De beslissing van Festival van Vlaanderen om een concert van de Münchner Philharmoniker onder leiding van de Israëlische dirigent Lahav Shani te annuleren, blijft commotie veroorzaken. Hoe groeide de beslissing van Festival van Vlaanderen uit tot een diplomatieke rel en een nieuwe krachtmeting tussen Vooruit en N-VA? Een reconstructie.
Reconstructie: hoe kon optreden van Israëlische dirigent ontaarden in een politieke en diplomatieke rel?
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
Festival van Vlaanderen annuleert optreden
Israëlisch topdirigent Lahav Shani zou op 18 september met het Duitse orkest Münchner Philharmoniker optreden op het Festival van Vlaanderen in Gent. Zijn komst moest een van de hoogtepunten van de festivaleditie worden.
Maar afgelopen woensdag kondigde Festival van Vlaanderen aan het concert van Shani en de Münchner Philharmoniker te annuleren. Naast zijn dirigentschap bij de Münchner Philharmoniker, is Shani namelijk ook de vaste dirigent van het Israëlisch Filharmonisch orkest.
De verwoestende oorlog die Israël in Gaza voert, versterkt de oproep tot een culturele boycot van Israël. Ook Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) had daartoe opgeroepen.
In een mededeling op hun website legt de organisatie de beslissing uit:
"Lahav Shani heeft zich in het verleden meerdere keren uitgesproken voor vrede en verzoening, maar gezien zijn rol als chef-dirigent van het Israëlisch Filharmonisch Orkest kunnen we onvoldoende duidelijkheid verschaffen over zijn houding tegenover het genocidale regime in Tel Aviv. In lijn met de oproep van de minister van Cultuur, het stadsbestuur van Gent en de culturele sector in Gent hebben wij ervoor gekozen geen samenwerking aan te gaan met partners die zich niet ondubbelzinnig van dat regime hebben gedistantieerd."
Voorzitter Jan Briers zegt dat er uitvoerig werd gedebatteerd over de kwestie, maar dat er uiteindelijk unaniem beslist werd om het concert te annuleren. Ook bestuurslid Annemie Charlier (N-VA) bevestigt dat er wel degelijk bezwaren werden geuit, maar dat er na discussie geen verzet meer was.
Later wordt duidelijk dat er maandag een vergadering van de raad van bestuur van het festival was waarin er 2 opties op tafel lagen: dirigent Shani zou een statement moeten ondertekenen waarin hij duidelijk afstand neemt van het Israëlische regime, of het concert moet doorgaan met een andere dirigent. Er wordt beslist dat het optreden wordt geannuleerd, als het orkest niet ingaat op een van de voorstellen.
Eerste reacties: kritiek van Duitsland
In Duitsland lokt de beslissing scherpe reacties uit, niet alleen vanuit het orkest zelf – dat de samenwerking met Festival van Vlaanderen stopzet – maar ook vanuit de Duitse politiek. De Duitse minister van Cultuur Wolfram Weimer noemt de beslissing "puur antisemitisme en een aanval op de fundamenten van onze cultuur".
Daarop komen in ons land reacties van N-VA en CD&V die spreken van een "onbezonnen en ondoordachte beslissing". Premier Bart De Wever stelt dat "de reputatie van Vlaanderen en het land hierdoor wordt besmeurd". Ook bij MR en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) weerklinkt kritiek: "Laten we niet veralgemenen en denken dat elke Israëliër of jood automatisch het beleid van Benjamin Netanyahu steunt."
De Wever woont concert van dirigent bij in Essen
Premier Bart De Wever besluit zaterdag om naar Essen af te reizen voor een concert van de dirigent, om daar persoonlijk zijn steun te betuigen. "Antisemitisme en racisme hebben geen plaats in mijn land", schrijft hij op X bij een foto met de dirigent. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz prijst het bezoek van De Wever: "We mogen dit flagrante antisemitisme geen plaats geven."
