De grenscontroles in Duitsland zorgen voor een daling in de asielaanvragen van 60 procent, zegt Kamerlid Francesca Van Belleghem van Vlaams Belang. Maar de daling van de Duitse asielcijfers heeft vooral te maken met een forse daling van het aantal Syriërs dat asiel aanvraagt. Volgens migratie-expert Hanne Beirens is er nog geen wetenschappelijk bewijs dat grenscontroles werken tegen irreguliere migratie.
Zijn asielaanvragen in Duitsland echt met 60 procent gedaald door grenscontroles?
In het kort
Volgens Vlaams Belang zijn de Duitse asielcijfers met 60 procent gedaald door de grenscontroles daar.
Het klopt dat het aantal asielaanvragen in Duitsland sterk is gedaald. Maar dat komt vooral door minder aanvragen van Syriërs na de val van het Assad-regime.
In mei voerde Duitsland de grenscontroles op. De asielcijfers daalden in de maanden nadien verder. Of dat mee door de strengere controles komt, is niet duidelijk. Volgens migratie- expert Ruben Wissing zijn er altijd meerdere factoren die meespelen.
Ook in België zijn er sinds afgelopen zomer zogenaamde 'binnenkomstcontroles'. Dat zijn controles op reisbussen, treinen en auto's die het land zijn binnengereden. Minister van Asiel en Migratie, Anneleen Van Bossuyt (N-VA) voerde die in. Het doel? Mensen zonder papieren en asielzoekers tegenhouden die al elders in Europa een aanvraag indienden.
18 mensen geweigerd, 14 naar een terugkeercentrum
In totaal werden tussen juli en midden september 11.136 mensen gecontroleerd. 18 van hen kregen het bevel om het grondgebied te verlaten. 14 mensen zijn naar een gesloten terugkeercentrum gestuurd, zo blijkt uit cijfers die Kamerlid Francesca Van Belleghem (Vlaams Belang) opvroeg.
"Wij hadden verwacht dat de minister echte grenscontroles ging invoeren", zegt Van Belleghem in De Ochtend op Radio 1. "In Duitsland is men daar al een tijd mee bezig. We zien dat daar de toestroom van asielzoekers met 60 procent is gedaald. Hier heeft de minister binnenkomstcontroles ingevoerd en is de toestroom gelijk gebleven", zegt ze.
Wat is het verschil tussen grenscontroles en binnenkomstcontroles?
Landen als Duitsland, Polen, Nederland, Italië en Frankrijk voeren controles uit aan hun grenzen. Omdat er in de Schengenzone normaal vrij verkeer van personen en goederen is, moet je die grenscontroles verantwoorden bij de Europese Commissie. De controles mogen ook alleen tijdelijk zijn en je moet er verslag over uitbrengen.
België kiest voor "binnenkomstcontroles", controles in reisbussen, treinen of auto's die van over de grens komen. Daarover moet geen verantwoording aflegd worden bij de Europese Unie.
Duitsland voert al langer grenscontroles uit aan de Oostenrijkse, Poolse, Tsjechische en Zwitserse grens. Maar de asielcijfers in die periode gaan op en neer, zoals dat ook is in andere EU-landen. Sinds september 2024 zijn er ook controles aan de Belgische, Franse, Deense en Luxemburgse grenzen. Hebben die er dan voor gezorgd dat er minder mensen asiel aanvroegen?
Duitse asielcijfers zijn dit jaar gedaald
In augustus van dit jaar, de meest recente cijfers, vroegen in Duitsland 7.800 mensen asiel aan. Dat zijn er 60 procent minder dan in augustus vorig jaar.
De uitspraak van Van Belleghem dat het aantal asielaanvragen in Duitsland sterk gedaald is, klopt dus. Maar is er een verband met de grenscontroles?
Veel minder Syriërs
De daling van het aantal asielaanvragen is niet alleen een Duits verhaal. De eerste 6 maanden van dit jaar kwamen er in de hele EU een kwart minder asielzoekers aan. De extra sterke daling in Duitsland komt vooral doordat de asielaanvragen uit Syrië gedaald zijn, na de val van het Assad-regime daar. Dat zegt het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA) in haar halfjaarlijks verslag.
Het aantal asielaanvragen van Syriërs in Duitsland daalde op een jaar tijd met 80 procent. Dat bijkt uit cijfers van Eurostat.
Op onderstaande grafiek valt op hoe gelijklopend de dalende trend is tussen het totale aantal asielaanvragen in Duitsland en het aantal asielaanvragen door Syriërs. (Vergelijk de grafiek hieronder met die hierboven.)
Duitsland is het land waar de meeste asielzoekers uit Syrië naartoe gaan. Voor de val van het regime van de Syrische president Assad kwamen tot 1 op de 3 asielaanvragen in Duitsland van Syriërs. Het zorgde er jarenlang voor dat Duitsland in totaal ook de meeste aanvragen van heel de EU binnenkreeg. Door de sterke daling van Syrische asielaanvragen is dat niet langer het geval. Zowel Frankrijk als Spanje ontvingen in de eerste helft van dit jaar meer asielaanvragen.
Voorkeuren voor landen verschillen sterk
Asielzoekers kloppen meestal aan in een land waar al een gemeenschap is van landgenoten. Zo gaan naast Syriërs ook heel wat Turken naar Duitsland. Palestijnen en Congolezen trekken dan weer vooral naar België en Venezolanen naar Spanje.
De daling of stijging van het aantal nieuwe asielzoekers in een land is daardoor voor een groot deel afhankelijk van de situatie in die welbepaalde conflictgebieden. Ook dat benadrukt het Europees asielagentschap opnieuw in haar halfjaarlijks rapport.
Strengere controles sinds mei
In Duitsland is de aanpak sinds mei nog strenger geworden. Wie bij de grens gecontroleerd wordt en niet de nodige documenten kan voorleggen, raakt het land niet in. Ook asielzoekers kunnen op dat moment geen asiel aanvragen, tenzij het gaat om zwangere vrouwen of mensen met een grote kwetsbaarheid.
Tussen mei en eind juli zijn er zo aan de Duitse grens 387 mensen teruggestuurd naar ons land. Daarbij waren 58 asielzoekers. Over alle Duitse grenzen heen zijn er samen zo'n 3.000 mensen per maand tegengehouden. Ook dat zijn lang niet allemaal asielzoekers, het gaat over allerlei soorten mensen.
Geen echt bewijs
Het is niet volledig uitgesloten dat de extra strenge grenscontroles een bijkomend effect hebben gehad op de asielcijfers in Duitsland. Maar dat weten we niet zeker.
"Er zijn altijd meerdere factoren die meespelen in het aantal asielzoekers dat aankomt in een land. Het is vaak niet eenduidig te bepalen wat allemaal", zegt Ruben Wissing, onderzoeker migratierecht aan de UGent. "In het verleden zagen we wel dat striktere grenscontroles niet noodzakelijk zorgen voor minder migratie. Ze zorgen er wel voor dat routes gevaarlijker worden. En we zien ook dat er dan meer beroep gedaan wordt op criminele netwerken."
Striktere grenscontroles zorgen ervoor dat er beroep gedaan wordt op criminele netwerken
Ruben Wissing, migratie-expert UGent
Bovendien hebben we geen idee waar de asielzoekers naartoe gaan als ze tegengehouden worden. Blijven ze in het buurland? Of proberen ze het opnieuw op een ander moment of via een andere route waar er geen controles zijn? Mensen die aan de grens worden tegengehouden geven hun poging om het land binnen te komen niet noodzakelijk meteen op.
Er is daarnaast geen wetenschappelijk bewijs dat grenscontroles werken, zegt Europees migratie- expert Hanne Beirens. "Er is al jaren een discussie over de effectiviteit van de grenscontroles, maar een stevig onderzoek dat zwart-op-wit bewijst dat het een significant verschil uitmaakt, hebben we op dit ogenblik niet."
En wat met de Belgische asielcijfers?
Het aantal nieuwe asielzoekers daalde in ons land de voorbije zes maanden een beetje ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Maar die daling is al ingezet in maart, terwijl de Belgische binnenkomstcontroles pas in juli begonnen zijn.
