Er is geen betere plek dan Brussel voor een tentoonstelling van John Baldessari

John Baldessari, meer dan 2 meter groot, was letterlijk en figuurlijk een reus in de kunstwereld. De schrijver die schilder wou worden maar uiteindelijk met beelden aan de slag ging, werkte zichzelf een weg naar de top.  Zijn overlijden, nu 5 jaar geleden, sloeg in als een bom. Ook in ons land.

De Amerikaan hield hier zijn eerste tentoonstellingen.

Dat was lang voor hij het in 2018 tot 'The Simpsons' schopte. Het ultieme bewijs dat hij bij leven al een legende was geworden.

Voor wie het eerst kennismaakt met de man: het County Museum of Art van LA balde zijn leven in een film van zes minuten, verteld door Tom Waits.

Baldessari, zoon van hardwerkende Europese migranten, groeide op in National City (Californië), niet zo ver van de grens met Mexico. Hij wilde aanvankelijk schrijver worden. Maar hij werd schilder.

Dat viel tegen. Eind jaren 50 was de dominante stroming die van het abstract expressionisme, met lieden als Mark Rothko, Willem de Kooning en de action painter Jackson Pollock.

Baldessari veranderde het geweer van schouder en ging aan de slag met fotografie, video, sculptuur en prints. 

Die nieuwe strategie kwam er niet zonder eerst met enig gevoel voor drama en humor zijn atelier uit te mesten. Na een garageverkoop bracht hij wat hem nog restte aan oude schilderijen naar het crematorium.

De as van zijn ‘Cremation Project’ (1970) belandde in een urne die hij de vorm van een boek gaf.

Dan toch een schrijver. Of op zijn minst een bedenker van sterke verhalen. Aan een bevriende kunstcriticus liet hij weten: "I really think it is my best piece to date." 

Een jaar later deed hij zichzelf en de wereld een belofte: "I will not make any more boring art."

Een van de eerste werken op de tentoonstelling is ‘Six colourful inside jobs’ (1977). In een 16-mm film van amper 32 minuten zien we hoe een huisschilder de vloer en vier muren van een afgesloten ruimte tijdens 6 opeenvolgende dagen telkens in een andere kleur van een kleurencirkel schildert. Van Monday Red over Tuesday Orange, Wednesday Yellow, Thursday Green en Friday Blue tot Saturday Violet. 

Niet wat er wordt geschilderd is van belang, het gaat over de daad van het schilderen zelf. Het schilderij bestaat dus enkel uit de handeling van het schilderen. Het maakt ook niet uit wie het schildert. 

Baldessari zette wel meer artistieke conventies op zijn kop. Een schilderij kon ook gewoon uit tekst bestaan.

Aan een reclameschilder vroeg hij om wat uitspraken van de eminente kunstkenner Clement Greenberg op doek te zetten. Met de boodschap: "Laat het niet te veel op kunst lijken!"  

Baldessari werd te vaak omschreven als de 'Godfather of Conceptual Art'. Dat klopt niet, zegt David Platzker (een van de drie curatoren) op Klara: "Bij John gaat het over 'idea art'. Hij heeft een idee, denkt daar diep over na en voert het uit."

In de eerste zalen is vooral werk te zien dat een aantal principes uit de fotografie onderuithaalt. Zo gaat bij John de kadrering op de schop. Want je kan een andere logica bedenken om een vriendin een palmboom te laten kussen. Zet Simone gewoon ongeveer in de as van de boom en bingo.

Je kan ook een aantal ballen in de lucht gooien met enkel als bedoeling ze op een rechte rij te krijgen. Wie maalt erom of die palmboom dan mooi in beeld komt? 

Die 12 platen komen uit een kunstboekje dat John maakte. Eén van de 3000 exemplaren hangt in mijn living. Voor ik ‘s ochtends naar het werk ga, zeg ik aan John: "We gaan ballen gooien, makker!"

Ook onderzocht hij hoe de voor hem niet-hiërarchische relatie tussen beeld en tekst nieuwe betekenissen kan genereren. Waarom verzinnen we altijd zo snel zeer deterministische adjectieven bij bepaalde gelaatsuitdrukkingen? Is die actrice op een archieffoto echt boos? Neen, want haar emotie is sowieso fake. 

We oordelen te veel 'prima facie', op het eerste gezicht, is de boodschap.

In het prachtige werk 'Prima facie. The fifth state' (2006) is zelfs de uitdrukking verdwenen ten voordele van een laag verf met de naam van de kleur: 'Marilyn’s Dress'. 

Baldessari schuimde jaren aan een stuk allerhande shops af op zoek naar reclamefoto’s en beelden uit B-, C- en zelfs D-films. Beelden uit dat gigantisch archief ging hij onderling combineren. Met gekleurde stippen en verf bedekte hij de gezichten van de figuren.

Daardoor laat hij ons anders kijken naar de vaak triviale achtergrond achter de cowgirl of de bink met sixpack.

Zijn werk doet bijwijlen heel Californisch aan. John opereerde dan ook een groot deel van zijn leven vanuit Santa Monica.

Hij gaf les aan prestigieuze scholen en had een onmiskenbare invloed op kunstenaars als Cindy Sherman, Barbara Kruger, Mike Kelley en Rita McBride, een van de drie curatoren van deze tentoonstelling.

Zijn motivatie: "Be a good teacher like Jesus". 

Zelf was hij in een permanente dialoog met de kunstgeschiedenis verwikkeld, van Francisco de Goya tot Piet Mondriaan. Hij vond het zelfs geestig om verwarring te zaaien door de naam van een bekende kunstenaar met het werk van een collega te combineren.

Een smeltend uurwerk van Salvador Dali belandde zo bij Marcel Duchamp.

De sloeber.

Neen, er is geen betere plek dan de stad van Magritte voor een tentoonstelling van Baldessari.