Via Zeebrugge komt meer Russisch gas binnen dan ooit: "Dubbel zoveel als voor de oorlog in Oekraïne" 

Gisterochtend, rond 9 uur, meert de Russische LNG-ijsbrekertanker Rudolf Samoylovich aan in de terminal van Zeebrugge. Het schip was 10 dagen eerder vertrokken uit Sabetta, de LNG-haven op het Jamal-schiereiland in Noordwest-Siberië. Hij zit bomvol vloeibaar aardgas uit Rusland.

Schepen met Russisch aardgas komen al sinds 2020 met grote regelmaat binnen in de LNG-terminal van Zeebrugge.

Dat is het directe resultaat van een miljardencontract dat Fluxys, de beheerder van de terminal en van onze hogedrukgaspijpleidingen, in 2015 afsloot met het consortium Yamal LNG.

Hoofdaandeelhouder van dat consortium: het Russische Novatek. Dat exploiteert de grote gasvelden rond het Jamal-schiereiland in Noord-West Siberië.

Dat gas was voor het overgrote deel bestemd voor de Chinese markt. Maar in de winter is China via de Noordelijke IJszee zelfs met de sterkste ijsbrekertankers niet bereikbaar. Die komen dan naar Zeebrugge, om daar hun lading over te slaan op normale LNG-tankers die via het zuiden verder opstomen naar China. Het gaat dus vooral over een overslagcontract. 

Maar het vloeibare LNG kan in Zeebrugge evengoed ook weer in gasvorm omgezet worden, om het te injecteren in de Belgische en Europese gaspijpleidingen. Dat gebeurt ook. Niemand zag er in 2020 een probleem in. Dat Rusland amper 2 jaar later Oekraïne zou binnenvallen, hield geen mens voor mogelijk.

Na de inval dreigde Europa meteen met sancties. Daarbij kwamen bijna direct het Yamal LNG-contract in het vizier. Het leek voor de hand liggend: knip de exportlijnen van de Russische fossiele brandstoffen door en je snijdt direct in de grootste inkomensbron van Poetin. Zo kan je de financiering van zijn oorlog droogleggen en zal hij noodgedwongen zijn invasie in Oekraïne moeten staken, door een gebrek aan geld.  

Het Russische gas werd onder meer via Frankrijk, Spanje en Nederland vervoerd. Maar ook via Zeebrugge dat een draaischijf was van één van die grootste exportlijnen. Toch zou het nog ruim 3 jaar duren eer de overslag van Russisch gas in Zeebrugge werd verboden. Pas eind maart dit jaar legde Europa het overslaan voor alle LNG-terminals aan banden.

Maar datzelfde Europa legde één ding bewust niet aan banden: de invoer van Russisch gas voor het verbruik door de Europeanen zelf. We zijn er namelijk nog altijd niet van afgekickt. Vorig jaar kwam nog 19 procent van het Europese geconsumeerde gas uit Rusland.  Het was dan ook te verwachten dat de Russen na de overslagban hun tactiek in Zeebrugge zouden wijzigen: van overslag naar hervergassing voor import in Europa. En dat deden ze ook.

Op de website van de FOD Economie kan je ook zien hoe vanaf maart de overslag van LNG bijna helemaal stilvalt. Dat is duidelijk het effect van de EU-ban op de doorvoer van Russisch gas naar landen buiten Europa.

Die doorvoer is in Zeebrugge vooral in de wintermaanden hoog. Omdat de Noordelijke IJszee dan dus dichtgevroren is. Vanaf april begint die overslag te minderen, omdat de route naar China via de Noordelijke IJszee dan geleidelijk ijsvrij wordt. Maar in 2025 zien we een ander plaatje: de overslag is al laag in januari en februari. Maar in maart stort die helemaal in, omgerekend van 1,02 miljoen ton in 2024 naar amper 50.000 ton in 2025. 

Terwijl er dus in maart vorig jaar nog 6 ijsbrekertankers hun kostbare lng op de lng-terminal in Zeebrugge kwamen overtanken naar andere schepen richting het Verre Oosten, was dat er een jaar later geen enkele meer. Ook in april, mei, juni en juli was er van overslag amper sprake: er werd alleen nog LNG overgepompt naar kleinere schepen en vrachtwagens. De Europese ban heeft in Zeebrugge wel degelijk effect.

Komt er dan helemaal geen Russisch LNG meer naar Zeebrugge? Toch wel, en nog altijd in heel grote hoeveelheden. Maar Rusland voert zijn Yamal-LNG dus niet meer door naar China, het voert het in, in Europa.

Dat blijkt uit meerdere cijfers. Die van het databureau ICIS , bijvoorbeeld. Dat traceert nauwkeurig alle LNG-tankers die de Europese terminals aandoen. Ook of ze LNG overslaan, dan wel injecteren in de Europese pijpleidingen. De cijfers voor Zeebrugge zijn tekenend. Via de LNG-terminal kwam alleen al in de eerste 8 maanden van dit jaar meer gas Europa binnen dan heel vorig jaar.

Dat cijfer werd een paar dagen geleden nog bevestigd door de Nationale Bank: Zeebrugge heeft in 2025 nu al alle importrecords van Russisch gas gebroken.

