Was Johannes Paulus II wapenhandelaar die Willy Claes met Agusta politiek wou uitschakelen om Mobutu te beschermen? "Lijkt onwaarschijnlijk"

Voormalig secretaris-generaal van de NAVO Willy Claes houdt al meer dan 20 jaar zijn onschuld vol binnen het Agusta-schandaal, ondanks zijn veroordeling. Maar in een interview met Terzake gaf hij zijn rol binnen het schandaal nog een hele nieuwe dimensie.

In een notendop: in zijn nieuwe boek 'Wat ik nog kwijt wil', geschreven samen met politiek journalist Rik Van Cauwelaert, beweert Claes dat zijn veroordeling in het Agusta-schandaal eigenlijk het gevolg was van een complot.

Volgens Claes heeft het Vaticaan het Belgische gerecht destijds beïnvloed om een einde te maken aan zijn politieke carrière. Hoe het zover gekomen zou zijn? Wel, dat heeft dan weer iets te maken met de omstreden dictator Mobutu, die toen president was van Zaïre (de voormalige naam van de Democratische Republiek Congo). 

Het Westen wilde Mobutu namelijk weg en zag kardinaal Monsengwo als mogelijke opvolger. Claes vertelt dat hij destijds werd afgevaardigd om paus Johannes Paulus II toestemming te vragen voor de regimewissel. Maar de paus weigerde. De reden daarvoor volgens Willy Claes: Mobutu hielp het Vaticaan bij wapenleveringen in de strijd tegen het communisme.

"Het Vaticaan wilde Mobutu niet laten vallen, omdat hij zich enorm verdienstelijk heeft gemaakt in de strijd tegen het communisme dankzij de illegale wapenhandel", beweert Claes.

Volgens de ex-NAVO-baas zag het Vaticaan vervolgens de Agusta-affaire als de perfecte kans om hem politiek uit te schakelen. "Of hij dat persoonlijk was, weet ik niet. Maar ik ben op een zeker moment door een zeer vooraanstaand persoon uit het Witte Huis gewaarschuwd dat het Vaticaan van het schandaal gebruik wilde maken om mij politiek een kopje kleiner te maken", beweert Claes.

Opvallende beweringen, die vandaag ongetwijfeld bij velen zullen nazinderen. Concrete bewijzen geeft Claes voorlopig bovendien niet. Hoe plausibel is het dan dat paus Johannes Paulus II zich schuldig heeft gemaakt aan illegale wapenhandel? En is de kans groot dat een paus Belgische rechters onder druk heeft gezet om een politicus te veroordelen? 

Emmanuel Van Lierde, Vaticaan-kenner en ex-hoofdredacteur van het christelijk weekblad Tertio, ziet voorlopig weinig redenen om het verhaal te geloven. "Het zijn verontwaardigende uitspraken, mij lijken ze erg vreemd", reageert hij bij VRT NWS.

Volgens Van Lierde heeft paus Johannes Paulus II zich namelijk altijd gekeerd tégen gewapend geweld. "De kerk heeft altijd afstand genomen van alles wat met wapens te maken heeft. Deze paus volgde daarmee ook de lijn van zijn voorgangers. Dus het zou me verbazen dat hij deze 'illegale wapenhandel' ondersteund heeft".

Dat de toenmalige paus zijn gewicht in de schaal heeft gegooid tegen het communisme, dat weten we wel, gaat Van Lierde verder. "Johannes Paulus II ijverde er uitdrukkelijk voor om een einde te maken aan het communisme, ook op politiek vlak."

Die politieke rol van de toenmalige paus bevestigt ook kerkjurist Rik Torfs (KU Leuven). "Er waren diplomatieke contacten tussen de VS en het Vaticaan in de strijd tegen communisme. De politieke rol is er zeker geweest, en daardoor ook diplomatieke betrekkingen. Maar dat het Vaticaan daarom absoluut wilde dat Mobutu zou aanblijven? Dat denk ik niet", vertelt Torfs in De Ochtend. 

Torfs noemt de beweringen van Claes dan vooral "een eigenaardig verhaal". Volgens hem valt Claes vooral door de mand door de timing van zijn beweringen. "Het Vaticaan was al heel vroeg tegen het Mobutu-regime, dat was al zo in de jaren 80, veel vroeger dan bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dus daar klopt iets niet."

Wat wel waar is: het Vaticaan heeft de vraag om kardinaal Monsengwo aan de macht te zetten inderdaad afgeblokt. "Dus daar klopt het verhaal van Claes wel", aldus Torfs. De reden daarachter: in principe mogen kardinalen geen politieke ambten bekleden, maar dat er illegale wapenhandel achter zit lijkt dus weinig waarschijnlijk volgens de kerkjurist.

Bovendien was de Vaticaanse diplomatie in de jaren 80 en 90 ijzersterk volgens Torfs. "Om dan iemand als Mobutu een sleutelrol te laten spelen, die geen betrouwbare partner was en mensenrechten voortdurend schond? Dat lijkt mij zeer onwaarschijnlijk."

Ook de afkomst van de toenmalige paus doet sterk twijfelen aan het verhaal van Willy Claes. "Johannes Paulus II is geboren en getogen in Polen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft hij met zijn eigen ogen gezien wat er met de Joodse gemeenschap, waar hij nauwe banden mee had, is gebeurd", licht Van Lierde toe. 

"Daardoor was hij extra gekant tegen autoritaire regimes, tegen fascisme, enzovoort. En dus is het zeer onwaarschijnlijk dat hij samenwerkte met een dictator als Mobutu", aldus Van Lierde.

En dat de paus rechters in ons land heeft beïnvloed, wat moeten we daarvan denken? Beide experten nemen het woord 'complottheorie' in de mond. "Het lijkt mij zeer weinig plausibel", zegt Van Lierde. "Dat is een complottheorie die af en toe opduikt, maar inmenging van zover lijkt me heel straf."

"Dat iemand van het Vaticaan zich daaraan zou wagen kan ik mij al niet voorstellen, maar dat dan een rechter ook nog eens door de knieën zou gaan? Dat kan ik mij niet inbeelden", springt Torfs bij. "Het is natuurlijk een complottheorie, en we leven in een tijd dat die succesvol zijn."