In de Verenigde Staten linkt de regering-Trump het gebruik van de pijnstiller en koortsremmer paracetamol tijdens de zwangerschap aan autisme. Maar overtuigend bewijs dat paracetamol autisme veroorzaakt, is er tot nu toe niet gevonden. Bovendien is het ook de enige pijnstiller zonder bewezen bijwerkingen die zwangere vrouwen kunnen gebruiken, waarschuwen experten.
Regering-Trump linkt paracetamol tijdens zwangerschap aan autisme, maar wat weten we daarover?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
In het kort:
De Amerikaanse regering zal zwangere vrouwen waarschuwen voor het gebruik van paracetamol, wegens een mogelijk verband met autisme.
Er is tot nu toe echter geen overtuigend bewijs dat paracetamol autisme veroorzaakt, benadrukken experten.
De alternatieven voor paracetamol hebben wél bewezen bijwerkingen. Daarom blijft het voor zwangere vrouwen de meest aangewezen pijnstiller.
Wel gebruik je best een zo laag mogelijk dosis, en dat zo kort mogelijk.
Medicijnen mijden, kan meer problemen veroorzaken dan eventuele bijwerkingen van het medicijn zelf.
Tijdens de begrafenis van de radicaal-rechtse activist Charlie Kirk zinspeelde de Amerikaanse president Trump er nog eens op. "Morgen gaan we een van de grootste medische aankondigingen in de geschiedenis van ons land doen. (...) Ik denk dat we een antwoord hebben gevonden op autisme."
De aankondiging bleek vooral een waarschuwing voor zwangere vrouwen om geen pijnstillers te nemen met paracetamol in vroege stadia van de zwangerschap. De regering baseert zich daarvoor op een metastudie van onderzoekers van de Harvard Chan School for Public Health en de Icahn School of Medicine Mount Sinai (New York).
Aandeel Kenvue 10 procent gezakt
De onderzoekers hebben de resultaten verzameld van 46 gepubliceerde onderzoeken. 27 daarvan zouden een verband hebben gevonden tussen paracetamolgebruik tijdens de zwangerschap en een verhoogd risico op autisme of gedragsstoornissen bij kinderen. 9 van de studies vonden geen link, en 4 zagen een vermindering.
Voor alle duidelijkheid: dat betekent nog niet dat de paracetamol die extra autismegevallen veroorzaakt zou hebben. "We tonen aan dat acetaminophen (de naam van paracetamol in de VS, red.) in verband gebracht wordt met een hoger risico, maar niet dat het de oorzaak is. Dat zijn heel verschillende dingen", benadrukt hoofdonderzoeker Diddier Prada (Mount Sinai) in de krant The Washington Post.
Volgens Prada moet er verder onderzocht worden waar het hogere risico echt vandaan komt: gaat het om de medicatie zelf, of stijgt het risico door de besmetting of de koorts waartegen de moeder een pijnstiller heeft moeten nemen?
Maar die nuance ging verloren. Het aandeel van Kenvue, de producent van Tylenol, dook met 10 procent omlaag nadat de krant de Wall Street Journal het nieuws naar buiten had gebracht.
Kenvue reageerde bij de Britse openbare omroep BBC dat "we geloven dat onafhankelijk, degelijk onderzoek duidelijk aantoont dat acetaminophen geen autisme veroorzaakt. Wij zijn het ten sterkste oneens met welke suggestie dan ook van het tegendeel, en zijn diep bezorgd om de gezondheidsrisico's die dat stelt voor aanstaande moeders."
Geen oorzakelijk bewijs
"Verschrikkelijk nieuws", zo noemt Michael Ceulemans de aanstaande aankondiging. Hij is apotheker, FWO-onderzoeker aan de KU Leuven en runt daarnaast ook BELpREG, het nationale zwangerschapsregister dat onderzoek doet naar medicatie en zwangerschap. Alvast volgens Ceulemans is er "niet zo veel correct" aan de boodschap die de regering-Trump uitstuurt.
