De erfgoedgemeenschap van Izegem heeft een open brief overhandigd aan het gemeentebestuur. De verschillende cultuurverenigingen en vrijwilligers vragen om de werking van het museum Eperon d'Or te behouden. Ook de Vlaamse en Belgische museum- en erfgoedsector heeft een open brief gepubliceerd om steun te betuigen.
Erfgoedgemeenschap Izegem wil met open brief museumwerking Eperon d'Or behouden, ook Vlaamse sector roert zich
Jarne Pollie
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
De werking van het bekende schoenen- en borstelmuseum Eperon d'Or in Izegem gaat er vanaf 1 januari 2026 helemaal anders uitzien. Het museum kost de stad te veel geld en het bestuur wil daar iets aan veranderen. "We willen afstappen van het klassiek museummodel dat jaarlijks 650.000 euro verlies draait", legt schepen Sam Weyts (Vlaams Belang) uit.
Voor de vrijwilligers en erfgoedverenigingen van Izegem voelt de herbestemming aan als een sluiting. 7 mensen dreigen ook hun job te verliezen bij Eperon d'Or. Met een open brief trokken de vrijwilligers vanmiddag naar het stadsbestuur. "We zijn woest: Eperon d’Or stopzetten zou een onherroepelijk verlies betekenen voor Izegem!", klinkt het in de brief.
Gidsen dreigen te stoppen
"Als die medewerkers verdwijnen, dan is de erfgoedcollectie ten dode opgeschreven", reageert Hilde Colpaert, voorzitter van de vereniging Vrienden Izegemse Musea en ex-conservator van Eperon D'Or. "De museummedewerkers bewaren de tentoonstellingen, die vaak speciale zorgen nodig hebben, want sommige stukken zijn 100 jaar oud."
"Ze laten de collectie ook verder leven door bezoekers te informeren. Onze gidsen zijn echt niet te spreken over de verandering. Als het stadsbestuur verder gaat met de plannen, zullen de vrijwillige gidsen ook stoppen. Zij verbinden hun lot aan de medewerkers."
"Voor ons is deze open brief geen eindpunt, maar wel een begin. We zullen ook nog een petitie organiseren en een optocht op 11 oktober. We willen laten zien dat we kwaad zijn en we roepen de stad op om dit besluit te herzien en samen te zoeken naar duurzame oplossingen."
Het museum toont het ambacht van de schoenen- en borstelindustrie in Izegem.
Gesprek met bestuur
Schepen voor Cultuur Sam Weyts nam de open brief in ontvangst. "Alles verliep heel rustig", reageert hij. "Ik heb de mensen nog eens duidelijk gemaakt dat we het museum niet gaan sluiten. We willen de collectie toegankelijk houden en gratis maken. De huidige werking van Eperon d'Or is gewoon onhoudbaar."
"We beseffen dat de vrijwilligers een heel belangrijke rol spelen bij de museumwerking en we willen met hen in overleg gaan. Ik hoop dat zij met een open vizier kunnen spreken en samen kunnen we kijken wat mogelijk is om de collectie toegankelijk te maken."
Andere open brief
Ook de verenigingen uit de Vlaamse en Belgische museum- en erfgoedsector hebben een open brief geschreven. "Dat het voltallige team zonder voorafgaand overleg wordt ontslagen en dat de collecties verweesd achtergelaten worden, is ongezien", klinkt het in de brief van het Vlaams Museumoverleg XL, Overleg Cultureel Erfgoed (OCE), ICOM België, Museumpass en FARO, Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed.
Net als de Izegemse organisaties, vraagt de Vlaamse sector aan het bestuur om terug te komen op de beslissing. "We vragen dan ook met aandrang dat het lokale bestuur deze drastische beslissing herziet en de dialoog met het museumteam en het beleidsteam van de stad Izegem aangaat."
Ontevreden schenker
Ook Philip Heylen, ereschepen van Cultuur van de stad Antwerpen, roert zich. Vorig jaar schonk hij aan Eperon d'Or een collectie van meer dan 200 paar schoenen van zijn tante, kostuumontwerpster Frieda Dauphin-Verhees. "Wij als schenkers zijn nog niet officieel op de hoogte gesteld van de veranderingen", vertelt Heylen.
"Ik weet dus niet wat er met de collectie zal gebeuren. Ik heb een overeenkomst getekend en daarin staat wat het museum met de schoenen mag doen. Nu heb ik aan mijn advocaat gevraagd om te bekijken hoe het verder moet met de collectie. Als de collectie niet meer beheerd en geconserveerd zal worden in Eperon d'Or, dan zal ik de schoenen weghalen en in een ander museum onderbrengen. Wat is de zin dan nog om de collectie daar in dozen te laten verstaan?", vraagt Heylen zich af."