Rousseau en Mahdi niet opgezet met "symboolpolitiek" van De Wever
In Vlaanderen krijgt De Wever echter geen applaus van zijn coalitiepartners. CD&V-voorzitter Sammy Mahdi spreekt van "symboolpolitiek" en herinnert eraan hoe de N-VA zijn partij eerder nog hetzelfde verwijt maakte over Palestina. Ook voor Vooruit is het tripje van De Wever alleen maar olie op het vuur: "Kan de premier stoppen met dit zelf op te fokken?", hekelt voorzitter Conner Rousseau. "Alle focus moet nu gaan naar de begroting."
Kan de premier stoppen met dit zelf op te fokken?
Conner Rousseau, voorzitter van Vooruit
Rousseau wijst er bovendien op dat verschillende N-VA'ers in de raad van bestuur zelf mee aan tafel zaten bij de beslissing. Maar bestuurslid Christophe D'Haese (N-VA) betwist dat de beslissing van de raad van bestuur unaniem is genomen, iets wat andere leden van zijn partij nochtans eerder hebben bevestigd. "Ik had vragen gesteld die onbeantwoord zijn gebleven en er was mij verzekerd dat er een oplossing gezocht zou worden", zegt hij.
Ondertussen klinkt ook de kritiek dat de N-VA minder scrupules had om Russische artiesten te weren na de inval in Oekraïne. Axel Ronse verdedigde destijds als schepen in Kortrijk de annulatie van een Russisch ballet, ook al had dat gezelschap geen banden met het Kremlin. D’Haese wuift die vergelijking in een interview met De Standaard weg als "een totaal andere discussie". Hij dreigt intussen ook op te stappen als de raad van bestuur niet terugkomt op de beslissing om het concert van Shani af te gelasten.
Cultuurhuizen steunen Festival van Vlaanderen
Als antwoord op de annulatie van Festival van Vlaanderen kondigt de Münchner Philharmoniker een extra concert van de Münchner Philharmoniker in Berlijn aan, mét Lahav Shani als dirigent. Ook in Parijs is Shani met zijn orkest welkom.
In ons land scharen 14 cultuurhuizen en vakbond ACOD Cultuur zich wél achter de beslissing om Shani te weren. In een open brief hekelen de cultuurhuizen "de twee maten en twee gewichten" van de politiek als het over Gaza gaat. Volgens de ondertekenaars was het programmeren van het optreden op zich al "ongelukkig". "Shani is immers ook muziekdirecteur van het Israël Filharmonisch Orkest, dat zichzelf omschrijft als een ambassadeur van Israël."
Rousseau zegt vandaag dat hij hoopt dat het het hele "gedoe" nu snel stopt en wijst naar de raad van bestuur van het festival, die volgens hem de enige is die de beslissing moet nemen.
Definitieve beslissing
Tijdens een vergadering die diep de nacht ingaat, beslist de raad van bestuur van Gent Festival van Vlaanderen om het concert definitief niet te laten doorgaan.
"Een mooie manier om hier nog uit te geraken, bestaat niet"
Politiek journalist Isolde Van den Eynde (Het Laatste Nieuws) ziet het optreden van De Wever in deze zaak vooral als een diplomatieke zet: "De Wever is het natuurlijk fundamenteel oneens met de beslissing van Festival van Vlaanderen, maar hij wil België vooral diplomatiek verdedigen. Er spelen ook economische belangen voor ons land op de achtergrond. Daarnaast is dit voor De Wever ook een manier om terug te slaan na alle polemiek over Gaza deze zomer."
Volgens Van den Eynde is de hele heisa vooral "een morele kwestie voor zowel N-VA als Vooruit". "De schaduw van het conflict in het Midden-Oosten blijft nog wel een tijdje op de achtergrond sluimeren", stelt ze. Volgens haar zal er vooral veel afhangen van wat er vanavond beslist wordt op de raad van bestuur van Festival van Vlaanderen. "Een mooie manier om hier nog uit te geraken, bestaat er niet."
