Pleegt Israël een genocide in de Gazastrook? Het is een vraag die al bijna 2 jaar wereldwijd tot spanningen leidt. Wat is de (juridische) definitie van een genocide, en hoe is die tot stand gekomen?
Het woord dat al bijna 2 jaar lang opduikt in het nieuws over Gaza: wat is een genocide?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Waar komt het woord 'genocide' vandaan?
De "misdaad der misdaden", zo wordt genocide of volkerenmoord wel eens genoemd.
Het woord komt van het Griekse 'genos' (of 'volk') en 'cide', afgeleid van het Latijnse woord 'caedere' (dat 'doden' betekent). Het werd geïntroduceerd door de Pools-Joodse jurist Raphaël Lemkin (1900-1959).
Hij vroeg zich af hoe het kan dat de moord op een individuele persoon bestraft wordt, terwijl staten straffeloos hele bevolkingsgroepen kunnen vernietigen.
Lemkin vond dat individuen die geweld worden aangedaan, omdat ze deel uitmaken van een bepaalde groep, beter beschermd moesten worden.
Wat is het Genocideverdrag?
Lemkin ijverde voor de officiële erkenning van de term 'genocide' binnen het internationaal recht. In 1946, kort na de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, was het zover: genocide werd door de Verenigde Naties erkend als misdrijf.
Twee jaar later, in 1948, werd het Verdrag inzake voorkoming en bestraffing van genocide - kortweg het Genocideverdrag - aangenomen. Genocide werd daarmee als internationaal misdrijf gedefinieerd en vastgelegd.
Onder het verdrag is genocide strafbaar, net als samenzwering tot genocide, het rechtstreeks en publiekelijk aanzetten tot genocide, poging tot genocide en medeplichtigheid aan genocide.
Het verdrag verplicht de aangesloten landen om genocide te voorkomen en te bestraffen, bijvoorbeeld door daders te vervolgen via internationale of nationale rechtbanken.
Hoe wordt genocide juridisch gedefinieerd?
Het Genocideverdrag definieert genocide als handelingen die gepleegd worden met de intentie om een nationale, etnische, raciale of religieuze groep (gedeeltelijk) te vernietigen.
Volgens het verdrag zijn er 5 genocidale daden:
Het doden van leden van de groep
Het toebrengen van ernstig fysiek of mentaal letsel aan leden van de groep
Het opzettelijk aan de groep opleggen van levensvoorwaarden die gericht zijn op haar gehele of gedeeltelijke lichamelijke vernietiging
Het nemen van maatregelen bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen
Het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep
Het belangrijkste verschil tussen genocide en andere vormen van massaal geweld is de intentie. Dat is het sleutelwoord in de definitie, en meteen ook het pijnpunt.
Hoe bewijs je dat een staat oorlog voert met de bedoeling om een bevolkingsgroep uit te roeien?
Wetenschappers voeren aan dat dat moeilijk aan te tonen is, en met opzet zo is uitgedacht door de grootmachten. Bij het tot stand komen van de juridische definitie speelden hun politieke belangen een doorslaggevende rol.
De grootmachten hebben de lat bewust heel hoog gelegd, zodat hun oorlogsmisdaden niet binnen de definitie van een genocide zouden vallen.
Welke massamoorden zijn erkend als genocide?
Omdat het vaak onmogelijk is om aan te tonen dat daders de intentie hebben om een specifieke groep te vernietigen, hebben internationale tribunalen de voorbije decennia maar 3 keer vastgesteld dat er sprake was van genocide.
Dat was het geval voor:
de massale moord op Tutsi's en gematigde Hutu's in Rwanda in 1994
de massamoord op Bosnische mannen en jongens in Srebrenica in 1995
Cambodja onder het regime van Pol Pot (1975-1979)
Genocides die niet werden berecht door een tribunaal, maar wel met terugwerkende kracht zo worden genoemd, zijn onder meer de Holocaust - de systematische vervolging van en moord op Joden door de nazi's - en de Armeense genocide in Turkije.
Pleegt Israël een genocide in Gaza?
Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag buigt zich sinds januari 2024 over de vraag of Israël een genocide pleegt tegen de Palestijnen in Gaza. De zaak is aangespannen door Zuid-Afrika.
Het Gerechtshof heeft Israël begin 2024 al opgedragen om alle mogelijke maatregelen te nemen om een genocide in Gaza te vermijden. Het Hof stelde dat er "ten minste enkele van de handelingen en omissies van Israël in Gaza onder de bepalingen van het Genocideverdrag lijken te vallen".
Verschillende mensenrechtenorganisaties en vooraanstaande experten voeren nu al aan dat Israël een genocide pleegt in Gaza. Speciaal VN-rapporteur Francesca Albanese deed dat al in maart 2024, in haar rapport "The Anatomy of a Genocide".
Juridisch zwaarwichtiger nog is een recent rapport van een onafhankelijke internationale onderzoekscommissie van de Verenigde Naties. Dat stelt vast dat voldaan is aan 4 van de 5 voorwaarden om volgens het internationaal recht te spreken van een genocide.
Op een definitieve uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag is het mogelijk jaren wachten.
