Na 50 jaar dienst: kernreactor Tihange 1 definitief uitgeschakeld, maar regering hoopt op heropstart

Om 23.21 uur is de figuurlijke stekker uit Tihange 1 getrokken. De operatoren hebben de reactor stilgelegd en de verbinding verbroken met het hoogspanningsnet. Na een carrière van 50 jaar, komt er zo een einde aan de oudste reactor van de kerncentrale van Tihange.

De bouw van Tihange 1, aan de oevers van de Maas in de buurt van Hoei in Luik, begon in 1969. In 1975 werd er voor het eerst elektriciteit opgewekt. Normaal moest de reactor al in 2015 de deuren sluiten.

Maar uit vrees voor stroomtekorten, besloot regering-Di Rupo in 2012 er toch nog 10 jaar bij te doen. Eind 2014 werden ook de 2 andere oude reactoren, Doel 1 en 2, door regering-Michel in allerijl met 10 jaar verlengd.

Als het van de regering en van federaal minister van Energie Mathieu Bihet (MR) afhangt, komt er ook voor Tihange 1 toch nog een 2e levensduurverlenging, liefst voor nog eens 10 jaar. Maar er zijn veel twijfels of een verlenging echt nog realistisch is.

Na vanavond begint de stopzettingsfase van de reactor. Dat is nog maar de voorbereiding op de echte ontmanteling. De reactor wordt ontladen en de splijtstof afgekoeld, om ze later naar een tijdelijke opslag af te voeren.

Nadien gebeurt onder meer de chemische reiniging van de zogenaamde primaire kring, het gesloten circuit waarin water wordt opgewarmd door de energie die vrijkomt van de kernsplitsing. Al die werken nemen nog jaren in beslag.

Pas in 2028 staat de ontmantelingsfase op de kalender, wat ook nog eens tot 2040 zal duren. Dan start onder meer de ontmanteling van de reactorkuip.

In theorie kan Tihange 1 nog tot 2028 teruggehaald worden, maar in de praktijk wordt dat heel moeilijk. Zo wil Engie al volgend jaar de reusachtige koeltoren van de kernreactor afbreken. Engie heeft naar eigen zeggen namelijk ruimte nodig om ook de 2e kernreactor van de centrale te kunnen afbreken.

Die reactor, Tihange 2, werd begin 2023 al stilgelegd. Hij zal worden ontmanteld, maar daarvoor zijn extra installaties en opslagplaatsen nodig. Daarom moet de koeltoren van Tihange 1 zo snel mogelijk verwijderd worden. 

Toch vraagt de regering om voorlopig geen onherroepelijke werken uit te voeren. Minister van Energie Mathieu Bihet benadrukt: "Op dit moment praten we met de 2 eigenaars, EDF en Engie." Ook EDF dus, want het Franse staatsbedrijf bezit de helft van kernreactor Tihange 1.

Wat de gesprekken inhouden, daar blijft Bihet over op de vlakte. Engie veel minder: het liet al meermaals verstaan dat het geen vragende partij is om naast Doel 4 en Tihange 3 nog nucleaire centrales uit te baten. Rikkert Wyckmans, directeur uitbating van de kerncentrale in Tihange, benadrukt dat nog eens: "Wat er op tafel ligt, is de levensduurverlenging van Doel 4 en Tihange 3 en anderzijds de stillegging van alle andere reactoren in België dus ook Tihange 1 die we straks definitief zullen stilleggen."

Volgens Wyckmans kost een levensduurverlenging 5 jaar om op een goede manier voorbereid te worden en is er daarvoor wettelijk niets voorzien. "Het project is ook veel te duur en niet haalbaar voor ons", vult hij aan, "en er is ook ruimte nodig voor de ontmanteling van de verschillende centrales."

De vraag rijst ook of er nog wel plaats is op het stroomnet voor Tihange 1,  nu er ook 2 nieuwe gascentrales in de regio worden gebouwd. Als de reactor langer zou blijven werken, dreigt er oververzadiging op het stroomnet.

"We leven in een nieuw tijdperk sinds de Russische inval in Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis", zegt energiespecialist Nina Verhaeghe van VRT NWS. "Het is in die context dat de kernuitstap, de beslissing om definitief uit kernenergie te stappen, in 2022 is teruggedraaid."

"We hebben met Mathieu Bihet ook een federale minister van Energie die voorstander is van kernenergie. Zijn partij, de MR, en partijvoorzitter Georges-Louis Bouchez zeggen al langer dat ze meer kenernergie willen, omdat de vraag naar elektriciteit in de toekomst enorm zal stijgen. Het Planbureau spreekt van een verdubbeling tegen 2050."

"In het regeerakkoord staat ook dat België moet streven naar een vermogen van 4 gigawatt aan kernenergie. Met de verlenging van Doel 4 en Tihange 3 kom je maar aan 2 gigawatt", zegt Verhaeghe.

Vandaar dat Bihet nog altijd de deur open laat voor een levensduurverlenging van de drie oudste kernreactoren: Doel 1, Doel 2 en Tihange 1. "Niets is onmogelijk," zegt Bihet, maar de drie reactoren zijn tien jaar ouder dan Doel 4 en Tihange 3, hebben minder veiligheidsvoorzieningen en zullen veel meer ingrijpende werkzaamheden moeten ondergaan." 

Dat betekent ook dat de kosten voor een levensduurverlenging veel hoger zullen liggen dan bij Doel 4 en Tihange 3. Die kosten kunnen oplopen tot meerdere miljarden. Onder meer daarom is er bij Engie absoluut geen lust meer om de oudere kernreactoren nog langer te laten draaien. En ook bij EDF zullen ze flink rekenen alvorens toe te happen.

"Wat we de laatste tijd steeds vaker horen, is dat de regering ook praat over een langere verlenging van Doel 4 en Tihange 3. Dus niet met 10 jaar, zoals nu is afgesproken, maar met 20 jaar", zegt VRT NWS-energiespecialiste Nina Verhaeghe.

Daar zou het Franse staatsbedrijf EDF eventueel belangstelling voor hebben. Met dat verschil dat EDF maar 10 procent van de aandelen van Doel 4 en Tihange 3 in handen heeft. En dus niet de helft, zoals bij Tihange 1.

"Een van de scenario's die je hoort, is dat EDF de Belgische reactoren die actief blijven, zou overnemen om ze te verlengen. En zo ligt alles eigenlijk opnieuw open en blijft er grote onzekerheid bestaan voor iedereen die in de energiesector werkt", besluit Verhaeghe.