Een jaar geleden overhandigde Mario Draghi (voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank en ex-premier van Italië) een rapport met ruim 380 aanbevelingen aan Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Door die aanbevelingen uit te voeren, zou Europa opnieuw kunnen wedijveren met China en de Verenigde Staten. Anders, zei Draghi, zal de kloof met de rest van de wereld langzaam groter worden, en wacht Europa een trage pijnlijke doodsstrijd. Is die sombere waarschuwing aan het uitkomen?
1 jaar na fameuze rapport-Draghi: sterft Europa een trage dood?
Op 9 september 2024 overhandigde Mario Draghi zijn rapport aan Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Ze had het rapport zelf bij hem besteld, het zou haar leidraad worden tijdens haar tweede mandaat aan het hoofd van de Europese Commissie.
De toon van het rapport was alarmerend. Europa loopt achterop qua innovatie en groei. In de top 10 van grootste bedrijven ter wereld, zit geen enkel Europees bedrijf meer. De grote bigtech-bedrijven zijn allemaal Amerikaans. De Europese defensie is een lachertje. Europa is te afhankelijk van anderen voor zijn veiligheid, energie en grondstoffen. "Voor het eerst sinds de Koude Oorlog, moeten we vrezen voor ons zelfbehoud", zei Draghi op de persconferentie.
Het goede nieuws, zei Draghi: we kunnen er iets aan doen. Hij deed ruim 380 concrete aanbevelingen. En pleitte ook voor 800 miljard euro investeringen. Per jaar. En wat als we dat allemaal niet doen, vroeg een journalist? Dan wacht Europa een pijnlijke aftakeling, "a slow agony" zei Draghi.
Doorspoelen naar vandaag
Hoe ver staat het met de aanbevelingen, een jaar later? Dat is het onderwerp van een 'High Level Conference ' vandaag. Ursula von der Leyen en Mario Draghi zullen er allebei speechen. Von der Leyen zal ongetwijfeld in de verf zetten wat ze allemaal al heeft verwezenlijkt, en wat ze allemaal nog van plan is. Ze weet dat er kritiek is, dat het allemaal te langzaam gaat.
Begin september verscheen er een rapport dat veel weerklank kreeg, van een denktank met de naam 'European Policy Innovation Council'. Daarin stond dat er nog maar 11,2 procent van de 383 aanbevelingen zijn uitgevoerd. Vooral op het gebied van energie en digitalisering moet eigenlijk alles nog beginnen.
De Europese regeringsleiders hebben de aanbevelingen van Draghi in grote lijnen overgenomen in de 'Verklaring van Boedapest', die in november 2024 werd aangenomen. Daarin gaven ze Commissievoorzitter Von der Leyen als prioriteit de opdracht om de Europese regelgeving voor bedrijven te vereenvoudigen, en de rapporteringsverplichtingen te verminderen. Intussen heeft de Commissie al heel wat van zulke regels en verplichtingen geschrapt.
Draghi: grotere stappen nodig
Eind augustus gaf Mario Draghi een speech in het Italiaanse Rimini. Het was een beetje een alarmkreet. Want intussen is Donald Trump Amerikaans president geworden. De VS is van een bondgenoot van Europa veranderd in een rivaal, die eenzijdig invoerrechten oplegt, en niet aarzelt om de Europese afhankelijkheid op het gebied van defensie en energie te gebruiken om toegevingen af te dwingen. Europa was tot nu toe een toeschouwer op het wereldtoneel, maar moet dringend een speler worden, zei Draghi.
Dat kan volgens Draghi door (minstens) 2 zaken op Europese schaal aan te pakken, in plaats van nationaal: de eenheidsmarkt en investeringen. Europa heeft op papier wel al een eenheidsmarkt, in werkelijkheid zijn er nog veel verschillen qua wetgeving. Al die barrières komen volgens het IMF neer op een intra-Europees handelstarief van 45 procent op goederen. Hoger dan wat de VS nu aan tarieven oplegt op import uit Europa.
Ook op het gebied van investeringen is er te veel versnippering. Er is geen echte Europese kapitaalmarkt. En er rust een taboe op Europese gemeenschappelijke leningen, om daarmee groeibevorderende Europese projecten te financieren. Halfgeleiders, energienetwerken, noem maar op. Draghi noemt dat "goede schuld".
Maar vooral in Duitsland en Nederland blijft het verzet tegen zulke 'euro-obligaties' groot. De Europese Commissie durft dan ook geen enkel voorstel daarover op tafel leggen. Alleen voor gemeenschappelijke defensieprojecten is er nu afgesproken dat Europa als blok 150 miljard euro gaat lenen.
Als het niet lukt met 27, dan maar met 3
Op 10 september van dit jaar vond in Luxemburg een Beneluxtop plaats, van de regeringsleiders van België, Nederland en Luxemburg dus. De Benelux is ouder dan de Europese Unie. De 3 landen begonnen met een douane-unie met zijn drieën, schaften onderlinge grenscontroles af. Ze waren zo een laboratorium voor de hele Europese Gemeenschap (de latere EU).
Premier Bart De Wever (N-VA) wil dat de Benelux opnieuw zo'n pioniersrol gaat vervullen. Wanneer het met 27 niet lukt om de interne markt te vervolledigen, dan kunnen we dat alvast met 3 proberen, is de redenering .
Als het echter zo eenvoudig was, waarom is de Benelux er dan nooit eerder aan begonnen? En waarom zou het nu wel lukken? Nederland gaat door een diepe politiek crisis en is in volle verkiezingscampagne. Het valt af te wachten tegen wanneer er een regering gevormd kan worden, en hoe stabiel die zal zijn.
Von der Leyen roept op tot eenheid
De Beneluxtop kreeg minder aandacht dan de speech die Ursula von der Leyen dezelfde dag gaf in het Europees Parlement in Straatsburg, haar 'State of the European Union' of beleidsverklaring. De wereld is ruig, Europa is een gevecht, zo begon ze. En wat later zei ze: "dit is het moment voor Europese onafhankelijkheid", om als Europa een eigen koers te beginnen varen.
Ze riep daarom op tot "eenheid", tussen de lidstaten, tussen de commissarissen, tussen de pro-Europese partijen in het Europees Parlement (waar de oproep een beetje de mist in ging).
Grondige, fundamentele hervormingen kan de Europese Commissievoorzitter inderdaad niet op haar eentje doorvoeren. Ook al noemde Donald Trump von der Leyen onlangs nog de "machtigste vrouw van Europa", ze kan niet per decreet regeren. Ze kan voorstellen doen, en dan hopen dat er een meerderheid voor is. En in veel gevallen heeft ze zelfs de unanieme goedkeuring van alle 27 lidstaten nodig.
Dat die unanimiteitsregel snelle besluitvorming hindert en soms onmogelijk maakt, is al vaak gezegd en geschreven. In zijn rapport van vorig jaar pleitte Mario Draghi er dan ook voor om zo veel mogelijk over te schakelen op beslissing bij meerderheid. Ook Von der Leyen deed die oproep in haar speech: "It is times to break free from the shackles of unanimity" (de boeien van de unanimiteit).
Applaus gegarandeerd op de pro-Europese banken in het Europees Parlement. Het is echter bij de club van de 27 regeringsleiders waar ze dit op tafel moet leggen, want alleen zij kunnen dit taboe doorbreken. Zolang ze dat niet doet, blijft het een loze oproep.