België neemt daarmee met zijn LNG-terminal in Zeebrugge een aparte plaats in: bij alle andere landen is de invoer voorlopig nog lager dan in 2024. Het valt ook op dat de invoer van het Russische LNG in België sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne onafgebroken jaar na jaar is toegenomen. We voeren nu al ruim 2 keer meer Russisch LNG voor de Europese markt in dan in 2021.

Op de website van de FOD Economie is dezelfde tendens te zien. De gebruikers van de Zeebrugse terminal moeten sinds maart 2025 de oorsprong van hun LNG rapporteren aan onze overheid. Daaruit blijkt dat in de eerste helft van dit jaar al dubbel zoveel Russisch gas is geïnjecteerd in onze pijpleidingen als in dezelfde periode in 2022. 2025 breekt alle importrecords van Russisch gas in Zeebrugge, en het jaar is nog lang niet voorbij. 

Via Zeebrugge komt ook wel Amerikaans en Qatarees LNG binnen en af en toe wat uit Nigeria en Angola. Maar de overgrote meerderheid is nog altijd Russisch gas, zo blijkt uit het laatste overzicht van onze Federale Overheidsdienst Economie: "De afgelopen zes maanden was 42 procent van het LNG dat per tankschip in Zeebrugge aankwam afkomstig uit Rusland, 20 procent uit Qatar en 33 procent uit de Verenigde Staten." 

Alle cijfers wijzen in dezelfde richting: de LNG-terminal in Zeebrugge is Europa massaal aan het bevoorraden met Russisch gas. Dat gas gaat vooral richting Duitsland, zo blijkt uit cijfers van de FOD Economie. We voeren momenteel meer gas uit naar Duitsland dan er via de LNG-terminal in Zeebrugge binnenkomt.

Er komt in Zeebrugge namelijk ook een Noorse en Britse pijpleiding aan met gas vanop de Noordzee. Ook de LNG-terminal in Duinkerke (in handen van Fluxys) voert via een directe pijpleiding naar België massaal gas door naar Duitsland. België is sinds de Oekraïnecrisis hét transitland bij uitstek geworden voor de bevoorrading van onze oosterburen.

En dat mag dus Russisch gas zijn, want de invoer naar de EU is op dit moment nog perfect legaal. Het kan via het Yamal LNG-contract en het mag: de Europese Commissie wil ten vroegste tegen 1 januari 2027 een totaalverbod op de invoer van Russisch gas instellen. 

Die ban zal deel uitmaken van een nieuw Europees sanctiepakket. Dat zou een steviger juridische basis moeten bieden om onder leveringscontracten uit te raken, zonder dat er zware schadeloosstellingen dreigen. 

Leveranciers zouden dan 'force majeure' of overmacht kunnen inroepen om de leveringscontract van Russisch aardgas te verbreken. Maar onafhankelijke instanties vrezen dat die 'force majeure' mogelijk op juridisch drijfzand berust. 

Begin september pakte het onafhankelijke geopolitiek analyse- en adviesbureau Oxford Analytica uit met een hyperkritische analyse van de aangekondigde EU-sancties. Volgens Oxford Analytica zullen vooral de langetermijnleveringscontracten een uitdaging vormen, met name "de LNG-leveringscontracten met leveranciers zoals Novatek". En het is precies Novatek dat via de LNG-terminal van Fluxys in Zeebrugge gas levert.

Zulke langetermijncontracten worden bij problemen nooit abrupt stopgezet, maar worden normaal geleidelijk aan uitgefaseerd. Maar de EU plant een abrupte stop, stelt Oxford Analytica. Zo'n abrupte stop is volgens de Commissie gerechtvaardigd omdat het hier gaat om een geval van 'force majeure'.

Daar hebben de experten bij Oxford Analytica hun twijfels over. De juristen van Novatek zouden wel eens kunnen argumenteren dat de oorlog al 3 jaar aan de gang is en dat Europa al sinds 2022 dreigt met de contracten te verbreken. Dat zou de afnemers van het Russische LNG genoeg tijd hebben geboden om aan een geleidelijke uitfasering te werken. Dan nog 'force majeure' inroepen, wordt moeilijk, zo waarschuwt Oxford Analytica.

Bovendien vult elke lidstaat het begrip 'force majeure' op zijn manier in, wat de zaak nog complexer zou maken. En mogelijk leidt een 'force majeure' niet tot een verbreking, maar een tijdelijke opschorting van langetermijncontracten, wat alles nog ondoorzichtiger en onvoorspelbaarder maakt.

Oxford Analytica concludeert: "De ambitie van een permanent en onvoorwaardelijk verbod is minder absoluut dan de verklaringen doen vermoeden."

Het Europees Parlement is niet doof voor die argumenten. Het kwam deze week met een aantal verduidelijkingen: de stopzetting van bestaande contracten is definitief en het verbod op Russisch gas wordt zo absoluut dat leveranciers zich makkelijker zullen kunnen beroepen op overmacht. 

