President Trump bestempelt Antifa als "binnenlandse terreurorganisatie", maar kan dat zomaar?

"Antifa is een militaristische, anarchistische organisatie die expliciet oproept tot de omverwerping van de Amerikaanse regering, ordediensten en ons rechtssysteem", staat in een verklaring van het Witte Huis te lezen. "Om die doelen te bereiken, gebruikt de organisatie illegale middelen om een landelijke campagne van geweld en terrorisme te organiseren en uit te voeren."

De verklaring verwijst onder meer naar gewapende confrontaties met de politie, georganiseerde rellen en aanvallen op immigratie- en douaneambtenaren.

Trump had het decreet vorige week al aangekondigd, in een bericht op op Truth Social . "Ik ben verheugd om onze vele Amerikaanse patriotten te kunnen meedelen dat ik Antifa, een zieke, gevaarlijke, radicaal-linkse ramp, als een belangrijke terroristische organisatie bestempel", schreef hij toen.

"Ik zal ook sterk aanbevelen dat degenen die Antifa financieren, grondig worden onderzocht in overeenstemming met de hoogste wettelijke normen en praktijken", voegde hij eraan toe.

De aankondiging kwam er na de moord op Charlie Kirk. In het bericht op Truth Social bracht Trump Antifa niet onmiddellijk in verband met de moord, maar eerder legde hij de verantwoordelijkheid voor de aanslag wel al bij "radicaal-links".

In zijn presidentieel besluit specifieert Trump niet hoe zijn regering het decreet in de praktijk zal omzetten. Er zijn namelijk een aantal hinderpalen. Om te beginnen is Antifa (kort voor antifascistisch) geen echte organisatie. Het is meer een overkoepelende term voor losse groepen die zich verenigen onder een gedachtegoed, van bijvoorbeeld extreemlinks, anarchisme of communisme. 

In Europa bestaat Antifa al sinds de eerste helft van de vorige eeuw. De moderne variant in de VS ontstond in de jaren 80, maar kreeg jarenlang niet zo veel aandacht. Pas met de opkomst van Donald Trump en de Alt-rightbeweging kwam Antifa ook in de VS echt bovendrijven.

Maar de hele beweging is dus ongestructureerd en gedecentraliseerd. Er is geen leider of woordvoerder. Niemand weet ook hoeveel aanhangers er precies zijn.

Antifa verzet zich tegen fascisme en neonazisme, vooral tijdens demonstraties. De meeste aanhangers wijzen het gebruik van geweld af. Toch zijn er in het verleden al gewelddadige confrontaties met bijvoorbeeld extreemrechtse tegenstanders geweest.

Los van de structuur van Antifa rijzen er nog meer juridische vragen. Antifa is een binnenlands gegeven en kan dus niet op de lijst met buitenlandse terreurorganisaties  geplaatst worden. Op die lijst staan onder meer Al Qaeda, IS, Hamas, Hezbollah, de PKK, Boko Haram en sinds kort ook een aantal Latijns-Amerikaanse drugskartels en andere criminele organisaties.

Omdat Antifa ook in de VS actief is, bestempelt Trump de beweging als een binnenlandse terroristische organisatie. Maar een binnenlandse variant van de buitenlandse lijst is er niet. Volgens het Amerikaanse persagentschap AP heeft dat onder meer te maken met de wettelijke bescherming die organisaties in de VS via het Eerste Amendement van de Grondwet genieten. Dat amendement beschermt een aantal fundamentele rechten tegen inmenging van de overheid.

De vraag blijft dus of Trumps decreet echt in de praktijk uitgevoerd kan worden en zo ja, hoe de regering dat dan zal doen. Als Antifa daadwerkelijk als een terreurorganisatie wordt bestempeld, dan geeft dat het ministerie van Justitie het recht om iedereen te vervolgen die materiële steun geeft aan Antifa, ook als die steun niet uitmondt in geweld.

Het is overigens niet de eerste keer dat Trump met het voorstel op de proppen komt. In 2020, tijdens het massale 'Black Lives Matter'-protest na de dood van George Floyd, wilde hij het ook al doen.

De toenmalige FBI-directeur liet toen echter verstaan dat Antifa een ideologie en geen organisatie is, en daardoor de hiërarchische structuur mist die ze nodig heeft om als een terreurgroep te worden bestempeld.