Zal Israël zich aan afspraken houden? En wat doet Hamas? 7 vragen over vredesplan voor Gaza 

Zoals steeds is het zeer dubbel, zegt Inge Vrancken, Midden-Oostenkenner bij VRT NWS. "Als het plan uitgevoerd wordt, is het historisch. Maar dat blijft de grote vraag. Want dit plan is zo vaag en zo eenzijdig: het is helemaal opgemaakt door de Amerikanen."

"Trump heeft Netanyahu duidelijk met de rug tegen de muur gezet: 'Dit moet je aanvaarden'. En de Palestijnen hebben in dit plan al helemaal niets te zeggen gehad. Er zitten dus veel valkuilen in."

Mustafa Barghouti, een gezagvolle gematigde stem in de Palestijnse politiek, zegt bij BBC voorzichtige hoop te koesteren. "Omdat ik denk dat Netanyahu er niet in geslaagd is om de twee gevaarlijkste dingen te bereiken: de totale vernietiging van Gaza en de etnische zuivering van de Palestijnse bevolking. Maar aan de andere kant zit dit plan vol mijnen."

"Maar", zegt Vrancken, "zelfs bij een tijdelijk bestand zou het op z'n minst het leven van de bevolking in Gaza verlichten. Het zou ook goed nieuws zijn als gijzelaars worden vrijgelaten."

"Als Hamas akkoord gaat, moet het zichzelf opdoeken. De vraag is dan wat er voor hen in de plaats komt", analyseert Dries Lesage, professor internationale politiek aan de UGent. "Er komt misschien een einde aan het genocidale geweld. Maar Hamas is uit op een grote politieke overwinning voor de Palestijnen - lees: een rechtvaardige oplossing voor de Palestijnse staat - maar daarover zit niet zoveel in het plan."

Lesage wijst naar het idee voor dat tijdelijke, internationale bestuur van Gaza. "Op termijn moet dat leiden tot Palestijns zelfbestuur, maar wat dat betekent, is zeer onzeker. Dus de vraag voor hen is: wat koop je hiermee als je de grondoorzaken van het conflict niet aanpakt?"

Het is een punt dat Barghouti ook maakt: "Dit akkoord gaat helemaal niet in op het kernprobleem, dat al decennia lang bestaat en dat de oorzaak is van alles: de Israëlische bezetting van Palestijns land, inclusief de bezetting van de Westelijke Jordaanoever."

Ook Vrancken noemt die Westelijke Jordaanoever, of de afwezigheid ervan in Trumps plan, "geen detail". "De uiterst rechtse partijen in de Israëlische regering willen blijven uitbreiden en nederzettingen blijven bouwen. Het feit dat je daarover helemaal niets ziet in dit plan - het zijn nochtans echt twee dingen die je niet los kunt zien van elkaar - is erg verontrustend. Voor mij is dat de grootste valkuil om dit plan te laten mislukken."

"Het grote gevaar is ook dat iedereen zo blij is met dit plan dat je het momentum verliest om naar de grondoorzaken van dit conflict te kijken", vreest Lesage. "Dat momentum was er met de New York Declaration over de erkenning van de Palestijnse staat. Dat dreigt dan weer in de koelkast te belanden."

Ja. Barghouti noemt dat een van de belangrijkste positieve elementen: dat de Verenigde Naties en organisaties als het Rode Kruis de leiding zullen krijgen over de humanitaire hulp. 

Ook Vrancken bestempelt dat als goed nieuws. "Omdat zij de enigen zijn die dat aankunnen. Het is wel nog heel onduidelijk wat de rol zou zijn van die omstreden hulporganisatie GHF, die door de VS en Israël is opgezet." 

"De Palestijnen willen vooral dat er eindelijk eten, drinken, stroom, medicatie kan binnenkomen. Als dat lukt, is dat op z'n minst tijdelijk een verlichting."