De integrale open brief van de Gidsenkring, Machinevrienden, Museumvrijwilligers, Stoomvrienden, Ten Mandere en Vrienden Izegemse Musea:
Geachte burgemeester en leden van het schepencollege,
We herinneren ons een slogan van een studentenprotestactie “Tegen de 10.000” van vele jaren geleden: “Wij zijn niet kwaad, wij zijn woest!” We denken dat deze slogan heel goed de gevoelens vertolkt van al wie het museum Eperon d’Or genegen is. We zijn woest: het stopzetten van Eperon d’Or zou een onherroepelijk verlies betekenen voor Izegem!
Hoe kan een stadsbestuur dat zegt ten dienste te staan van de stad en zijn inwoners, een museum liquideren dat de schoen- en borstelroots van de stad koestert en bestudeert? Een museum dat dit verhaal en deze kennis wil doorgeven aan alle lagen van de bevolking met heel wat creativiteit en niet-aflatende inzet. Deze beslissing wordt dan in de communicatie bovendien verkocht als zijnde in dienst van de stad en zijn inwoners. Niemand kan het ontkennen: het museum zet Izegem op de kaart en is net één van de grootste troeven van de stad!
Alle ondergetekenden en de verenigingen die ze vertegenwoordigen, zijn ervan overtuigd dat de beslissing om de museale werking van Eperon d’Or stop te zetten niet alleen het hart van onze stad raakt, maar ook onomkeerbare schade berokkent aan ons cultureel erfgoed en onze identiteit.
We zetten het belang van de museale werking toch even op een rij.
1. Cultureel erfgoed en identiteit Eperon d’Or is gehuisvest in een uniek art-deco-gebouw uit de jaren 1930, dat met veel zorg en publieke middelen werd gerestaureerd. Het museum bewaart en ontsluit de schoen- en borstelcollecties, een verhaal dat intrinsiek verbonden is met Izegem als pekkersstad. Het verdwijnen van deze museale werking betekent dat een wezenlijk deel van onze lokale geschiedenis uit het publieke geheugen dreigt te verdwijnen. Wat betekent dan nog het leuke beeldje de ‘Pekker’ die als mascotte van de Izegemnaar wordt gebruikt?
2. Educatieve en maatschappelijke rol Eperon d’Or is méér dan een museum. Het is een creatieve hotspot waar duurzaamheid en design centraal staan, waar onze families met vrienden en kennissen terechtkunnen voor interactieve belevingen en waar onze (én andere) scholen een tastbare link vinden met lokale en nationale geschiedenis. Het wegvallen van deze werking zou een aderlating betekenen voor het culturele en educatieve aanbod in stad en regio.
3. Toeristische aantrekkingskracht en economische return Het museum vormt samen met het nabijgelegen Museum voor Stoom en Stroom en met het Bierkasteel een toeristisch trio dat bezoekers naar Izegem trekt. Deze bezoekers brengen niet enkel tijd door in het museum, maar consumeren ook in de lokale horeca en winkels. De culturele investering genereert dus een economische return die niet louter in cijfers van het museum zelf kan uitgedrukt worden. Wat zal de stadsmarketeer die u wil aanwerven nog te verkopen hebben?
4. Werkgelegenheid en expertise Het ontslag van zeven personeelsleden betekent een verlies aan expertise die in de loop der jaren zorgvuldig werd opgebouwd. Zij zijn niet alleen werknemers, maar ook culturele ambassadeurs van onze stad. Zonder de enthousiaste en vakkundige inzet van professionelen wordt deze prachtige erfgoedcollectie een dode collectie … De Izegemnaar krijgt dus Eperon d’Or, zijn levend en actief museum, niet terug!
Niet alleen de personeelsleden staan in de kou, ook de vele tientallen vrijwilligers die steeds het beste van zichzelf geven: de stadsgidsen, de stoomvrienden, de machinevrienden en de mensen die achter de schermen allerlei opdrachten vervullen. Met hen gaat eveneens een schat aan expertise en ervaring verloren. Vergeten we ook de wederzijdse uitwisseling van kennis met de onderzoekers van Ten Mandere niet, een synergie waarvan beide partijen beter worden.
