Ex-FBI-baas James Comey wordt in de VS gerechtelijk vervolgd. Zijn naam duikt al jaren op in de meest gevoelige politieke dossiers in de Verenigde Staten – ook al beweert hij zelf dat hij zich het liefst zo ver mogelijk van de politiek houdt. Van zijn vroege carrière als federaal aanklager tot zijn rol als directeur van de FBI, waarbij hij zowel Hillary Clinton als Donald Trump flink parten speelde: het portret van een functionaris die weigert te buigen voor politieke druk.
FBI-directeur die zowel Clinton als Trump in de problemen bracht en dat nu met aanklacht bekoopt: dit is James Comey
Ann Willems
Gepubliceerd:
Samenvatting:
James Comey, voormalig federaal aanklager en FBI-directeur, speelde een sleutelrol in enkele van de meest gevoelige politieke dossiers in de VS.
Hij kruiste daarbij zowel het pad van Hillary Clinton als van Donald Trump, en bouwde een reputatie op als iemand die niet bezwijkt onder politieke druk.
Nu wordt hij zelf strafrechtelijk vervolgd voor meineed en belemmering van de rechtsgang, na openlijke druk van president Trump op het ministerie van Justitie.
James Comey (64), geboren en getogen in New York, bouwde in eerste instantie een stevige reputatie op als federaal aanklager.
In de jaren 90 onderzocht hij bijvoorbeeld het Whitewater-dossier rond Bill en Hillary Clinton, die werden verdacht van betrokkenheid bij fraude bij een mislukte vastgoedinvestering. Het was ook Comey die de Amerikaanse tv-ster Martha Stewart in 2004 voor 5 maanden achter de tralies zette na beursfraude. Hij legde zich er tevens op toe een speciale eenheid op te richten voor de vervolging van internationale drugskartels.
In 2003 stelde president George W. Bush Comey aan als onderminister van Justitie. In die positie verwierf hij veel bekendheid toen zijn baas, minister van Justitie John Ashcroft, in het ziekenhuis lag na een spoedoperatie.
Twee medewerkers van Bush probeerden bij Ashcroft een handtekening los te peuteren voor de voortzetting van een omstreden afluisterprogramma. Toen Comey dat hoorde, snelde hij naar het ziekenhuis. Hij voorkwam dat Ashcroft het document ondertekende en dreigde met ontslag. Bush bond in en het plan verdween in de prullenbak.
Het incident gaf hem de reputatie van een onafhankelijk figuur die tegen zijn bazen durfde in te gaan. In 2013 werd hij door president Barack Obama benoemd tot directeur van de FBI, met een klinkende goedkeuring in de Senaat.
Onderzoek naar Clinton vlak voor verkiezing
Ook als FBI-chef dook hij regelmatig in gevoelige dossiers op.
In 2015 zorgde hij voor diplomatieke opschudding door Polen in één adem met Duitsland te noemen als daders van de Holocaust. Daarvoor bood hij later zijn excuses aan.
Ook kreeg hij in 2016 veel kritiek toen hij Apple onder druk zette om de iPhone van een dader van een aanslag op een zorginstelling te ontgrendelen. Apple weigerde omdat het de privacy van alle gebruikers in gevaar zou brengen.
Later dat jaar speelde Comey een sleutelrol in de Amerikaanse presidentsverkiezing, die tussen de Democratische kandidate Hillary Clinton en de Republikeinse kandidaat Donald Trump ging. Op 28 oktober, slechts 11 dagen voor de stembusgang, kondigde hij aan dat de FBI e-mails van Clinton moest onderzoeken. Trump prees hem daarvoor openlijk: "Het kost lef om dit te doen", zei hij toen nog.
Als de verkiezingen een dag eerder hadden plaatsgevonden, zou ik jullie president zijn
Volgens Hillary Clinton is het de schuld van James Comey dat ze in 2016 de Amerikaanse presidentsverkiezingen verloor
Twee dagen voor de verkiezingen kondigde Comey aan dat er toch geen reden was om Clinton te vervolgen. Het kwaad leek echter al geschied: Clinton zelf was ervan overtuigd dat het voorval haar de overwinning kostte. "Als de verkiezingen op 27 oktober hadden plaatsgevonden, zou ik jullie president zijn", zei ze in 2017 bij CNN.
Comey vertelde achteraf dat hij "diep ongelukkig" was dat hij in het oog van een politieke storm was beland. Hij benadrukte steeds dat de FBI "resoluut apolitiek" opereert. Hij getuigde ook dat hij jarenlang als Republikein geregistreerd stond, maar dat als FBI-directeur niet langer was.
"Geen persoonlijke loyaliteit" voor Trump
Na Trumps verkiezingsoverwinning in 2016 bleef Comey in eerste instantie als FBI-directeur aangeteld. Hun verhouding ging echter snel achteruit.
In maart 2017 beschuldigde president Trump voorganger Obama van het laten afluisteren van zijn telefoons in de Trump Tower in New York. "Niks van aan", verklaarde Comey enkele weken later. "Er is geen enkel bewijs." Daarnaast onderzocht de FBI mogelijke banden tussen Trumps campagneteam en Russische hackers, die als doel hadden tegenstander Clinton te beschadigen.
Trump drong bij Comey aan op persoonlijke loyaliteit, maar die weigerde en zei dat hij enkel "op een eerlijke manier" loyaal kon zijn. In mei 2017 volgde zijn ontslag. Officieel zou dat zijn vanwege zijn "onbekwame optreden" rond Clinton in 2016, maar Trump zelf gaf later toe dat "het Ruslandverhaal" de echte reden was. "Een compleet verzonnen verhaal overigens", liet hij optekenen.
Comey reageerde furieus. In een hoorzitting noemde hij de uitleg van het Witte Huis "regelrechte leugens" en liet hij bewust notities uitlekken van gesprekken met Trump. Dat leidde tot de aanstelling van speciaal aanklager Robert Mueller, die zich vervolgens 2 jaar lang in het onderzoek vastbeet en voor Trump nog meer dan Comey een doorn in het oog werd.
De gewezen FBI-directeur ontwikkelde zich nadien al snel tot een felle tegenstander van Trump. Hij uitte onder meer felle kritiek in zijn boek 'A higher loyalty', waarin hij sprak van een president die "onethisch is, losgeraakt van de waarheid en institutionele waarden. Zijn leiderschap is ego-gedreven en gericht op persoonlijke loyaliteit."
De 47e president "uitschakelen"
De 2 bekvechtten de jaren nadien geregeld via (sociale) media.
Nog maar enkele maanden geleden postte Comey op Instagram een foto van schelpen in het zand die de cijfers "86 47" vormden. Volgens hem een woordspeling die hij met zijn vrouw had bedacht, maar velen lazen het als een oproep om de 47e president – Trump – te "86-en", straattaal voor "uitschakelen".
De veiligheidsdiensten namen de zaak ernstig en ondervroegen hem. Comey stelde dat hij niet wist dat de cijfers zo geïnterpreteerd konden worden, Trump beweerde dat "zelfs een kind wist wat dit betekende".
Deze week werd hij aangeklaagd voor meineed en belemmering van de rechtsgang, nadat Trump zijn minister van Justitie openlijk onder druk zette. Comey reageerde meteen publiek op de aanklacht.
"Mijn familie en ik weten al jaren dat er een prijs staat op het verzet tegen Donald Trump. Maar we zullen niet op onze knieën leven, en jullie zouden dat ook niet moeten doen. Ik ben onschuldig. Laat ons dus een proces houden."
Over 2 weken verschijnt hij voor de rechter.
