De regeringsleiders van de Europese Unie bespreken in Kopenhagen voor het eerst het voorstel van de Europese Commissie om zowat 185 miljard euro bevroren Russische tegoeden te gebruiken om Oekraïne militaire en andere steun te geven. Nu de Amerikaanse militaire steun voor Oekraïne wellicht stilvalt, zijn de Russische miljarden bij het Belgische bedrijf Euroclear plots een interessant alternatief. Ook op de agenda: de Europese plannen om een eigen defensie uit te bouwen, onder meer tegen Russische drones.
Topoverleg in sterk beveiligd Kopenhagen: gaat Europa Russische tegoeden in België gebruiken om Oekraïne te steunen?
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Denemarken is op dit ogenblik Europees voorzitter en organiseert deze EU-top in Kopenhagen. Omdat er vorige week verdachte drones werden gesignaleerd boven verschillende Deense vliegvelden, geldt er sinds maandag en tot en met vrijdag een totaal vliegverbod voor drones in heel Denemarken. Alleen drones van leger, politie en hulpdiensten mogen opstijgen.
Duitsland heeft een fregat gestuurd naar Denemarken om mee het luchtruim in de gaten te houden. De Verenigde Staten sturen anti-dronemateriaal, en Polen stuurt militairen om Denemarken te helpen. En Oekraïne, dat enorme ervaring heeft opgedaan met drones, gaat specialisten naar Denemarken sturen om “tijdens gezamenlijke oefeningen ervaringen uit te wisselen”.
Denemarken steunt Oekraïne voluit, maar is zelf kwetsbaar
Het is niet duidelijk wie vorige week de verdachte drones uitstuurde. Volgens de Deense regering is het zeker niet uitgesloten dat Rusland erachter zat. De Deense premier Mette Frederiksen steunt met haar regering voluit Oekraïne, door zelf veel wapens te leveren of te betalen. Denemarken geeft bijna 3 procent van zijn BBP uit aan hulp aan Oekraïne, geen enkel land doet beter.
Onlangs kondigde een Oekraïens defensiebedrijf aan dat het de brandstof voor een nieuwe eigen langeafstandsraket zou gaan produceren in Denemarken. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat Rusland via drones een signaal wou geven aan Denemarken en de EU dat ze dit maar matig kunnen appreciëren, en dat Denemarken zelf erg kwetsbaar is.
Een eigen Europese defensie in 2030: wie controleert de plannen?
Eigenlijk is heel Europa op dit ogenblik erg kwetsbaar op het gebied van defensie. Dat beseffen de Europese leiders ook. Daarom worden er miljarden vrijgemaakt voor defensie. Europa wil in staat zijn om tegen 2030 zichzelf, zonder Amerikaanse steun, te kunnen verdedigen. Tegen Rusland in de eerste plaats, maar ook tegen andere bedreigingen. Elk land heeft zijn defensiebudget opgetrokken, er worden plannen gemaakt voor een “dronemuur” om de oostelijke grens van de EU te beschermen tegen Russische drones. Er is sprake van een Europees “luchtschild”.
Defensie is echter een nationale aangelegenheid. Wie houdt in de gaten of de lidstaten de investeringen wel doen? En of ze niet investeren in wapens of munitie die overbodig blijken te zijn? De Europese Commissie werkt aan een soort stappenplan, dat ze binnenkort gaat voorstellen. Maar eerst wil ze in Kopenhagen horen hoe de regeringsleiders er tegenaan kijken.
Geen Amerikaans geld meer voor Oekraïne: dan maar de Russische tegoeden?
Veel landen gaan diep in het rood om die extra defensie-uitgaven te bekostigen. En net nu komt kennelijk het duidelijke signaal uit Washington dat de Verenigde Staten hun militaire steun voor Oekraïne gaan terugschroeven. Als de Europese lidstaten willen dat Oekraïne standhoudt tegen Rusland, dan moeten zij dus voor de financiering van de Oekraïense defensie zorgen.
