De oproep van de Franse president Macron om Palestina te erkennen als staat krijgt veel en luidop bijval. Maar zijn Verklaring van New York zal weinig veranderen aan de humanitaire situatie in Gaza en zet een vergrootglas op de blijvende verdeeldheid binnen de Europese Unie om op te treden tegen Israël.
Luide roep om erkenning Palestina zet verdeeld Europa te kijk
Diplomatiek wordt de demarche van Macron gezien als een groot succes, de voorbije dagen schaarden steeds meer landen zich achter zijn boodschap om Palestina als staat te erkennen. Leiders spreken zich uit omdat de situatie in Gaza onaanvaardbaar is, zeker sinds een VN-commissie heeft geoordeeld dat er een genocide aan de gang is. En ook het protest van de bevolking om iets te doen, klinkt alleen maar luider.
Zichtbaar verdeeld
De verdeeldheid binnen de EU was gisteren nog zichtbaar in Italië. Premier Meloni ondertekent de verklaring van Macron niet. Ze kon zich gisteren ook niet vrijmaken en komt pas vandaag aan in New York. Ook onder meer Nederland, Griekenland en Duitsland zullen de verklaring niet ondertekenen. Duits Bondskanselier Merz reist zelfs helemaal niet naar New York, maar stuurt zijn minister van Buitenlandse Zaken. De rol die Europa en uiteraard Duitsland speelde in de holocaust tijdens de Tweede Wereldoorlog blijft bepalend.
Een heel aantal landen, Portugal, Malta, Luxemburg en ook België spreken zich uit voor erkenning (al dan niet onder voorwaarden), maar vanuit de Europese Unie komt die boodschap er niet. Regeringsleiders zijn het nooit eens geraakt om dat samen te doen. Dus moet raadsvoorzitter Antonio Costa het houden op: we betreuren de oorlog in Gaza (en Oekraïne en Soedan), we willen vrede, we blijven strijden voor de grondwaarden van de VN. Commissievoorzitter Von der Leyen kondigde een donorconferentie voor de Palestijnen aan.
Na de symboliek ook sancties?
Even terug naar half september: Von der Leyen krijgt een daverend applaus in het Europees Parlement in Straatsburg wanneer ze tijdens haar beleidsverklaring sancties tegen Israël aankondigt. Ze wil gewelddadige kolonisten, extremistische ministers in de Israëlische regering en Hamasleden op de Europese sanctielijst en de handelsrelaties met Israël gedeeltelijk opschorten.
“Eindelijk doorbrak ze haar stilzwijgen”, maar dat gevoel maakte snel plaats voor het besef dat er nog een lange weg te gaan is. De Europese landen blijven hopeloos verdeeld over optreden tegen Israël. De sancties tegen onder meer kolonisten moeten unaniem goedgekeurd worden door de 27 landen en dat lukt niet omdat 1 land dwars ligt: Hongarije.
Die eensgezindheid is niet nodig om de handelsvoordelen die Israël nu krijgt, terug te schroeven. Daarvoor volstaat een dubbele meerderheid, van zeker 15 landen die zeker 65 procent van de bevolking vertegenwoordigen. Bij eerdere pogingen om Israël gedeeltelijk uit te sluiten van wetenschappelijke samenwerking, was die meerderheid er niet. Een tiental landen verzet zich. Al is het nu vooral belangrijk wat Duitsland en Italië doen, zonder een van beide kom je er niet.
Italië sprak zich vorige week uit: tegen. En Duitsland zweeg, dus blijft de vraag wat die stilte betekent en hopen diplomaten dat de trechter die zich in New York vormt, iets in beweging zet. Het werk achter de schermen gaat voort. De Europese leiders zien elkaar op 1 oktober op een informele top in Kopenhagen, Denemarken is tot nieuwjaar tijdelijk voorzitter van de EU.
En het heeft ook nog een zware kluif aan het proberen overeind houden van de Europese klimaatambities.
Klimaatleider af?
Want in de marge van de Algemene Vergadering van de VN worden er ook afspraken gemaakt over het verminderen van de CO2-uitstoot. Alle landen die het klimaatakkoord van Parijs ondertekenden, moeten met nieuwe beloften komen voor 2035, dat is zo afgesproken. Maar die heeft de EU niet.
Vorige week werd er na lang onderhandelen een intentieverklaring opgemaakt. Daarin beloven de Europese landen dat ze met een nieuw doel tussen 66.25 en 72.5 procent minder uitstoot zullen komen voor 10 november. Dan begint de Klimaatconferentie in Belém in Brazilië.
En tegen dan hebben de Europese leiders de tijd gehad om de klimaatdiscussie op het hoogste niveau te voeren. Dat gebeurt op vraag van de Franse president, die zich steeds verder afkeert van de klimaatambities van Parijs. Ook Duitsland neemt steeds meer afstand van het ambitieus klimaatbeleid.
Of de EU dan toch vol vertrouwen in New York zal staan, zoals klimaatcommissaris Wopke Hoekstra beweerde, moet nog blijken.
