Medewerkers van woonzorgcentra en minstens één ziekenhuis, het ZAS Middelheim in Antwerpen, aanvaarden geld van begrafenisondernemers in ruil voor het mogen ophalen van overledenen. 'WinWin' op VRT1 verzamelde daar een dozijn getuigenissen over. Beroepsvereniging Funebra erkent het bestaan van deze deals: "Sommige begrafenisondernemers geven tot 250 euro per lichaam. Betalen voor een lichaam is not done."
Uitvaartondernemers 'kopen' lichamen van woonzorgcentra en ziekenhuis
'WinWin' is het consumentenprogramma van VRT op Radio 2 en VRT 1. Xavier Taveirne maakt jouw leven met slimme tips en goed advies net iets betaalbaarder. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Uit de getuigenissen blijkt dat instellingen vaak werken met zogezegd ‘vaste’ uitvaartondernemers, zonder dat nabestaanden inspraak krijgen. In sommige gevallen werd de familie pas achteraf verwittigd, terwijl het lichaam al was overgebracht.
Maar volgens de wet beslist de familie wie het lichaam van een overledene mag ophalen. Elke andere praktijk – zoals het automatisch inschakelen van een 'vaste' begrafenisondernemer – is in strijd met de wet. Alleen als de familie onvindbaar is of als er een risico is voor de volksgezondheid, mag daarvan afgeweken worden.
Champagne, pralines én geld
De deals gaan volgens insiders gepaard met relatiegeschenken, maar ook vaak met geld. Een anonieme begrafenisondernemer wil getuigen omdat hij het ethisch niet aanvaardbaar vindt.
"Je moet niet verdienen op gestorven mensen. In sommige rusthuizen komen steeds dezelfde collega's. In ruil voor geschenken, zoals champagne en pralines, maar ook voor geld, mogen zij de overledene ophalen. Dat kan gaan tot 250 euro per lichaam. Die kosten rekenen ze trouwens later gewoon door aan de familie."
Naam van het Middelheim ziekenhuis valt
De klokkenluiders verwijzen naar verschillende woonzorgcentra, maar ook één bepaald ziekenhuis wordt meerdere keren genoemd. In het Antwerpse ZAS Middelheim zou één medewerker jarenlang geld aanvaard hebben in ruil voor de lichamen van overledenen.
Een anonieme getuige beschrijft hoe haar vriendin de keuze voor een eigen ondernemer werd geweigerd in het mortuarium: "De mortuariummedewerker beweerde met een vaste ondernemer te werken. Toen we protesteerden, werden we afgeblaft en aan de deur gezet." Haar klacht bij de ombudsdienst van het ziekenhuis leidde tot niets.
Dit verhaal bevestigen verschillende mensen uit de uitvaartsector: "Meerdere families vertellen ons dat een mortuariummedewerker hen probeerde te overhalen om met de 'vaste' ondernemer van het ziekenhuis in zee te gaan." De redactie van 'WinWin' kon interne mails inkijken waaruit blijkt dat de directie op de hoogte was van deze praktijk. Die startte een 'intern onderzoek' op, maar kon de praktijken niet aantonen.
De ene begrafenisondernemer brengt elke zondag pistolets naar het rusthuis, de andere geeft geld. Maar betalen voor een lichaam is not done. Ik vind dit wansmakelijk
Johan Dexters, voorzitter Funebra
Ook een onderzoek door de Integriteitscommissie van de stad Antwerpen werd geklasseerd wegens 'onvoldoende bewijs'. "Met als gevolg dat tot op vandaag de betrokkene daar nog steeds in het mortuarium werkt", klaagt een getuige aan.
Nood aan erkenning beroep om misbruik te stoppen
Johan Dexters is de voorzitter van de beroepsvereniging Funebra: "Het zou hypocriet zijn om te zeggen dat zulke deals niet bestaan. In bepaalde regio's vormt het zelfs een hardnekkig probleem. De ene begrafenisondernemer brengt elke zondag pistolets naar het rusthuis, de andere geeft geld."
Begrafenisondernemers hebben geen erkenningsnummer dat we kunnen afnemen als ze het te bont maken
Johan Dexters, voorzitter Funebra
Kan de beroepsfederatie dan niet ingrijpen? "Dat zou ik graag doen, maar als federatie hebben we niet veel wapens", zegt Dexters. "Begrafenisondernemers hebben bijvoorbeeld geen erkenningsnummer dat we kunnen afnemen als ze het te bont maken. We kunnen hen hoogstens op de vingers tikken.
Daarom is Dexters blij dat dit misbruik aangekaart wordt: "Betalen voor een lichaam is 'not done'. Het beroep moet dringend erkend worden. Dit is een warme oproep aan de Vlaamse overheid om daar werk van te maken. Want dit is wansmakelijk."
Middelheim verbaasd dat dit nog steeds gebeurt
Het Middelheim-ziekenhuis is verbaasd en verontwaardigd door deze getuigenissen, zegt hun ZAS-woordvoerder Tom Van de Vreken: "Op een van de kwetsbaarste momenten in hun leven hebben nabestaanden zaken meegemaakt die onaanvaardbaar zijn. Ons beleid is dat zij 100 procent vrije keuze hebben van begrafenisondernemer."
We stelden al experts aan in het verleden om dit te onderzoeken. Wij vinden het spijtig dat er nu weer klachten zijn
Tom Van de Vreken, woordvoerder ZAS
De woordvoerder geeft toe dat het ziekenhuis hier vroeger al klachten over kreeg: "We hebben 2 keer experten aangesteld om die grondig te onderzoeken, maar dat leverde geen bewijs op. Wel hebben we in 2021 de procedures verstrengd om mogelijk misbruik te voorkomen," benadrukt hij.
"Sindsdien kregen wij hier geen klachten meer over." Het Middelheim vindt het spijtig dat er toch nog nieuwe klachten zijn, en doet een oproep aan nabestaanden met zulke ervaringen om dit te melden via zas@zas.be. "Dit kunnen we immers niet accepteren."
De reportage 'De Klacht' kan je vanavond en morgen verder volgen in WinWin, op VRT1 . De volledige reportage kan je zaterdag zien, op VRT1 om 19:45 en herbekijken op VRTMAX.