Omdat er in de eigen nationale schatkist geen geld meer te vinden is, stelt de Europese Commissie voor om er de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear voor te gebruiken. Net op de dag dat de Europese Commissie het plan doorstuurde naar de 27 lidstaten, kreeg het al meteen de steun van de Duitse bondskanselier Merz. Het leek wel afgesproken.
Russische miljarden bij Euroclear vervangen door een garantie
De constructie die de Europese Commissie wil opzetten is ingewikkeld. Tot nu toe wou Europa de tegoeden gebruiken als stok achter de deur: pas wanneer Rusland in het kader van een vredesakkoord Oekraïne zou vergoeden voor de aangerichte schade, zou Europa de tegoeden deblokkeren.
Nu een vredesakkoord veraf lijkt, en Oekraïne vooral wapens nodig heeft, groeit de druk om de tegoeden daarvoor te gebruiken. Euroclear verliest de tegoeden maar wordt niet echt onteigend: in ruil zou het bedrijf een soort schuldbekentenis, een garantie, krijgen van Europese landen dat zij het geld zullen ophoesten wanneer de sancties tegen Rusland worden opgeheven en de Russen hun geld bij Euroclear kunnen terugeisen.
Moeilijk: manieren gezocht om Hongaars veto te omzeilen
En daar wringt het schoentje. Nu is het zo dat de 27 lidstaten elke zes maanden hun goedkeuring moeten geven om de Russische tegoeden bevroren te houden. Elke zes maanden is het afwachten: gaat de Hongaarse premier Orban (die tegen steun aan Oekraïne is) weigeren om de sanctie op Russische tegoeden nog langer te verlengen?
Daarom stelt de Europese Commissie voor om voortaan over het bevroren houden van de tegoeden met meerderheid te beslissen, en dus het Hongaarse veto af te nemen. Volgens de Commissie is dat juridisch mogelijk, maar daar bestaat toch veel twijfel over. Er wordt daarom ook naar andere manieren gezocht, bijvoorbeeld om de Russische tegoeden langer dan zes maanden te kunnen bevriezen, wat al veel onzekerheid zou kunnen wegnemen.
België wil niet alleen opdraaien voor miljardenclaims van Rusland
Voor België is Euroclear en de berg Russisch geld bij het Belgische bedrijf een enorm belangrijk dossier. Euroclear en de Belgische staat lopen grote financiële risico’s, wanneer Rusland het geld zou terugeisen en wanneer dat intussen aan Oekraïne gegeven zou zijn.
In het parlement zei premier De Wever gisteren dat hij “niet enthousiast” is over wat volgens hem een “gemakkelijkheidsoplossing” lijkt. Zijn voornaamste eis: België wil niet alleen opdraaien voor de financiële risico’s. Als de Russische tegoeden toch worden ingezet om Oekraïne nu al te helpen, dan moeten alle andere EU-landen (of toch zoveel mogelijk) hiervoor mee garant staan. Bij de Europese Commissie heeft men begrip voor die eis.
Intussen zijn er naar verluidt signalen dat ook de Europese Centrale Bank zou kunnen instemmen met de juridische constructie die nu op tafel ligt. Eerder waarschuwde de ECB nog tegen het confisqueren van Russische staatsreserves. Het internationale vertrouwen in Europa en de euro zou daardoor een deuk krijgen. Nu het, formeel dan toch, niet om een “onteigening” of confiscatie gaat, zou dat gevaar minder groot zijn, zeggen de voorstanders.
Er blijven te veel vraagtekens om nu al knopen door te hakken. In het allersnelste scenario slagen de Europese regeringsleiders erin om op de volgende Europese top (over drie weken in Brussel) hun politieke goedkeuring te geven. Pas daarna kan de juridische uitwerking beginnen. Dat zou net op tijd zijn om het gat te kunnen vullen dat Amerika achterlaat. Oekraïne heeft nog voldoende financiële middelen voor dit jaar, maar daarna heeft het, om de oorlog te kunnen volhouden en tegelijk ook het land draaiende te houden, tientallen miljarden nodig.
