Te lange en herhaalde beroepsprocedures belemmeren de uitrol van meer windenergie in België. Dat zegt het Europees Milieuagentschap in een nieuw rapport, waarin ook ons land wordt doorgelicht. Nochtans hebben we die extra windenergie nodig als we de Europese klimaatdoelen willen halen. En ons voedselsysteem, met intensieve en hoogtechnologische landbouw, botst dan weer op zijn grenzen, zowel voor het milieu als voor de boer.
België doet er te lang over om windmolens te vergunnen, zegt Europees Milieuagentschap
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Hier en daar op de goede weg, maar het mag allemaal wat sneller: zo ongeveer luidt het oordeel van het Europees Milieuagentschap (EEA) over het Belgische milieu- en klimaatbeleid in een nieuw rapport.
Materialen hergebruiken, de uitstoot van broeikasgassen terugdringen, nieuwe windmolens bouwen op zee en op land... Op sommige vlakken doen we het wel degelijk goed. Dat is bijvoorbeeld het geval voor zonne-energie, laadpalen en recyclage.
Maar België dreigt die voorsprong te verspelen als het die nodige versnelling niet maakt.
Dat komt onder andere doordat ons land zo ingewikkeld in elkaar zit, besluit het EEA . "België krijgt nog altijd af te rekenen met structurele uitdagingen in een context van institutionele complexiteit", zo staat het (ironisch genoeg complexer verwoord) in het rapport.
Neem nu windmolens. In 2021 hadden wereldwijd slechts 5 landen nog meer windenergie op zee dan België. Dat heeft ons een koploper gemaakt in een wereldwijde industrie, en levert ons dus ook geld op. Maar nog meer windenergie ontplooien op ons eigen grondgebied, bijvoorbeeld door nieuwe windmolens te bouwen of al bestaande infrastructuur aan te passen, verloopt veel moeilijker. Dat komt door verzet bij de bevolking en "grote vertragingen in de vergunnende procedures, door herhaalde en langdurige beroepsprocedures".
Nochtans hebben we die extra windenergie echt nodig, benadrukt het EEA. Want België mag zijn uitstoot van broeikasgassen en andere luchtvervuiling dan wel teruggedrongen hebben, er is veel meer nodig om de Europese doelstellingen te halen. In 2023 stootte België 32,4 procent minder CO2 uit dan in 1990, maar Europa vraagt 47 procent minder in 2030.
"Het aandeel hernieuwbare energie groeit, maar te traag", zo luidt het oordeel. En "er is onduidelijkheid over hoe de energietransitie verder ontwikkeld zou moeten worden."
Waar komt dit rapport vandaan? Om de 5 jaar licht het Europees Milieuagentschap 38 landen door, waaronder die van de Europese Unie. Het is de meest uitgebreide stand-van-zaken van het Europese milieu-, energie-, transport- en voedselbeleid. De onderzoekers houden daarbij ook rekening met de betaalbaarheid van al die maatregelen voor de bevolking, en het draagvlak ervoor.
Want het staat er niet zo goed voor met het milieu in Europa. De dieren- en plantenrijkdom gaat achteruit, vooral door de manier waarop we ons voedsel produceren. 80 procent van de beschermde natuur is er niet goed aan toe. En 34 procent van de Europese bevolking krijgt te maken met watertekort. Daar komt de klimaatverandering bovenop, die ons werelddeel dubbel zo snel doet opwarmen als de rest van de wereld.
Voedselsysteem botst op zijn grenzen
De eindeloze molen van beroepsprocedures en de versnippering zijn niet de enige uitdagingen voor ons land.
Zo zit onze landbouw aan zijn limiet, waarschuwt het EEA. De hoogtechnologische, intensieve landbouw legt een grote last op ons milieu én op de leefbaarheid voor de boeren, die met steeds kleinere winstmarges moeten werken. "Het voedselsysteem bereikt zijn ecologische, economische en sociale grenzen."
Ook de druk van het transport is groot, met zijn "aanhoudende files" die de gezondheid en de economische productiviteit ondermijnen. Tel daar ook nog de verstedelijking bij, en je hebt 3 fronten waarop de druk verlicht moet worden. "Dat is essentieel om het verlies aan biodiversiteit te vertragen, en om de waterkwaliteit en de gezondheid van de bodem te verbeteren", zegt het EEA.
Sowieso heeft de natuur het in ons land niet gemakkelijk, alleen al omdat er relatief weinig beschermde natuur is. Slechts 14,6 procent van het Belgische grondgebied bestaat uit beschermde natuur. Dat is nog niet de helft van het Europese doel. Tegen 2030 moet 30 procent van het hele EU-grondgebied bestaan uit beschermde natuur.
Versoepeling renovatieplicht
Het EEA-rapport blikt terug op de voorbije 5 jaar, en loopt daarin soms wat achter de feiten aan.
Tekenend zijn enkele politieke discussies die onlangs zijn opgelaaid. Zo kondigde Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) in mei aan dat hij de regels voor nieuwe, hoge windmolens zou verstrengen. Die produceren in verhouding meer energie dan kleinere, oudere modellen. Maar ze moeten vanaf nu minstens 600 meter van bewoning staan.
Daarnaast looft het EEA ook "de steeds strengere energiestandaarden voor nieuwe gebouwen" (lees: de renovatieplicht) als een van de Belgische initiatieven die voor structurele systeemverandering zorgen, en de uitstoot van ons land blijvend omlaag duwen. Die zouden bovendien een breed draagvlak genieten bij de bevolking.
Maar die renovatieplicht, die het EEA vandaag nog looft als een efficiënte klimaat-maatregel, lijkt geen lang leven meer beschoren. Vorige week liet alvast Vooruit weten dat het open staat voor een versoepeling van de renovatieplicht .
"Geen goed idee" , vond professor en energie-expert Dirk Saelens (KU Leuven), omdat het de kosten voor de maatschappij op termijn zou verhogen. Bond Beter Leefmilieu noemde het voornemen zelfs "schandalig" .
"België heeft de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet in milieu en klimaat", reageert minister Brouns bij monde van zijn woordvoerder. "Ook in Vlaanderen boeken we heel goede vooruitgang: met de Blue Deal zetten we fors in op natuurherstel en waterbuffers, en we investeren stevig in hernieuwbare energie en circulaire initiatieven."
"Maar die transitie moet wel op mensenmaat gebeuren. Vlaanderen is een van de dichtstbevolkte regio's van Europa. We moeten onze ruimte slim gebruiken. Dat betekent dat we afstandsregels en ruimtelijke keuzes hanteren die respect tonen voor bewoners en leefomgeving."
"Tegelijk willen we dat goede projecten sneller en robuuster vergund kunnen worden. De Vlaamse regering heeft dat tot een prioriteit gemaakt. Deze week levert de gemengde commissie voor Vergunningen haar rapport af en nog vóór het einde van het jaar komen we met concrete plannen naar de regering. Zo zorgen we ervoor dat de energietransitie en natuurherstel niet vastlopen in procedures, maar wel vooruitgaan op een eerlijke, voorspelbare en gedragen manier."
"Ons doel is duidelijk: Vlaanderen wil de duurzame transitie versnellen én tegelijk sociaal gedragen maken – met oog voor mens, milieu én economie."