Voor Fluxys liggen de kaarten nog ingewikkelder. Het levert zelf geen gas aan de EU, maar het verhuurt zijn infrastructuur aan leveranciers of gasproducenten zodat die hun LNG kunnen invoeren of overslaan. Het gaat niet over een leverings-, maar een transportcontract. 

Ook als het Yamal LNG-consortium geen Russisch gas meer mag leveren, blijft de bestelde infrastructuur voor hen voorbehouden. Dat gaat onder meer om tijdsslots waarop de Russische tankers hun LNG kunnen lossen of overslaan, hervergassingsinstallaties, pijpleidingen en de grote opslagtank die op de terminal speciaal voor het Yamal LNG-contract is bijgebouwd. Die infrastructuur is in principe gereserveerd voor de Russen tot 2040, wanneer het contract eindigt.

Volgens energie-experts liggen er dan meerdere opties open. Het Yamal-consortium zou de infrastructuur kunnen blijven gebruiken, maar dan wel om niet-Russisch LNG aan te leveren. Of ze kunnen geen gas meer leveren en de geboekte installaties en slots in Zeebrugge verkopen aan anderen. Doen ze dat niet tijdig dan mag Fluxys die aanbieden op de kortetermijnmarkt aan andere gasleveranciers. De Belgische en Europese wetgeving bepaalt immers dat je toegang tot de gasnetten niet mag blokkeren.

Hoe dan ook moet het Yamal LNG-consortium Fluxys blijven betalen voor de geboekte infrastructuur, ook als ze die niet gebruiken. Fluxys blijft dan geld ontvangen, zonder dat er Russisch gas binnenkomt. Mogelijk kan dat zelfs nog iets extra worden, wanneer de infrastructuur op de kortetermijnmarkt wordt verkocht. Dat hangt af van de bepalingen in het contract, zeggen deskundigen.

Maar een comfortabele situatie is dit niet. Het maakt de beschikbaarheid van de LNG-terminal in Zeebrugge voor andere partijen hoogst onzeker. Langetermijncontracten zoals destijds met het Algerijnse LNG of met Qatar zijn vanzelfsprekend interessanter.

Fluxys neemt dan ook nog geen positie in over het verbod op Russisch gas waaraan de EU werkt. "Fluxys zal de wetgeving inzake een verbod op Russisch gas strikt naleven. We zullen grondig analyseren wat de impact daarvan is op onze contracten. Het is echter voorbarig om nu al te stellen of we contracten zullen kunnen verbreken of niet", geeft Fluxys-woordvoerder Thierry Vervenne ons mee. "Wat essentieel is, is dat de LNG-terminal optimaal kan blijven gebruikt worden in het belang van België en Europa."

Ook de Belgische overheid houdt de situatie nauwgezet in het oog. Als Fluxys door de EU-sancties Russische schadeclaims moet betalen, dan moet Europa maar tussenkomen, zo valt in politieke kringen te horen. Federaal minister van Energie Mathieu Bihet licht het standpunt van de Belgische regering toe: "Ons doel is duidelijk: een einde maken aan de afhankelijkheid van Russisch gas, met behoud van een juridisch solide en evenwichtig kader. We staan in nauw contact met Fluxys om hun bezorgdheden mee te nemen en de risico’s onder controle te houden. " De LNG-terminal speelt een centrale rol in de bevoorrading van Europa en mag daarvoor niet bestraft worden.

Andere lidstaten, zoals Slovakije, die erg afhankelijk zijn van Russisch gas vrezen voor financiële schade bij een totale ban. Slovakije heeft gevraagd dat het dossier op de Europese Raad van  23 oktober nog eens op tafel wordt gelegd. De energieministers buigen zich maandag over het dossier, maar het is zo goed als zeker dat ze geen definitieve knopen zullen doorhakken. Het is wachten op de standpunten van de lidstaten en hun verdere overleg met het Europees Parlement.

Bovendien is er een bezorgdheid dat Europa de te grote afhankelijkheid van Russisch gas zal inruilen voor een te grote afhankelijkheid van Amerikaans gas. Met name hoogleraar Internationale politiek Thijs Van de Graaf, maakt in een nieuwe publicatie brandhout van het recente handelsakkoord tussen de VS en de EU.

Daarin ging Europa een engagement aan om de komende 3 jaar voor 750 miljard dollar Amerikaanse energie-producten te importeren. Dat getal is onrealistisch hoog: het betekent een verdrievoudiging van wat de EU nu afneemt en meer dan wat de VS in 2024 aan de hele wereld verkocht. "De getallen kloppen niet", aldus Van de Graaf.

Europa zou volgens hem daarmee ruim 70 procent van zijn energievraag importeren uit de VS. Ter vergelijking: op het hoogtepunt haalde de EU 40 procent van zijn gas uit Rusland. Vraag is of dat geopolitiek zo slim is: het maakt de EU tot een speelbal in de economische en geopolitieke plannen van Trump. Bovendien zullen de Amerikanen hun gas niet aan een vriendenprijsje verkopen, is de vrees. 

In afwachting gaan de leveringen van Russisch LNG aan de EU intussen onverminderd door. Of ze op 1 januari 2027 definitief zullen stoppen, dat is nog koffiedik kijken.