5. Financiële nuance Het genoemde jaarlijkse tekort van 650.000 euro verdient een grondige analyse. Over dit cijfer werd nog nooit gecommuniceerd met het museumteam! Waar komt dit ineens vandaan? Afbetaling van een lening, onderhoud van het gebouw blijven bestaan ook als het museum sluit en het gebouw een andere inhoud zou krijgen. Kan de verwerking van de kosten van het museum in Agiz herbekeken worden, eerder dan het museum onmiddellijk te sluiten? Kunnen nieuwe financiële bronnen gezocht worden zoals een cafetaria bij het museum? Een vzw oprichten die andere subsidiekanalen kan aanboren dan een gemeentelijke overheid? Bij veel musea en culturele instellingen zijn werkingssubsidies noodzakelijk om hun maatschappelijke meerwaarde mogelijk te maken. Cultuur moet niet uitsluitend in termen van winst en verlies bekeken worden, maar in termen van maatschappelijke baten, erfgoedbewaring en identiteitsbehoud.
6. Eerlijke en duidelijke communicatie Iedereen verwacht van zijn bestuur, dat werkt in opdracht van zijn burgers, een duidelijke en realistische communicatie naar zijn burgers, zijn belanghebbenden en de pers. Mogen wij dit ook verwachten van het Izegems bestuur?
Besluit Nogmaals: het stopzetten van Eperon d’Or zou een onherroepelijk verlies betekenen voor Izegem. In plaats van afbouw, is het niet veel beter om in te zetten op vernieuwing, publieksverbreding en samenwerkingen met scholen, toeristische partners en creatieve sectoren? Wij roepen dan ook met aandrang op om dit besluit te herzien en samen te zoeken naar duurzame oplossingen die het museum niet enkel in stand houden, maar verder laten groeien. Dit alles ten bate van stad en inwoners!
De integrale open brief van het Vlaams Museumoverleg XL, Overleg Cultureel Erfgoed (OCE), ICOM België, Museumpass en FARO, Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed:
Museum Eperon d’Or moet blijven
Het nieuws dat het Izegemse museum Eperon d’Or per 1 januari 2026 de deuren moet sluiten, sloeg in als een bom. Dat het voltallige team zonder voorafgaand overleg wordt ontslagen en dat de collecties verweesd achtergelaten worden, is ongezien. Met deze open brief wil de Vlaamse en bij uitbreiding Belgische museum- en erfgoedsector zijn steun betuigen.
We - de directeuren en medewerkers van de erkende musea en hun koepelorganisaties uit Vlaanderen, verenigd in het Vlaams Museumoverleg XL, Overleg Cultureel Erfgoed, ICOM België-Vlaanderen, MuseumPass en FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed - staan als één blok achter dit bijzondere museum. Eperon d’Or getuigt al jaren van een uitstekende werking én bekleedt een unieke positie binnen het Vlaamse museale en erfgoedlandschap. De Vlaamse overheid erkent dit, en bevestigt dit trouwens jaarlijks met een substantieel subsidiebedrag.
We vragen dan ook met aandrang dat het lokale bestuur deze drastische beslissing herziet en de dialoog met het museumteam en het beleidsteam van de stad Izegem aangaat. Een erkend museum is een kwalitatief hoogstaande publieke instelling.
Waarom een sluiting een probleem vormt? Omdat musea, die erkend worden door de Vlaamse gemeenschap en de International Council of Museums (ICOM), het kwaliteitslabel ‘museum’ niet ‘zomaar’ of ‘gratuit’ krijgen. Het zijn publieke instellingen, die van de maatschappij de opdracht ontvangen om het erfgoed van ons allen zorgvuldig te bewaren, publiek te maken en door te geven aan de generaties van morgen. Erkende musea hebben een sleutelrol in de vorming van ons collectieve geheugen, dat ze samen met gemeenschappen in en rond het museum opbouwen.
ICOM definieert het in de recente internationale museumdefinitie (2022) als volgt: “Een museum is een permanente instelling zonder winstoogmerk, in dienst van de samenleving, gericht op het onderzoeken, verzamelen, bewaren, interpreteren en tentoonstellen van materieel en immaterieel erfgoed. Musea zijn openbaar, toegankelijk en inclusief en bevorderen diversiteit en duurzaamheid. Ze werken en communiceren ethisch, professioneel en met participatie van gemeenschappen. Musea bieden een verscheidenheid aan ervaringen met het oog op educatie, genoegen, reflectie en kennisuitwisseling.”
