch precies zijn." 

"De missies zijn een uiterst nuttig en uniek promotiemiddel voor België", legt ze uit. "Onze economie is één van de meest opene ter wereld."

Dat bedrijven graag mee willen, bewijst dat de missies inderdaad nuttig zijn. "Elke keer registreren honderden Belgische bedrijven zich om deel te nemen. Dankzij de missies komen ze rechtstreeks in contact met bedrijven of overheden in het bezochte land."

"De tevredenheidsenquêtes bij de bedrijven zijn buitengewoon positief. Verder horen we van onze regio's dat voor elk contract dat we ter plaatse ondertekenen er nog drie kunnen volgen, in het jaar na de missie."

Wat vindt ze voor zichzelf fijn en boeiend? "We lossen ook problemen op. Zo komen we met onze missies tussen bij commerciële geschillen tussen de bedrijven en het land dat ons ontvangt. Dat geeft op zichzelf al voldoening en dat motiveert mij enorm."

"De sfeer binnen de missie is altijd relaxt, maar toch heel intens met een druk programma. Daardoor voelt iedereen zich betrokken en vormen we een team. Veel deelnemers reizen ook mee voor het 'intranet', om te netwerken met de andere Belgische deelnemers."

"En we lachen ook veel." Ik vraag naar een anekdote. "Bijvoorbeeld, Vlaams minister-president Kris Peeters was mee op mijn allereerste missie. Ik gaf mijn eerste speech, en sprak over mezelf als debutante, en dat dit mijn eerste keer was. Telkens ik 'eerste keer' zei, trok meneer Peeters een gezicht, want 'mijn eerste keer' heeft natuurlijk ook een andere betekenis. Iedereen begon uiteraard te lachen. De sfeer was ontspannen daardoor, en de contacten achteraf gingen veel makkelijker."

"Minister Didier Reynders heeft me eens gered om de tekst van mijn speech nog te kunnen lezen. We hadden de Belgische receptie in de tuin van de ambassadeur in New Delhi in India, en minister Reynders gaf mij het woord. Ik zag dat het donker werd, en dacht, verdorie, hoe ga ik mijn tekst kunnen lezen? Dat gaf de nodige stress. Tot plots Didier Reynders naast me kwam staan met het lichtje van zijn telefoon."

Bij haar eerste Economische Missie was prinses Astrid 51. "Dat is niet meer zo jong om een nieuw professioneel hoofdstuk te beginnen", zegt ze. Maar ze zijn een verrijking, voegt ze eraan toe.

"Als voorbereiding praat ik met bedrijven, met kamers van koophandel, met captains of industry, met academici, met de ministers die meegaan, en ik doe ook bedrijfsbezoeken. Om u een idee te geven, voor de missie nu naar Californië staan 17 voorbereidende gesprekken en bezoeken op het programma."

Het voortdurende bijleren maakt haar gelukkig. Ze maakt zo een beetje goed wat ze vroeger niet gekend heeft. Ze trouwde al jong, op haar 22, met prins Lorenz (toen aartshertog Lorenz van Oostenrijk-Este), en verhuisde met hem naar Zwitserland, waar Lorenz werkte in de bankwereld. Na anderhalf jaar kregen ze hun eerste kind.

"Eerst woonde ik tien jaar in Bazel en was ik totaal gefocust op mijn familie, mijn echtgenoot en mijn 3 kinderen. Toen had ik er 3", lacht ze. Dat waren Amedeo, Laura en Joachim. Ze zou er nog 2 bij krijgen, Luisa en Laetitia. De kinderen, en intussen ook de 4 kleinkinderen, en natuurlijk haar man prins Lorenz zijn te zien op de vele foto's op de commodes achter haar. Ze tonen hoe belangrijk haar gezin is.

"Ik was een gewone huisvrouw. In 1993 had mijn oom, koning Boudewijn, mijn echtgenoot en mij gevraagd om terug naar België te komen. En plots is koning Boudewijn gestorven, dat kwam allemaal samen. Daardoor moest ik veel activiteiten van mijn ouders overnemen en ook het voorzitterschap van het Rode Kruis."

"Ik heb me toen vooral geconcentreerd op het humanitaire en sociale." Ze somt voorbeelden op, "want ik hou ervan zeer concreet zijn", lacht ze: "Armoedebestrijding, antipersoonsmijnen, Roll Back Malaria, aidsbestrijding, mindervaliden, zoals de Special Olympics en de Paralympics. En 20 jaar later, in 2013, ben ik begonnen met mijn eerste Economische Missie. Totaal onverwacht op mijn 51 jaar."

In een eerder gesprek vertelde prinses Astrid me dat het voelde alsof haar intellectuele leven pas was begonnen op haar 50e. "Het is natuurlijk al eerder begonnen, want in feite werk ik al meer dan 30 jaar voor het land. Enfin, werken, dat is een manier om het te zeggen, maar ik probeer mijn land vooral te dienen. Bij de missies moest ik van 'scratch' beginnen, met 51 plus."

Haar vader, koning Albert II, heeft de handelsmissies zowat 30 jaar geleid. Heeft ze hem toen om advies gevraagd? "Hij zei dat mensen er zeer gevoelig voor zijn dat je hun namen en gezichten kent, dat ze zich erkend voelen. Zijn tweede advies was: zeg geen stommiteiten. Ik zet me echt in om die beide adviezen te volgen."

De connectie van de prinses met haar ouders is heel sterk, en ook nu nog voelt koning Albert (91 intussen) zich bij de missies betrokken. "Mijn ouders bellen me tijdens de voorbereiding van een missie geregeld op, om mij aan te moedigen en mij te steunen voor mijn vertrek", vertelt ze. "Voor deze missie heb ik een boekje gemaakt, met daarin alle activiteiten per dag gedurende 5 dagen. Dat heb ik aan mijn ouders gestuurd, zodat mijn papa mij op de voet kan volgen."

Prinses Astrid leidt de missies omdat dit haar werk is als prinses van België, en omdat haar titel deuren opent. Ook de nieuwe minister van Buitenlandse Handel en Defensie, Theo Francken (N-VA), beseft intussen het nut van zijn bevoegdheid, en van de missies. Het is geweten dat tijdens de regeringsonderhandelingen de N-VA het Agentschap voor Buitenlandse Handel, dat de missies organiseert, nog wou afschaffen.

Francken raakte overtuigd door Bart De Wever. Dat vertelde hij op de jaarlijkse diplomatieke dagen in het Egmontpaleis in februari. "Toen Bart me vroeg of ik ook Buitenlandse Handel wou doen, vroeg ik: 'Buitenlandse Handel? Dat is het Agentschap waarmee prinses Astrid de wereld rondreist?'"

"Bart antwoordde: 'Ja, je zal zien dat het handig is. Omdat prinses Astrid een zeer sympathieke dame is. Maar ook omdat je honderden bedrijfsleiders ontmoet en je contacten kan leggen voor de innovatie en versterking van het militair-industrieel complex in ons land en Europa.'"

Aan Astrid vraag ik hoe het is om de missies te doen, als een prinses van België, als iemand op wie altijd een vergrootglas ligt.

"Wanneer ik mijn professionele taak opneem, denk ik niet aan mijn titel als prinses. Mijn ouders hebben me zo niet opgevoed. Nee, we doen wat we moeten doen, punt. We dienen ons land. Zo heb ik het altijd meegemaakt, en is het me geleerd."

"Ik zag de voorbeelden van mijn oom, koning Boudewijn, en van mijn vader en mijn moeder. Dat we trachten mensen te helpen of een plezier te doen, dat was de ingesteldheid. Ik doe dit om mijn land te dienen zonder te veel na te denken. Dat is mijn karakter, dingen regelen en afronden vind ik het belangrijkste. Dat is het enige voor mij wat telt en daarbij geeft dat mij veel voldoening."

Dat er altijd een vergrootglas op haar staat, relativeert ze. "Misschien is dat zo, maar ik ervaar het niet zo."

Ook als kind was ze niet bezig met haar titel. "Ik had andere moeilijkheden. Het was meer overleven in een stresserende omgeving met mijn ouders die bijna gescheiden waren. Ik ben al snel, toen ik 10, 12 jaar oud was, geconfronteerd met volwassen problemen."

"Anderzijds heeft het mij misschien geholpen om anderen beter te begrijpen, de moeilijkheden van de mensen. Als iemand droevig was, was ik gevoeliger daarvoor. En achteraf was er een wonder. Mijn ouders kwamen terug bijeen."

Zelf heeft prinses Astrid haar eigen kinderen wel een zorgeloos leven willen geven. "Ze zijn gewapend, zowel mijn zonen als mijn dochters."

Toch vindt ze de combinatie moeder-werk een uitdaging. "Mijn gezin is natuurlijk het belangrijkste, maar mijn inzet voor het land en mijn leven als moeder vind ik vaak moeilijk te combineren. Ik zet me totaal in voor mijn werk. Pas nadien kan ik er zijn voor mijn echtgenoot en mijn kinderen." "En om tijd te winnen doe ik mijn aankopen online", zegt ze er nog bij.

Astrid betrekt haar kinderen waar mogelijk ook graag bij haar werk. Zo waren Amedeo en zijn vrouw Elisabetta er vorig jaar bij in Parijs voor de Paralympische Spelen. "De paar keren dat mijn kinderen mij vergezellen, ben ik trots en geniet ik. Ze inspireren me, door hoe ze leven en denken. Ze lossen makkelijk situaties op. Het is een inspirerende generatie."

Alleen is dat alsmaar moeilijker wellicht, met de kinderen het huis uit? "Nee, echt niet", zegt Astrid meteen. "We hebben een heel goede band. Ze zijn ook lief, en ambitieus. Ze willen goed werken en studeren. Ze zitten wel allemaal in het buitenland, maar ze keren geregeld terug om de familie te zien."

"Of we spreken af voor speciale gelegenheden, zoals de 70e verjaardag van mijn echtgenoot in december. Daarvoor bereiden ze een verrassing voor, want ik heb geen tijd nu. Ik ga niet zeggen wat, hé", lacht ze.

En dan moet ze weghollen naar de AmCham, de Amerikaanse Kamer van Koophandel. "Daar gaan we Amerikaanse bedrijven zien die hier investeren, dus jobs creëren in België en ook geld opbrengen voor ons land." En zo eisen de economische missies opnieuw alle aandacht op.