"Voor de families van gijzelaars is er nu een beetje hoop, want als Hamas akkoord gaat, zouden alle gijzelaars binnen 72 uur vrijgelaten moeten worden", vertelt Vrancken. "Er zijn nog 48 Israëlische gijzelaars van wie er vermoedelijk nog 20 in leven zijn. Voor hen is dit het eerste sprankeltje hoop in heel veel maanden." 

Dat primeert bij de Israëlische bevolking, weet zij. "Voor hen draait die oorlog in de eerste plaats over die gijzelaars. Over de uitschakeling van Hamas hebben Israëlische burgers verschillende hoge functionarissen binnen het leger al meermaals horen zeggen dat dat doel eigenlijk al bereikt is: er zijn zoveel leiders gedood en er is zoveel infrastructuur vernietigd dat Hamas niet meer direct een veiligheidsrisico is voor Israël momenteel."

"Dit staat haaks op wat de extreemrechtse figuren binnen de regering-Netanyahu eisen", weet Lesage. "Zij willen de volledige kolonisatie van Gaza. Vanuit die hoek hoor je dus al verzet opborrelen."

Vrancken ziet dat ook. "De uiterst rechtse ministers willen ook dat het Israëlische leger in Gaza blijft. In dit plan staat wel een gefaseerde terugtrekking uit Gaza, maar niet volledig. Er zou nog altijd een soort bufferzone blijven. Het is niet zeker dat die ministers daarmee akkoord gaan."

"Zoals bij elk voorstel dat op tafel komt, dreigen zij dan de regering te verlaten. Dat probeert Netanyahu al twee jaar lang te vermijden, want hij wil geen nieuwe verkiezingen."

"Een opmerkelijk punt - en een keerpunt in de uitspraken van Donald Trump - is dat er geen verdrijving komt van de Palestijnen uit Gaza. Ze worden ook uitgenodigd om mee Gaza ter heropbouwen en daar een rol in te spelen."

"Dat is iets dat Netanyahu helemaal niet ziet zitten. Wat dan opviel: eerst werd het plan voorgesteld en was er een persconferentie. Netanyahu heeft nadien ook al een paar interviews gegeven. Daar merk je dat Netanyahu nu al heel wat punten in dat plan anders voorstelt."

Lesage noemt dat "de grote vraag". "Stel dat Netanyahu niet te goeder trouw is wat dit plan betreft, wat doet Trump dan? Want die heeft gisteren zijn nek uitgestoken en grote woorden gebruikt. Het zal niet evident zijn voor Netanyahu om Trump hierna in de zak te zetten."

Stel dat dat toch gebeurt, kom je in een onuitgegeven situatie, filosofeert Lesage. "Achter Trump zit bijvoorbeeld ook een America First-groep die vindt dat de VS zich te veel mengt op het internationale toneel. Trekt Trump dan zijn handen af van Israël?"

"Zoals het gisteren geformuleerd werd door Trump en Netanyahu is dit echt wel een ultimatum aan Hamas", knikt Vrancken. "Ofwel stemmen jullie hiermee in, ofwel wordt de campagne op Gaza nog intensiever dan we al gezien hebben en zal de schuld volledig in de schoenen van Hamas worden geschoven."

"Maar aan de andere kant krijgen ze geen enkele garantie. Hamas heeft altijd gezegd dat het de wapens wil neerleggen als er een definitief einde komt aan de oorlog en dat het Israëlische leger zich volledig uit Gaza terugtrekt. Daarvan is geen sprake."

"De vrees is: als die gijzelaars, die een cynische pasmunt zijn in deze verschrikkelijke oorlog, worden vrijgelaten, zal Israël zich dan wel aan de afspraken houden? Daar geloven heel weinig Palestijnen in. Ze vrezen dat het daarna gewoon helemaal opnieuw gebeurt."

Het is dus wachten op de reactie van Hamas. "Hamas zal eerst willen weten welke drukkingsmiddelen andere Arabische landen hebben, om garanties te krijgen dat dit de Palestijnen echt iets oplevert. Daar zal hun antwoord van afhangen."