De regenval en de verdeling van de regen is in 2024 onregelmatiger en extremer geworden. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de WMO, de VN-klimaatdienst. 60 procent van alle rivieren wereldwijd had daardoor ofwel een te hoog, ofwel een te laag waterpeil. De ene regio kreeg te maken met droogte, de andere met zware overstromingen door een verstoorde waterkringloop, een gevolg van de klimaatverstoring.
Vorig jaar vertoonde zowat 60 procent van de rivieren wereldwijd een abnormaal hoog of laag waterpeil
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Waterkringloop?
De waterkringloop (of hydrologische kringloop) is het natuurlijke, maar complexe systeem waarbij vocht zich verspreidt over de aardbol. Water verdampt uit de grond, uit zeeën, meren, planten of rivieren en stijgt op naar de atmosfeer als waterdamp. Daar kan het in een korte kringloop met plaatselijke regenval, of in een lange kringloop terechtkomen.
Bij een lange kringloop legt het een hele reisweg af voordat opnieuw ergens anders neer te vallen in de vorm van bijvoorbeeld regen, sneeuw of hagel. Dat kan bijvoorbeeld in de bergen zijn, waar het via bergriviertjes en langere waterlopen uiteindelijk weer in zee belandt. Maar door de klimaatverstoring wordt dit proces grondig in de war gestuurd.
De WMO (World Meteorological Organisation, het weer- en klimaatbureau van de Verenigde Naties) schetst in het de uit de hand gelopen situatie van de waterkringloop vorig jaar. 2024 was globaal het warmste jaar ooit gemeten, en had in het voorjaar nog te kampen met de uitlopers van het weerfenomeen El Niño.
Amper een derde van de rivieren op aarde had een normale toestand (in lijn met het gemiddelde voor de periode 1990-2020). Zowat 60 procent kreeg te maken met een (veel) te laag waterpeil, of net (veel) te hoog. "Het is al het 6e jaar dat de balans uit evenwicht is", stellen de onderzoekers.
Rivieren of rivierbassins die met lage waterstanden kampten waren onder meer de Orinico en de Amazone in Zuid-Amerika, en de Zambezi en Okavango-delta in zuidelijk Afrika.
Bij de rivieren met een hoog waterpeil waren onder meer de Donau, de Ganges en de Indus in Azië.
Bijna alle 75 opgevolgde grote meren hadden een veel te hoge temperatuur in juli. Dat had een impact op de waterkwaliteit.
2024 was het derde opeenvolgende jaar met een wereldwijd verlies aan gletsjermassa. Er ging in totaal 450 miljard ton verloren. In Scandinavië waren er recordverliezen bij Svalbard, net als in het noorden van Azië.
het Amazonebekken en andere delen van Latijns-Amerika, evenals Zuid-Afrika, kregen te maken met grote droogte. In Centraal-, West- en Oost-Afrika was het natter dan normaal, net als in delen van Azië en Midden-Europa.
Een bontgekleurde wereldkaart
De onderstaande kaart van de WMO toont de ongelijke waterverdeling over de wereldbol vorig jaar. De zones met rivieren en gebieden met lage tot zeer lage waterstanden kleuren licht tot donker oranje, gebieden met net hoge tot zeer hoge waterstanden kleuren groen/blauw tot donkerder. De beige regio's zijn normaal, vergeleken met de statistieken van 1990-2020.
Rood alarm voor de gletsjers
Hoe de gletsjers wereldwijd volume verloren tussen 1976 en 2024, is te zien op onderstaande grafiek van de WMO. De volumes worden op de verticale balk weergegeven in gigaton.
Droogte en overstromingen
"Ondanks de hitte en droogte, zagen we ook veel overstromingen, zelfs meer dan in andere jaren", zegt Stephan Uhlenbrook, hoofdauteur van het rapport.
De onregelmatige waterkringloop heeft een domino-effect op infrastructuur, landbouw, energie, economie en onze gezondheid
Celeste Saulo, WMO
"Het rapport toont duidelijk aan dat de waterkringloop heel onregelmatig en onvoorspelbaar is geworden. Dat heeft een domino-effect op infrastructuur, landbouw, energie, economische activiteiten en onze gezondheid", zegt Celeste Saulo, secretaris-generaal van de WMO.
"We moeten blijven investeren in nieuwe data, en nog meer samenwerken daarvoor, om leemtes in de databanken op te vullen. Want zonder die gegevens riskeren we om blind te vliegen."