Dat geldt zeker voor Eperon d’Or, een museum dat bijna letterlijk door de Izegemnaar is gebouwd en waarvan de collecties en het immaterieel erfgoed al meer dan zestig jaar de geschiedenis en het imago van de stad mee bepalen. Izegem, dat is toch die stad die trots is op de generaties van lokale makers van schoenen en borstels, van ondernemers, en creatievelingen? Bovendien is dit museum een schoolvoorbeeld van industrieel erfgoed waarvoor bezoekers, onderzoekers en ondernemers met grote interesse naar Izegem afzakken. De erkenning van deze collectiebeherende organisatie als ‘museum’ bevestigt zijn status , zowel in Izegem als ver daarbuiten. Wanneer dit kwaliteitslabel wordt losgelaten, zijn er geen garanties meer voor het behoud en doorgeven van bijzonder erfgoed. Collecties en immaterieel erfgoed blijven verweesd achter
Erkende musea hebben de plicht – ook door ICOM gestipuleerd – om het erfgoed te verzorgen, te bewaren en door te geven. Ze stellen daar alles voor in het werk. En net die ethische regulering rond de deskundigheid en verantwoordelijkheid van musea maakt ze tot de betrouwbare, publieke instellingen die ze zijn. Voor overheden is dat de reden om erin te investeren en hun voortbestaan te garanderen. Voor privateverzamelaars is dat het argument om gekoesterde en zorgvuldig opgebouwde collecties eraan over te dragen.
Collecties opbouwen en in bewaring geven: er gaan grote emoties mee gepaard. Tegelijkertijd is dit een zeer ‘rationele kwestie’, en dus een zaak van juridische contracten en bindende engagementen. Door te dreigen met de sluiting van het museum, beëindigt Izegem deze afspraken eenzijdig en doet het aan meervoudige contractbreuk. Het is volstrekt onduidelijk wat er met de collectie van het museum zal gebeuren; ook al omdat delen van die collectie – zoals in elk museum – bestaan uit langdurige bruiklenen en schenkingen. Daar horen doorgaans allerlei rechten, plichten, voorwaarden en clausules bij, met betrekking tot het gebruik, het onderzoek en de opslag ervan.
Erfgoedwerk is mensenwerk
We willen als collectief van musea en erfgoedorganisaties tevens onze grote bezorgdheid uitdrukken over het lot van het museumteam. Erfgoedwerk is mensenwerk. Het is net het museumteam dat er met zijn jarenlang opgebouwde museologische expertise garant voor staat dat de collecties maar ook de lokale verhalen en tradities niet alleen op een professionele manier maar ook duurzaam het hoofd kunnen bieden aan de vele en snelle maatschappelijke en technologische uitdagingen waarmee ze geconfronteerd worden. Wanneer we het bericht krijgen dat niet alleen een bijzonder museum de boeken moet toedoen, maar ook dat onze collega’s letterlijk van de ene op de andere dag worden bedankt voor bewezen diensten, raakt dit ons diep. Het Izegemse museumteam zet zich met hart en ziel in voor ‘hun’ museum en collectie, met de grootste expertise. Waar zijn de afsprakenkaders, codes goed bestuur?
Uit de zeer moedige communicatie van de stedelijke administratie blijkt bovendien dat het beleidsteam eveneens buitenspel werd gezet. Ook dat is een heel zorgwekkende situatie. Want hoe kan een museum, of eender welke publieke instelling, democratisch functioneren wanneer rollen en bevoegdheden tussen politiek, administratie, team, gemeenschappen en andere stakeholders niet helder zijn? Zijn deze bevoegdheden onvoldoende bepaald of afgesproken? Dat is verre van duidelijk. Het toont alleszins aan dat er, zeker in financieel uitdagende tijden, nood is aan afsprakenkaders, een verankering en toetsing van de Code Goed Bestuur, een helder huishoudelijk reglement en afgebakende mandaten voor zowel politieke vertegenwoordigers, overheidsmedewerkers als museumteamleden. In het Charter Musea in Dialoog met de samenleving. Actief, geëngageerd en wederkerig dat het Vlaams Museumoverleg, ICOM België en FARO eerder dit jaar publiceerden, hameren we op deze principes. (https://faro.be/publicaties/charter-musea-dialoog-met-de-samenleving-actief-geengageerd-en-wederkerig)
Open de dialoog!
Het is duidelijk dat zich een zeer groot probleem stelt wanneer een erkend museum met één pennentrek wordt gesloten en ontmanteld. We vragen dan ook met aandrang dat het bestuur van de stad Izegem niet alleen terugkomt op zijn beslissing, maar ook de dialoog opnieuw aangaat met het beleidsteam, het museumpersoneel én de museumgemeenschap in ons land. We vragen dat het opteert voor de weg van het gezond verstand, van het juridische kader en van de democratische waarden De huidige en toekomstige generaties danken u.
Regionaal nieuws uit West-Vlaanderen
Gepubliceerd:
