De uitdrukking 'zo zot als een deur' heeft niks te maken met een deur die open- en dichtgaat. "Met 'deur' wordt een 'dwaas" bedoeld. Mensen verwarren het met het object. Daar zit het dialect voor iets tussen”, zegt professor Taalkunde Chris De Wulf.
Waar komt het gezegde 'zo zot als een deur' vandaan? "Het heeft niks te maken met een fysieke deur"
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UA) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij hoe het komt dat we ons verspreken.
Heel veel mensen denken dat het gezegde 'die is zo zot als een deur' verwijst naar een deur die ongecontroleerd staat te klapperen. Dat klopt niet. Er is helemaal geen fysieke deur in het spel.
Liever luisteren? Chris De Wulf vertelt op Radio 2 hoe het zit met die 'deur'
De 'deur' betekent 'dwaas'. Het is een variant van het oude woord 'door'. Niet het voorzetsel 'door' zoals in 'door de wind', wel te verstaan. Maar een oud woord dat een 'gek' of 'dwaas' betekende.
De verandering van 'oo' naar 'eu' komt vaker voor in het dialect. Er zijn heel wat woorden die in het algemeen Nederlands met een 'o' geschreven worden, maar die in het dialect een 'eu'-klank krijgen. Hoe meer naar het westen, hoe meer van die gevallen we vinden. 'Vogel' wordt zo soms als 'veugel' uitgesproken. 'Zoon' wordt 'zeun'. En 'door' wordt 'deur'.
Zowel de 'deur' van 'poort' als de 'door' van 'dwaas' komen voort uit het Germaans. De 'door', de dwaas, komt van de Germaanse stam 'dauz', waar ook duizelen mee verwant is. We hebben het dan wel degelijk over iemand die zot draait. Een gelukkig toeval als je de gek vergelijkt met een deur die wild staat te klapperen.
Verwarring tussen de 2 homoniemen 'deur' heeft de uitdrukking een nieuwe invulling gegeven. Een homoniem is een woord of zinsdeel dat hetzelfde geschreven en uitgesproken wordt, maar dat een andere betekenis heeft. Omdat 'door' in veel dialecten werd uitgesproken als 'deur', begonnen mensen de uitdrukking te interpreteren als een andere deur, de plank met scharnieren.
En grappig. Door de jaren heen ontstonden er allerlei varianten. Sommigen zeggen 'zo gek als een deur', anderen zeggen 'zo zot als een draaideur', of 'zo zot als een achterdeur'. De dwaas maakte plaats voor het beeld van deuren in allerlei vormen en maten.
