"Iemand tegen zijn of haar wil naar een woonzorgcentrum brengen, kan eigenlijk niet. Veiligheid mag geen reden zijn om vrijheid zomaar af te nemen", zegt geriater Elisabeth Vander Stighele (AZ Oostende). Ze reageert daarmee op het nieuws van drie bejaarde Oostenrijkse zusters die weigerden het klooster te verlaten waar ze hun hele leven woonden. Ze kraakten het klooster zelfs opnieuw toen hun orde toch besloot hen naar een woonzorgcentrum te sturen. Hun verhaal raakt aan een breder thema: veel ouderen willen koste wat het kost thuisblijven.
"Een oude boom verplant je niet": waarom verhuizen op latere leeftijd zo moeilijk is
Voor Vander Stighele en haar team is het begeleiden van ouderen bij een verhuis "dagelijkse kost". Toch blijft het een moeilijk gesprek. "Dat gaat over verandering van wat je kent, van wat je opgebouwd hebt. Daar hangt een hele geschiedenis vol herinneringen aan", legt ze uit.
De druk komt vaak van buitenaf. "Veiligheid is niet meer gegarandeerd, er is dementie waardoor iemand vergeet of verdwaalt, of er is een verhoogd valrisico", somt Vander Stighele op. "Dan zegt de omgeving vaak: 'Nu is het genoeg, nu moet het.'" Maar ze waarschuwt: "We moeten opletten dat we daar niet te snel in meegaan."
Geriater: "Als een oudere weigert te verhuizen, moeten we dat respecteren - met alle risico's van dien"
Rouwproces vraagt tijd
Een verhuis naar een woonzorgcentrum is meer dan een praktische beslissing. "Het zijn eerlijke slechtnieuwsgesprekken, en ook wij zijn daar soms zenuwachtig voor, omdat we weten dat we de oudere pijn doen", geeft de geriater toe.
Ouderen hebben volgens haar vaak 3 tot 6 maanden nodig om zich aan te passen aan hun nieuwe omgeving. "Het rusthuis heeft nog vaak het imago van kommer en kwel. Toch kan het ook een nieuwe levensfase zijn die goed wordt opgenomen. Maar de verandering zelf is altijd een schok."
Veiligheid versus vrijheid
Wat als een oudere weigert te verhuizen, ondanks de risico's? Vander Stighele is duidelijk: "Een oudere tegen zijn of haar wil naar een woonzorgcentrum brengen, dat kan niet. Een gedwongen opname - zoals in de psychiatrie - is voor ouderen niet mogelijk."
Als een oudere weigert te verhuizen, moeten we dat respecteren - met alle risico's van dien
Elisabeth Vander Stichele, geriater
Ook bij grote risico's, zoals een zeer groot valrisico, vindt Vander Stighele dat de keuze van de oudere gerespecteerd moet worden. "Het gaat om een bredere discussie: veiligheid versus vrijheid. Als iemand kiest voor maximale vrijheid, en onze zorgen ervaart als een last, dan moeten we dat ernstig nemen."
Troost in vrijheid
We moeten ons afvragen: "Stel dat iemand absoluut thuis wil blijven, die valt van de trap en overlijdt, vinden we dan troost in het idee dat hij of zij in vrijheid is gestorven? Of willen we dat koste wat kost vermijden, ook als dat ingaat tegen de wens van de oudere?"
Voor families is die keuze bijzonder zwaar. Wanneer de oudere toch iets overkomt, blijft vaak het idee hangen dat men anders had moeten handelen. "Dat gevoel van schuld kan je niet wegnemen", erkent Vander Stighele. "Maar soms is er ook troost: als een patiënt jarenlang vrij en blij heeft geleefd, en zo ook gestorven is, kan dat een soort vrede brengen."
Als een patiënt jarenlang vrij en blij heeft geleefd, en zo ook gestorven is, kan dat een soort vrede brengen
Elisabeth Vander Stichele, geriater
Over de Oostenrijkse nonnen die terugkeerden naar hun klooster is ze enthousiast: "Ik vond dat echt de max. Hun situatie is natuurlijk bijzonder: zij hebben een gelofte gedaan tegenover hun orde. Voor hen is het klooster hun thuis, hun levenskeuze. Dat die belofte verbroken zou worden, is voor hen een groot verraad."
