"Feminisme heeft me gered": schrijfster en activiste Anja Meulenbelt (80) blikt terug op haar soms moeilijke leven

"Mijn jeugd was niet gelukkig. Ik moest me vrijvechten uit een gezin waar weinig warmte was. En later nog eens uit een gedwongen huwelijk met een gewelddadige man", vertelt Anja Meulenbelt openhartig in 'Touché' op Radio 1. 

Toen Meulenbelt op haar 16e ongepland zwanger werd, had ze weinig keuze. "Je kon een illegale abortus laten doen. Of je moest je kind afstaan – duizenden vrouwen hebben zo hun baby nooit gezien. Een 3e optie was trouwen met de verwekker, of je dat nu wilde of niet. Voor mij werd dat de oplossing."

Ze bleef bij haar gewelddadige man, tot ze zag dat haar zoontje mishandeld werd. "Toen ik rode striemen op zijn rug zag, wist ik: ik moet weg. Hoe gevaarlijk het ook was, want mijn man had een pistool. Ik deed het niet voor mezelf, maar omdat ik verantwoordelijk was voor een kind."

Een deel van haar feministisch bewustzijn ontstond door het leven van haar moeder. "Zij had onderwijzeres kunnen worden, maar door haar huwelijk mocht ze niet meer werken. Ze haatte koken en schoonmaken, maar dat was nu eenmaal haar rol als huisvrouw. Ze had geen eigen rekening en moest telkens huishoudgeld vragen. Als ze dat deed, zei mijn vader: 'Alweer, Annie?'"

Volgens Meulenbelt keek ze als kind neer op haar moeder. "Ik dacht: ze is dom. Nu weet ik dat ze gevangen zat in verwachtingen. Scheiden kon niet zomaar zonder toestemming van de man en er was geen bijstand. Vrouwen waren langs overal vastgebonden aan het idee dat ze er waren om te dienen."

"Als ik terugdenk, was ze waarschijnlijk depressief. Ze had het gevoel dat ze niet bestond en niemand haar zag. Voor mij was dat een les: dát pad ga ik nooit bewandelen."

De vrouwenbeweging gaf haar de ruimte om opnieuw te beginnen. "Het feminisme heeft mij gered. Zoals zoveel vrouwen. We moesten onszelf uitvinden, want we hadden geen voorbeelden. Hoe ben je een vrije vrouw? Dat leerden we al doende: we ontdekten onze talenten, we leerden organiseren, we gingen terug studeren, we hielpen elkaar."

Volgens Meulenbelt wordt emancipatie nog te vaak gezien als iets individueels: "Je moet er zelf voor zorgen dat je onafhankelijk wordt. Maar feminisme is een collectief project. We moeten er zijn voor elkaar, want niemand kan leven zonder anderen. Daarom heet het ook een 'samen-leving'."

Toch is feminisme volgens haar nog steeds nodig. "Wij dachten vroeger: als vrouwen gaan werken en hun eigen geld verdienen, gaan mannen vanzelf meer doen in huis. Maar dat is niet gebeurd. Slechts 9 procent van de heteroseksuele stellen verdeelt de taken echt eerlijk. En 40 procent zegt dat ze het wél zouden willen. Toch gebeurt het niet."

Ook geweld tegen vrouwen is niet afgenomen, integendeel. "In Nederland wordt eens per 8 dagen een vrouw vermoord, meestal net op het moment dat ze besluiten hun partner te verlaten. Dat is het gevaarlijkste moment. Nog altijd zijn er mannen die niet verdragen dat vrouwen doen wat ze zelf willen."

"De schaamte moet van kamp veranderen. Het is niet de vrouw die zich moet schamen, maar de man die geweld pleegt."

Meulenbelt ziet dat de jongere generatie vrouwen andere keuzes maakt. "Het is een grote winst dat je tegenwoordig kunt kiezen of je kinderen wilt of niet. Vroeger was het vanzelfsprekend. Nu is het legitiem om te zeggen: ik wil mijn leven anders invullen. Dat is een enorme stap vooruit."

Zelf noemt ze het moederschap een rijkdom. "Ik zeg wel eens tegen mijn zoon: hoe zou het zijn als jij niet mijn zoon was? Het is fantastisch om iemand van bij het begin te zien uitgroeien tot wie hij nu is."

En hoe ziet Meulenbelt de toekomst? "Ik wil een betere wereld. En graag een beetje snel, want ik ben al 80."