Onveiligheidsgevoel groeit opnieuw in België: "Maar niet wie het meest risico loopt, voelt zich het meest onveilig"

Uit de Veiligheidsmonitor blijkt dat de veiligheidsbeleving in België jarenlang verbeterde, maar sinds 2021 opnieuw verslechtert.

"We zitten opnieuw op het niveau van 20 à 25 jaar geleden", zegt criminoloog Wim Hardyns (UGent) in 'De wereld van Sofie'. Hij verwijst naar mondiale dreigingen én naar de drugsproblematiek en schietincidenten in Antwerpen en Brussel als verklarende factoren.

Vrouwen ervaren systematisch vaker dan mannen een problematisch onveiligheidsgevoel. "Ongeveer 12 procent van de vrouwen tegenover 8 procent van de mannen zegt zich vaak tot altijd onveilig te voelen. Vooral jonge vrouwen melden angst voor seksuele of publieke intimidatie."

Ook andere groepen voelen zich bovengemiddeld onveilig: ouderen, de LGBTQI+-gemeenschap en mensen met een fysieke of mentale beperking rapporteren eveneens vaker een verhoogde mate van angst.

Dat onveiligheidsgevoel komt niet alleen voort uit persoonlijke ervaringen, zegt Hardyns. "Slachtoffer-ervaringen spelen mee, maar het is altijd een combinatie van individuele kenmerken en de context. De buurt waar je woont, de verlichting, de socio-economische omstandigheden en de plaatsen waar je je begeeft - zoals uitgaan of sporten - bepalen allemaal mee hoe veilig je je voelt."

Ook mediaberichtgeving speelt een rol. Schokkende feiten, zoals de moord op Lisa in Nederland, versterken het onveiligheidsgevoel: "Mensen spiegelen zich aan hun eigen leefwereld: 'Zou mij dit ook kunnen overkomen?'"

Meer criminaliteit betekent niet automatisch meer angst. Hardyns spreekt van de 'fear of crime paradox'. "Het zijn niet noodzakelijk de mensen die objectief het meeste risico lopen, die zich ook het meest onveilig voelen. Jonge mannen lopen bijvoorbeeld een hoger risico op geweld, maar jonge vrouwen voelen zich veel onveiliger."

Volgens criminoloog Wim Hardyns kan dat alleen door op verschillende domeinen tegelijk in te zetten:

• Weerbaarheidstraining en informatie: Het kan helpen om jongeren - en vooral jonge vrouwen - sterker te maken via weerbaarheidstraining. "Dat hoeft niet alleen te gaan over verdedigingstechnieken. Het gaat ook om zelfvertrouwen opbouwen, weten wat je kan doen in een bedreigende situatie, en wegwijs zijn in je eigen stad."

• Omstaanders betrekken: Uit onderzoek blijkt dat slechts een kleine minderheid zou ingrijpen bij een incident. "Daar zit veel potentieel", benadrukt hij. "Ingrijpen hoeft niet fysiek te zijn. Soms volstaat het iemand aan te spreken, een praatje te maken of een slachtoffer subtiel weg te leiden."

• Veilige publieke ruimte: Ook de fysieke omgeving speelt een rol. In onverzorgde buurten zegt bijna de helft van de bewoners zich vaak tot altijd onveilig te voelen. Investeringen in verlichting, netheid en groenvoorziening kunnen het veiligheidsgevoel verbeteren, op voorwaarde dat ze doordacht worden ingezet.

• Opvoeding en sensibilisering: Tot slot wijst Hardyns naar de verantwoordelijkheid van mannen. "We hebben het vaak over slachtoffers, maar er is ook een groep veelplegers die herhaaldelijk grensoverschrijdend gedrag stelt. Jongens moeten van jongs af aan leren respectvol met vrouwen om te gaan. Zolang dat niet gebeurt, blijven veel vrouwen slachtoffer."

Minister van Gelijke Kansen Rob Beenders (Vooruit) suggereerde vorige week dat pepperspray legaal zou moeten worden.

Hardyns reageert hier voorzichtig op: "Er is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek naar het gebruik en de effecten ervan. Als het ooit toegelaten zou worden, dan enkel als ultimum remedium, wanneer er geen andere uitweg meer is."