"Ik heb samen met andere collega's net een studie af die voorligt voor publicatie in een internationaal wetenschappelijk tijdschrift. Het is een heel rigoureuze metastudie naar paracetamolgebruik tijdens de zwangerschap. Daarin hebben we meer dan 1.000 studies bekeken, en geen verband gevonden."
"Ik kan alleen maar zeggen dat er geen link is", beaamt Isabelle Dehaene (UZ Gent), gynaecoloog aan UZ Gent. "Gynaecologen en huisartsen maken zich geen zorgen over paracetamol toedienen tijdens de zwangerschap. Dat wordt zo vaak gedaan dat als blootgestelde kinderen autisme zouden ontwikkelen, we het bijna allemaal zouden hebben."
Nochtans is er wel degelijk een stroming in de wetenschappelijke wereld die de alarmbel luidt. Zo publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift Nature in 2021 een open brief van 91 wetenschappers en andere experten. Zij drongen aan op voorzichtigheid. Volgens hen zouden vrouwen in het begin van de zwangerschap paracetamol best vermijden en het enkel gebruiken na overleg met een dokter, en dat zo kort mogelijk.
"Maar ook die open brief is op zijn beurt bekritiseerd", zegt Ceulemans. "Natuurlijk moet dit onderzocht worden. Maar de grootste strekking in de wetenschap vindt dit nonsens."
Een andere, recente metastudie van 56 studies concludeerde dan weer dat veel studies die wél een verband vonden tussen paracetamol en autisme, niet voldoende rekening hadden gehouden met andere factoren zoals erfelijkheid. "Het huidige niveau van bewijs volstaat niet om koorts- of pijnbehandeling tijdens de zwangerschap te wijzigen", besluiten de onderzoekers.
De website Gezondheid en Wetenschap verwijst dan weer naar recent Zweeds onderzoek bij bijna 2,5 miljoen kinderen. Ook daarin werd er enkel een toename van autisme vastgesteld bij paracetamolgebruik in families waar van nature al meer autisme voorkwam.
Alternatieven zijn schadelijker
Terwijl er dus geen hard bewijs is dat paracetamol tijdens de zwangerschap autisme zou veroorzaken, en paracetamol weinig bijwerkingen heeft, hebben pijnstillers zoals ibuprofen wel bewezen bijwerkingen. Er zijn dus geen betere alternatieven voorhanden.
"Zulke niet-steroïdale middelen mogen tijdens een groot stuk van de zwangerschap niet toegediend worden", zegt Dehaene. "En de volgende stap, derivaten van opioïden (zoals tramadol, red.), is ook niet ideaal."
Daarom wordt paracetamol nog altijd gezien als de veiligste pijnstiller voor zwangere vrouwen. BELpREG noemt het "de eerste keuze pijnstiller tijdens de zwangerschap", al raadt het aan om de laagst mogelijke dosis te gebruiken, en niet langer dan nodig.
Gezondheid en Wetenschap raadt dan weer aan om "zo min mogelijk medicijnen te nemen tijdens de zwangerschap."
De website merkt op dat "we niet zeker weten of geneesmiddelen veilig zijn voor een ongeboren kind. Het is immers onethisch om studies op te zetten waarbij een groep zwangere vrouwen een geneesmiddel inneemt en een andere groep niet, om dan na de geboorte de effecten op de kinderen te vergelijken."
Toch kan het veel ongezonder zijn om geen medicijnen te nemen wanneer je ze nodig hebt, bijvoorbeeld bij een infectie of een koortsaanval, zegt dokter Christopher Zahn van de Amerikaanse vakvereniging van verloskundigen en gynaecologen in de Wall Street Journal.
"Momenteel lijkt het ons veel gevaarlijker om een medische aandoening waarvoor paracetamol gebruikt kan worden, niet te behandelen, dan theoretische zorgen gebaseerd op reviews van tegenstrijdige wetenschap die geen duidelijk oordeel opleveren."
