Woede over het 'establishment', over corruptie en over de besteding van publieke middelen: dat bindt de zogenoemde 'Gen Z-protesten' die wereldwijd de kop op steken, van Peru over Kenia tot Indonesië. Dat zegt Cato Waeterloos, professor communicatiewetenschappen en digitalisering (UHasselt). "Toch zijn er belangrijke verschillen", benadrukt ze.
Van Nepal over Indonesië tot Marokko komt Gen Z op straat: waarom jongeren over de hele wereld zo boos zijn
Ann Willems
Gepubliceerd:
In Marokko protesteren jongeren al 3 dagen in grote anti-regeringsbetogingen en ze zijn niet alleen. De afgelopen weken en maanden zagen we gelijkaardige acties in Madagaskar, de Filippijnen, Nepal, Indonesië, Peru en Kenia. Wereldwijd worden ze onder dezelfde noemer geschaard: de 'Gen Z-protesten'. Wat drijft die generatie om massaal de straat op te komen?
Dat jongeren op de barricaden gaan staan, is niet ongewoon, legt Cato Waeterloos, professor communicatiewetenschappen en digitalisering (UHasselt), uit in onze podcast Het Kwartier. "Doorheen de geschiedenis zijn het vaak de jonge generaties die een vraag voor maatschappelijke verandering uiten en die zich positioneren tegen de machthebbers."
De protesten vinden op verschillende continenten plaats, maar tonen inhoudelijk duidelijke overeenkomsten: "Een ontevredenheid naar het zogezegde establishment, naar hoe de zaken door de gevestigde orde worden aangepakt. Dat gaat over het aanklagen van corruptie, maar bijvoorbeeld ook de besteding van publieke middelen, zoals we in Marokko zien."
Veerle De Vos in Laat: "De rode draad tussen al deze groepen is protest tegen de regering"
Toch waarschuwt Waeterloos voor generalisaties. "Er zijn belangrijke verschillen die we in rekening moeten brengen. De jongeren komen op straat vanuit een heel eigen politieke en culturele context, die het verdient om vermeld te worden."
Hoe kan het dat protesten over de hele wereld gelijktijdig opduiken? Kopiëren jongeren gewoon wat elders werkt? Zo simpel is het niet, aldus Waeterloos. "Het is vaak moeilijk om vast te stellen hoe een sociale beweging evolueert. Er moeten veel domino's vallen om actie en reactie teweeg te brengen."
Herkenning die zorgt voor een vonk
Sociale media spelen alleszins een cruciale rol in de zichtbaarheid van de protesten. "We zijn allemaal geconnecteerd via digitale platformen. Zeker voor jongeren zijn dat dé plaatsen waar ze zich informeren en waar ze in contact blijven met hun netwerk. Het is logisch dat protesten die aan de andere kant van de wereld gebeuren makkelijk tot bij hen komen – en dat zij zich vervolgens herkennen in de vragen die daar worden gesteld."
Verschillende hedendaagse protesten worden gekenmerkt door persoonlijke verhalen. "De #metoo-beweging, bijvoorbeeld. Iedereen heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen invulling waar #metoo voor staat. Er heerst een sterke drang naar individualiteit, naar persoonlijke identiteit, die heel belangrijk is."
Gewelddadige repressie door de overheid wordt vaak gefilmd en verspreid op sociale media. Dat kan vervolgens weer onvrede aanwakkeren
Cato Waeterloos, professor communicatiewetenschappen en digitalisering (UHasselt)
Die herkenning kan er ook nu zijn, en die veroorzaakt dan weer een vonk. "Internationale jongerenbewegingen inspireren mensen om vanuit hun eigen ervaringen van onrecht op straat te gaan komen." Het brede kader van ontevredenheid wordt met andere woorden lokaal ingevuld met eigen grieven.
De manier waarop regeringen reageren op de protesten, kan het verloop van de protesten eveneens beïnvloeden. "In Indonesië en Marokko was er repressie. Die gewelddadige reacties worden vaak gefilmd en verspreid op sociale media. Dat kan vervolgens weer onvrede aanwakkeren. Beelden werken mobiliserend." Denk maar aan de impact van de beelden van de moord op George Floyd in de VS wereldwijd. "Zoiets brengt mensen op de been, is heel direct, heel tastbaar." Ook in die zin spelen sociale media een mobiliserende rol.
Meer bottom-up georganiseerd
Volgens Waeterloos wordt de huidige generatie jongeren gekenmerkt door een unieke kijk op politiek en de manier waarop ze ermee in contact komen. "Digitale media, sociale media en de smartphone vormen een belangrijke schakel tussen wat zich offline afspeelt in de straat, de beleidsbeslissingen van machthebbers en de netwerken die jongeren kunnen vormen."
Door de aard van sociale media zijn de protesten veel meer bottom-up georganiseerd dan vroeger. "Heel wat hedendaagse sociale bewegingen worden versterkt door de mogelijkheden van de platformen. Ze maken het eenvoudiger om je te informeren, om je uit te spreken over bepaalde thema’s, om te communiceren waar en wanneer een protest zal plaatsvinden. Dat grassroots-karakter wordt daardoor nog versterkt."
Binnen Gen Z is de verwevenheid tussen activisme en digitale platformen haast vanzelfsprekend geworden. "Je kan sociale media niet meer lostrekken van hun politieke realiteit. Dat wil niet zeggen dat fysieke actie minder belangrijk is. Sociale media en actie op straat staan niet los van elkaar, maar werken voortdurend op elkaar in."
